Giải bài toán đất ruộng thiếu nước tưới

Nhiều cánh đồng không thể sản xuất do thiếu nước, cần có giải pháp căn cơ để tránh lãng phí nguồn tài nguyên đất. Ảnh: VĨNH LỘC

Nhiều cánh đồng không thể xuống giống

Những ngày này, cánh đồng Du thuộc tổ dân phố Tứ Câu, phường Điện Bàn Đông cằn khô dưới nắng. Hơn 20ha đất lúa nơi đây dù đã được cày xới, chuẩn bị sản xuất nhưng cuối cùng phải bỏ hoang vì không có nguồn nước gieo sạ.

Cách đó không xa, khoảng 60ha đất lúa các cánh đồng Trỗi Chánh, Lôi Trung, Lôi Đại, Tiền Hiền và Mồ Côi cũng không thể đưa vào sản xuất kịp thời vụ. Ông Võ Văn Minh, người dân tổ dân phố Tứ Câu cho biết, đây là lần đầu tiên gia đình phải bỏ toàn bộ 8 sào ruộng trong vụ hè thu do nguồn nước tưới từ sông Vĩnh Điện bị nhiễm mặn kéo dài khiến việc canh tác không thể thực hiện.

Phường Điện Bàn Đông có khoảng 220ha đất trồng lúa nhưng vụ hè thu năm nay chỉ xuống giống được khoảng 60% diện tích. Theo UBND phường Điện Bàn Đông, nguyên nhân xuất phát từ nhiều yếu tố: giá lúa thấp trong khi chi phí vật tư nông nghiệp ngày càng tăng khiến hiệu quả sản xuất giảm; đặc biệt tình trạng xâm nhập mặn trên sông Vĩnh Điện làm chậm quá trình lấy nước phục vụ sản xuất khiến trễ lịch thời vụ.

Không riêng phường Điện Bàn Đông, khảo sát tại các địa phương như Hòa Xuân, Hòa Tiến, Đại Lộc, Duy Xuyên, Thăng Bình… cho thấy xuất hiện tình trạng đất ruộng không thể sản xuất. Có địa phương chỉ vài héc ta nhưng cũng có nơi lên đến hàng chục héc ta. Như tại xã Thăng Bình, vụ hè thu năm nay có hơn 36ha trong tổng số khoảng 1.620ha đất lúa không thể xuống giống.

Tại xã Điện Bàn Tây, khoảng 20ha trong tổng số gần 1.700ha đất lúa không được đưa vào sản xuất.

Theo ông Nguyễn Văn Hồng, Trưởng phòng Kinh tế xã Điện Bàn Tây, ngoài tác động của khô hạn cục bộ, giá lúa thấp trong khi chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tăng cao khiến nhiều hộ không còn thiết tha với cây lúa. Thời gian qua, địa phương đã xây dựng phương án chuyển đổi cơ cấu cây trồng đối với những khu vực thiếu nước; tuy nhiên hiệu quả còn hạn chế do nhiều vùng chỉ sản xuất được vụ đông xuân, còn vụ hè thu thường thiếu nước hoặc ngập úng khi mưa lớn.

Cánh đồng Du không thể sản xuất do thiếu nước. Ảnh: VĨNH LỘC

Cần giải pháp căn cơ

Vụ hè thu năm 2026, toàn thành phố Đà Nẵng gieo trồng khoảng 31.000ha/45.000ha lúa. Bên cạnh chuyển đổi một số diện tích lúa vào mục đích khác, tình trạng đất ruộng không thể xuống giống tại nhiều địa phương đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc sử dụng hiệu quả đất nông nghiệp trong bối cảnh biến đổi khí hậu và chuyển dịch lao động nông thôn.

Nhằm xử lý vấn đề này, tại một số địa phương, chuyển đổi cơ cấu cây trồng đang được xem là giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Ông Nguyễn Chí Công, Phó Chủ tịch UBND xã Duy Xuyên thông tin, địa phương đã chuyển một phần diện tích lúa trong tổng số 921ha lúa vụ hè thu sang trồng hoa màu, sen và một số cây trồng khác phù hợp với điều kiện nguồn nước. Việc chuyển đổi bước đầu mang lại hiệu quả, giúp người dân vẫn có thu nhập tại những vùng sản xuất lúa kém hiệu quả.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng, để hạn chế tình trạng bỏ hoang đất lúa, cần có giải pháp đồng bộ: từ đầu tư hạ tầng thủy lợi, bảo đảm nguồn nước tưới đến xây dựng các vùng sản xuất tập trung, tăng cường liên kết tiêu thụ sản phẩm và định hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện từng địa phương.

Ông Trương Xuân Tý, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố cho hay, thời gian qua sở đã hướng dẫn các địa phương chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, vận động người dân chuyển đổi cây trồng tại những khu vực thường xuyên thiếu nước nhằm hạn chế đất bỏ hoang. Riêng với đập ngăn mặn Tứ Câu, sở đang lập chủ trương đầu tư kiên cố, dự kiến triển khai trong năm 2027. Khi hoàn thành, công trình sẽ góp phần ngăn mặn, giữ ngọt, bảo đảm nguồn nước tưới cho các cánh đồng thuộc phường Điện Bàn Đông, phường Ngũ Hành Sơn và một số khu vực lân cận Hội An.

Theo ông Trương Xuân Tý, cùng với đầu tư hạ tầng thủy lợi, các địa phương cần chủ động rà soát những vùng sản xuất không còn phù hợp để xây dựng phương án chuyển đổi cây trồng; đồng thời tăng cường liên kết với doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, tạo đầu ra ổn định cho nông sản. Việc đất ruộng không thể sản xuất vừa gây lãng phí nguồn tài nguyên đất đai vừa ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển nền nông nghiệp bền vững của thành phố.

“Bên cạnh các giải pháp trước mắt nhằm bảo đảm nguồn nước tưới, việc tái cơ cấu sản xuất, hình thành các vùng chuyên canh gắn với thị trường tiêu thụ và nâng cao giá trị trên một đơn vị diện tích sẽ là hướng đi lâu dài để người dân tiếp tục gắn bó với đồng ruộng. Qua đó, góp phần khai thác hiệu quả quỹ đất nông nghiệp của thành phố”, ông Trương Xuân Tý nói.