Giấc mơ biến thiết giáp hạm Iowa thành tàu sân bay kỳ dị của Mỹ

Cuối những năm 1970, ý tưởng đưa thiết giáp hạm thành tàu sân bay được xem xét trong kế hoạch tái kích hoạt 4 thiết giáp hạm lớp Iowa gồm USS Iowa, USS New Jersey, USS Missouri và USS Wisconsin. Thay vì chỉ đóng vai trò như những pháo đài nổi, các tàu sẽ được cải tạo để có thêm khả năng vận hành máy bay cất cánh ngắn và hạ cánh thẳng đứng.

Thiết giáp hạm USS Wisconsin. (Ảnh: TNI)

Về cơ bản, đây là một phương án kết hợp giữa thiết giáp hạm và tàu sân bay, nhằm tạo ra một nền tảng có thể mang theo sức mạnh không quân mà không cần đến quy mô của một tàu sân bay thông thường.

Những thiết giáp hạm khổng lồ của Hải quân Mỹ

Lớp Iowa được phát triển từ yêu cầu của Hải quân Mỹ trong giai đoạn trước Chiến tranh thế giới thứ Hai. Khi đó, các nhà hoạch định quân sự lo ngại những thiết giáp hạm truyền thống có tốc độ khoảng 21 hải lý/giờ sẽ không đủ nhanh để theo kịp các lực lượng tàu chiến chủ lực khác.

Thiết kế mới vì thế được ưu tiên tốc độ cao hơn, đồng thời tận dụng quy định cho phép gia tăng trọng tải tàu. Những thiết giáp hạm lớp Iowa có lượng giãn nước thiết kế khoảng 45.000 tấn, lớn hơn đáng kể so với giới hạn 35.000 tấn trước đó.

Hệ thống động lực gồm 8 nồi hơi Babcock & Wilcox, kết hợp với 4 bộ tuabin hơi nước giúp những con tàu khổng lồ này đạt tốc độ cao đáng kể so với kích thước. Ban đầu Hải quân Mỹ đặt hàng 6 chiếc, nhưng chỉ bốn 4 chiếc được hoàn thành và đưa vào hoạt động, đó là Iowa, New Jersey, Missouri và Wisconsin.

Mỗi tàu dài khoảng 860 feet, tương đương hơn 262 mét, với chiều rộng tối đa khoảng 108 feet, tương đương gần 33 mét.

Vũ khí nổi bật nhất của lớp Iowa là 9 khẩu pháo hải quân Mark 7 cỡ 16 inch bố trí trong 3 tháp pháo. Những khẩu pháo này có thể sử dụng nhiều loại đạn khác nhau, bao gồm đạn nổ mạnh và đạn xuyên giáp, tạo ra hỏa lực cực lớn đối với các mục tiêu trên biển và trên đất liền.

Từ thiết giáp hạm đến 'tàu sân bay chiến đấu'

Khi được tái kích hoạt vào đầu những năm 1980, những con tàu này còn được hiện đại hóa với nhiều vũ khí mới. Mỗi chiếc được trang bị 16 tên lửa chống hạm Harpoon, 32 tên lửa hành trình Tomahawk tấn công mặt đất và bốn hệ thống pháo phòng thủ tầm gần Phalanx.

Nhưng Hải quân Mỹ chưa dừng lại ở đó. Một trong những ý tưởng tham vọng nhất là tiếp tục cải tạo lớp Iowa thành "tàu sân bay chiến đấu". Thay đổi quan trọng nhất sẽ nằm ở phần đuôi tàu, nơi được thiết kế lại để tạo ra một khu vực hoạt động cho máy bay.

Phương án được đề xuất sử dụng một sàn đáp hình chữ V có đường dốc. Phần đáy chữ V nằm ở phía đuôi tàu, trong khi hai cạnh kéo dài về phía trước. Cấu hình này được thiết kế để máy bay có thể cất cánh trên sàn đáp mà không bị các cấu trúc lớn như ống khói và cầu tàu cản trở.

Hai thang máy sẽ đưa máy bay từ một nhà chứa mới được xây dựng bên trong tàu lên sàn đáp. Loại máy bay được lựa chọn là AV-8B Harrier II, dòng máy bay có khả năng cất cánh đường băng ngắn và hạ cánh thẳng đứng. Theo phương án được tính toán, mỗi thiết giáp hạm có thể mang tối đa khoảng 12 chiếc Harrier.

Nếu được thực hiện, một chiếc Iowa sẽ trở thành một nền tảng tác chiến đặc biệt: phía trước vẫn là những khẩu pháo 16 inch khổng lồ và hệ thống tên lửa, trong khi phía sau có thể triển khai máy bay chiến đấu.

Vì sao kế hoạch bị bỏ lại?

Trên giấy tờ, ý tưởng này mang đến một số lợi thế. Hải quân Mỹ có thể tận dụng những thân tàu Iowa vốn đã tồn tại thay vì đóng một lớp tàu hoàn toàn mới.

Tuy nhiên, việc biến một thiết giáp hạm thành tàu sân bay chiến đấu đòi hỏi những thay đổi rất lớn và tốn kém. Hơn nữa, thiết kế lai giữa hai loại tàu cũng đặt ra nhiều câu hỏi về hiệu quả thực tế, khả năng vận hành máy bay và cách phân bổ không gian trên tàu.

Trong khi đó, bối cảnh chiến lược cũng nhanh chóng thay đổi. Cuộc chạy đua vũ trang Mỹ Liên Xô bắt đầu giảm nhiệt và Liên Xô cuối cùng tan rã. Khi mối đe dọa khiến Washington cân nhắc những phương án đầy tham vọng này không còn tồn tại như trước, nhu cầu duy trì một dự án tàu chiến đặc biệt và tốn kém cũng giảm theo.

Kế hoạch biến lớp Iowa thành “tàu sân bay chiến đấu” vì thế không bao giờ được triển khai. 4 thiết giáp hạm USS Iowa, USS New Jersey, USS Missouri và USS Wisconsin cuối cùng đều kết thúc sự nghiệp trong vai trò tàu bảo tàng.