Giải bài toán rác thải sinh hoạt từ phân loại tại nguồn

Lực lượng chức năng thường xuyên kiểm tra hoạt động xử lý rác thải tại Nhà máy xử lý chất thải của Công ty CP môi trường Công nghệ cao Hòa Bình.

Từ thói quen nhỏ

Theo đồng chí Lê Xuân Hà - Phó Chủ tịch UBND xã Thung Nai, không riêng gia đình chị Hạnh, việc phân loại rác đã được người dân trên địa bàn xã nghiêm túc thực hiện và trở thành nền nếp từ nhiều năm qua. Từ nhận thức “rác cũng là tài nguyên nếu được phân loại đúng cách”, người dân chủ động tách những loại có thể tái sử dụng khỏi rác thải sinh hoạt thông thường ngay tại hộ gia đình.

Người dân thôn Thống Nhất, xã Thung Nai duy trì thói quen phân loại rác ngay tại nguồn.

Câu chuyện ở Thung Nai cho thấy khi phân loại rác trở thành một phần của nếp sống, công tác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải sẽ thuận lợi hơn. Đây cũng là hướng đi đang được tỉnh Phú Thọ từng bước thúc đẩy trong quá trình xây dựng một hệ thống quản lý chất thải rắn sinh hoạt đồng bộ, phù hợp với yêu cầu bảo vệ môi trường và định hướng kinh tế tuần hoàn.

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh phát sinh khoảng 2.165 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày; khối lượng được thu gom, xử lý khoảng 1.846 tấn/ngày, đạt trên 85%. Trong đó, khu vực đô thị đạt gần 97,8%, khu vực nông thôn đạt trên 81%.

Sau khi sáp nhập tỉnh và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiệm vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt cơ bản được cấp xã quản lý. Khu vực đô thị, rác thải được tổ chức thu gom đến từng hộ dân; ở nông thôn, việc thu gom tập trung chủ yếu tại vùng đồng bằng, khu vực ven đô thị, trung tâm xã. Tại những khu dân cư miền núi, dân cư thưa, địa hình khó khăn một bộ phận người dân vẫn tự xử lý rác bằng hình thức chôn lấp hoặc làm phân hữu cơ (compost) tại hộ gia đình.

Ở một số địa bàn nông thôn, vùng núi của tỉnh, mô hình lò đốt rác gia đình đang phát huy hiệu quả trong xử lý rác thải sinh hoạt.

Những con số cho thấy công tác thu gom rác đã có chuyển biến tích cực, song phía sau đó vẫn còn không ít vấn đề cần giải quyết.

Toàn tỉnh hiện có 19 nhà máy, cơ sở xử lý chất thải sinh hoạt. Trong đó, 10 cơ sở đang hoạt động; một số cơ sở đã dừng hoạt động, 1 dự án chuẩn bị đi vào vận hành và một số dự án đang được xây dựng. Tổng công suất thiết kế của 9 cơ sở đã có hồ sơ môi trường đang hoạt động có khả năng xử lý khoảng 1.248 tấn/ngày. Trong khi đó, lượng rác thu gom trên địa bàn toàn tỉnh khoảng 1.847 tấn/ngày. Tỷ lệ rác được xử lý đáp ứng yêu cầu theo quy định mới đạt 68%. Phần rác còn lại tại một số nơi vẫn phải tập kết tại các bãi rác hoặc xử lý bằng phương pháp đốt, chôn lấp. Nhiều bãi rác được hình thành từ lâu với mục tiêu ban đầu chỉ là bãi tạm, quy mô nhỏ, chưa được đầu tư đồng bộ nay đã quá tải, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến đất, nước, không khí và đời sống người dân.

Gỡ điểm nghẽn từ phân loại đến xử lý

Trong bức tranh chung ấy, phân loại rác tại nguồn được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để giảm áp lực lên hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, bước đầu người dân đã thực hiện phân loại thành hai nhóm gồm chất thải tái chế, tái sử dụng và chất thải khác. Một số địa phương đã triển khai phân loại thành ba nhóm, trong đó chất thải thực phẩm được tận dụng làm phân hữu cơ.

Phong trào thu gom, xử lý rác thải, vệ sinh môi trường đang trở thành một phong trào ngày càng sâu rộng trong đời sống người dân toàn tỉnh.

Theo đánh giá của các chuyên gia, để việc phân loại thực sự đi vào chiều sâu, thói quen của người dân cần được đặt trong một hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý tương ứng. Hiện hạ tầng, trang thiết bị phục vụ thu gom sau phân loại còn thiếu và chưa đồng bộ; nhiều nơi chưa có điểm tập kết, trung chuyển phù hợp; phương tiện thu gom ở một số địa phương cũng chưa được thiết kế đồng bộ cho từng loại rác, trong khi năng lực tái chế, tái sử dụng còn hạn chế.

Toàn tỉnh hiện có 3 cơ sở xử lý rác có công đoạn tái chế, tái sử dụng với tổng công suất khoảng 750 tấn/ngày. Bởi vậy, yêu cầu đặt ra là phải từng bước hoàn thiện cả chuỗi xử lý chất thải. Người dân phân loại tốt nhưng nếu rác sau đó lại bị thu gom chung, vận chuyển chung hoặc thiếu cơ sở tiếp nhận thì hiệu quả sẽ không như mong muốn.

Theo thống kê, hiện nay tỷ lệ thu gom rác thải khu vực đô thị đạt gần 97,8%, khu vực nông thôn đạt trên 81%.

Nhằm từng bước tháo gỡ điểm nghẽn, UBND tỉnh đã ban hành nhiều kế hoạch, chỉ thị, văn bản chỉ đạo về quản lý chất thải rắn sinh hoạt, giảm thiểu lượng chất thải phát sinh. Tỉnh cũng đang xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật về thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt và vệ sinh công cộng.

Lực lượng đoàn viên thanh niên (ĐVTN) xã Mai Châu tích cực thu gom rác thải, vệ sinh môi trường nông thôn.

Để mục tiêu ấy trở thành hiện thực, bên cạnh đầu tư hạ tầng và công nghệ xử lý, yếu tố quyết định vẫn là sự tham gia của mỗi người dân. Khi mỗi túi rác được phân loại đúng, lượng rác phải xử lý sẽ giảm, những vật liệu có khả năng tái chế được quay trở lại vòng đời sản phẩm còn phần chất thải phải xử lý sẽ được đưa đến đúng nơi, đúng công nghệ.

Việc hoàn thiện hạ tầng, cơ chế quản lý, nâng cao năng lực các cơ sở xử lý cùng với việc hình thành thói quen phân loại rác sẽ góp phần hình thành một chuỗi quản lý chất thải bền vững hơn, hướng tới mục tiêu xây dựng môi trường sống trên địa bàn tỉnh xanh, sạch và an toàn.