Giải bài toán 1,6 triệu thanh niên chưa có việc làm ra sao?

Cơ hội tuyển dụng chưa chuyển hóa thành việc làm

Theo số liệu Cục Thống kê (Bộ Tài chính) vừa công bố về tình hình lao động, việc làm quý III/2026, cả nước có khoảng 1,6 triệu thanh niên từ 15-24 tuổi thuộc nhóm không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo (NEET), chiếm 11,2% tổng số thanh niên cả nước. So với quý trước, số lượng này tăng 195,1 nghìn người.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận con số trên trong bối cảnh chuyển tiếp giữa giáo dục và việc làm. Bà Nguyễn Thị Thanh Mai, Quyền Trưởng Ban Thống kê Dân số và Lao động (Cục Thống kê) cho biết, tỷ lệ thanh niên thuộc nhóm NEET hiện chưa ở mức đáng lo ngại so với mặt bằng chung thế giới.

Theo bà Mai, quý III thường ghi nhận tỷ lệ này tăng do nhiều sinh viên vừa tốt nghiệp đại học, cao đẳng, trung cấp đang tìm kiếm công việc đầu tiên. Một bộ phận thanh niên cũng có thể tạm thời rời khỏi thị trường lao động vì lý do sức khỏe, gia đình, cá nhân hoặc cần thời gian xác định lại định hướng nghề nghiệp.

Dù vậy, sự gia tăng số thanh niên chưa tham gia việc làm, học tập hay đào tạo vẫn đặt ra yêu cầu phải nâng cao hiệu quả hỗ trợ người trẻ tiếp cận thị trường lao động, nhất là khi nhu cầu tuyển dụng đang mở ra nhiều cơ hội.

Chỉ tiêu việc làm cho lao động trẻ tại phiên giao dịch việc làm cụm Thanh Trì, Hà Nội trong tháng 9 chiếm hơn 50%.

Dữ liệu do hai nền tảng hướng nghiệp và tìm việc VietnamWorks và Upzi công bố cho thấy, khoảng 30% nhà tuyển dụng dự kiến tuyển người mới tốt nghiệp trong năm 2026. Đáng chú ý, nhu cầu tuyển dụng nhóm nhân sự này trong nửa đầu năm 2026 tăng 180% so với cùng kỳ năm 2023.

Xu hướng trên phản ánh nhu cầu bổ sung lực lượng lao động trẻ của doanh nghiệp. Đây là nhóm nhân sự có khả năng tiếp thu công nghệ, được đào tạo theo yêu cầu công việc và có thể phát triển cùng doanh nghiệp trong dài hạn.

Điều này thể hiện khá rõ tại các phiên giao dịch việc làm trên địa bàn Hà Nội trong tháng 9. Tại phiên giao dịch việc làm lưu động ở cụm các xã Thường Tín, Hồng Vân, Thượng Phúc, Chương Dương, có 675 trong tổng số 1.276 chỉ tiêu dành cho lao động từ 30 tuổi trở xuống, tương đương gần 52,9%.

Ở phiên giao dịch tại cụm xã Gia Lâm, Bát Tràng, Phù Đổng, Thuận An, nhóm tuổi này chiếm 1.845 trong tổng số 3.773 chỉ tiêu tuyển dụng, tương đương gần 49%.

Như vậy, cơ hội việc làm với người trẻ rất rộng mở. Vấn đề nằm ở khả năng biến cơ hội thành việc làm thực tế. Doanh nghiệp có thể cần nhân sự, nhưng người tìm việc chưa chắc đáp ứng yêu cầu về chuyên môn, kỹ năng và kinh nghiệm.

Đào tạo phải đi trước một bước

Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội Vũ Quang Thành nhận định, lao động trẻ có lợi thế về sức khỏe, sự năng động và khả năng thích nghi với môi trường làm việc. Họ cũng có thể đáp ứng yêu cầu về thời gian, cường độ và điều kiện làm việc của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, những lợi thế này chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm năng lực thực hành. Kỹ năng mềm, kỹ năng số, khả năng phối hợp, xử lý tình huống và giải quyết vấn đề vẫn là những yêu cầu mà người lao động cần tiếp tục hoàn thiện.

“Thực tế đó cho thấy quá trình chuẩn bị cho người trẻ tham gia thị trường lao động cần được bắt đầu từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, thay vì chờ đến lúc tốt nghiệp mới tìm cách kết nối với doanh nghiệp”, ông Thành cho hay.

Cùng quan điểm, theo ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ TP Hà Nội (HANSIBA), mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp phải được triển khai thực chất, có chiều sâu để phát huy hiệu quả nguồn nhân lực trẻ.

Giải bài toán việc làm của lao động trẻ cần rút ngắn khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cần chủ động phối hợp với các cơ sở đào tạo, tham gia xây dựng chương trình đào tạo theo nhu cầu sử dụng lao động. Việc hợp tác không nên chỉ diễn ra khi sinh viên chuẩn bị tốt nghiệp mà cần được thực hiện từ sớm, tạo điều kiện để người học tiếp cận môi trường làm việc thực tế.

“Các doanh nghiệp hội viên HANSIBA luôn chủ động đồng hành với sinh viên thông qua trao học bổng từ năm thứ nhất, tạo cơ hội thực tập tại các nhà máy, tổ hợp công nghiệp hiện đại. Khi chương trình đào tạo gắn với yêu cầu thực tế, sinh viên có điều kiện tích lũy kinh nghiệm trước khi ra trường, còn doanh nghiệp thuận lợi hơn trong việc tìm kiếm nhân lực phù hợp”, ông Vân nói.

Ở góc độ chính sách, PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học lao động và xã hội cho rằng, cần có các giải pháp kinh tế vĩ mô thúc đẩy việc làm, cùng những chính sách thị trường lao động phù hợp.

Bên cạnh việc tăng cường hợp tác giữa cơ sở giáo dục và doanh nghiệp, cần mở rộng các sáng kiến phát triển kỹ năng do doanh nghiệp chủ trì; xây dựng hệ thống thông tin thị trường lao động hiệu quả, nâng cao năng lực quản trị và tăng cường đối thoại xã hội. Những giải pháp này giúp thông tin về nhu cầu tuyển dụng và yêu cầu nghề nghiệp đến gần hơn với người tìm việc, đồng thời hỗ trợ cơ sở đào tạo điều chỉnh chương trình phù hợp.

“Muốn giải quyết nghịch lý việc làm của lao động trẻ, cần đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo, tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp và hoàn thiện các cơ chế kết nối cung - cầu lao động. Khi người trẻ được chuẩn bị đúng kỹ năng và có cơ hội tiếp cận công việc phù hợp, nguồn nhân lực trẻ mới có thể trở thành lợi thế thực sự của nền kinh tế”, PGS.TS Nguyễn Thị Lan Hương phân tích.