Giải ngân vốn đầu tư công: Thước đo năng lực điều hành ở cơ sở

Dự án đầu tư xây dựng hoàn thiện theo quy hoạch tuyến đường D1, N1 thuộc Khu Đại học Nam Cao đang được chủ đầu tư và đơn vị thi công tập trung thực hiện, bảo đảm kế hoạch giải ngân vốn. Ảnh: Tiến Đoàn

Chủ động vận hành bộ máy, giữ nhịp giải ngân

Năm 2026 là năm đầu tiên thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong lĩnh vực đầu tư công. Cùng với việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, nhiều dự án trước đây do cấp huyện hoặc các ban quản lý dự án cấp tỉnh thực hiện được điều chuyển về cho các xã, phường trực tiếp quản lý.

Theo báo cáo của UBND tỉnh, đến nay tỉnh đã ban hành 6 đợt quyết định ủy quyền cho UBND cấp xã, Chủ tịch UBND cấp xã thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cấp quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư đối với 595 dự án về các xã, phường quản lý. Việc phân cấp này góp phần nâng cao tính chủ động cho cơ sở, rút ngắn quy trình xử lý thủ tục, tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ triển khai và giải ngân vốn đầu tư công.

Tuy nhiên, với việc phân cấp này, đi cùng với sự chủ động là áp lực lớn hơn đối với chính quyền cơ sở. Các địa phương không chỉ tiếp nhận dự án mà còn phải trực tiếp xử lý hồ sơ pháp lý, GPMB, tổ chức thi công, nghiệm thu và hoàn thiện thủ tục thanh, quyết toán.

Tại phường Hoa Lư, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng đã tiếp nhận 36 dự án từ tỉnh chuyển về với tổng mức đầu tư hơn 1.185 tỷ đồng. Trong đó có 20 dự án đang triển khai, 5 dự án gặp vướng mắc lớn về GPMB và 9 dự án đề nghị hủy bỏ do không còn phù hợp với mô hình quản lý mới.

Ngay sau khi tiếp nhận, địa phương đã rà soát, phân loại từng dự án bảo đảm không gián đoạn thời gian thực hiện và giải ngân kế hoạch vốn năm 2026. Việc chủ động kiểm tra hiện trạng, đánh giá khả năng triển khai từng công trình giúp địa phương kịp thời điều chỉnh phương án thực hiện, hạn chế tình trạng vốn chậm giải ngân do vướng thủ tục hoặc thiếu mặt bằng thi công.

Đồng chí Đinh Đức Hữu, Chủ tịch UBND phường Hoa Lư cho biết: Địa phương đang tập trung ưu tiên các công trình bảo đảm an sinh xã hội, nhất là dự án giao thông, trường học và hạ tầng dân sinh; thường xuyên kiểm tra tiến độ tại hiện trường, đôn đốc nhà thầu đẩy nhanh thi công gắn với bảo đảm chất lượng công trình. Đồng thời tập trung tháo gỡ khó khăn trong công tác GPMB, hoàn thiện hồ sơ nghiệm thu, thanh quyết toán để nâng cao hiệu quả giải ngân vốn đầu tư công.

Tại xã Ý Yên, công tác GPMB được xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm tiến độ các dự án đầu tư công trên địa bàn. Đồng chí Vũ Văn Vui, Chủ tịch UBND xã Ý Yên cho biết: Trước yêu cầu bảo đảm tiến độ các dự án, xã Ý Yên đã thành lập Ban Chỉ đạo GPMB phục vụ phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2025-2030 nhằm tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất trong công tác GPMB.

Hiện địa phương triển khai 3 dự án gồm tuyến đường huyện nối từ đê Tả Đáy đến đường 57B huyện Ý Yên (cũ); dự án Trạm bơm Quỹ Độ 2 và tuyến đường trục Thanh Liêm - Cao Bồ (T4).

Mặc dù công tác GPMB dự án còn chậm tiến độ so với kế hoạch song với việc xã khẩn trương thành lập Ban Chỉ đạo đã nâng cao trách nhiệm của cả hệ thống chính trị trong công tác tuyên truyền, vận động nhân dân, mà còn tạo cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, đơn vị để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc thúc đẩy tiến độ triển khai các dự án trên địa bàn.

Tiến độ giải ngân phản ánh chất lượng điều hành

Theo báo cáo của UBND tỉnh, tổng kế hoạch đầu tư công năm 2026 được HĐND tỉnh giao là 43.475,85 tỷ đồng; trong đó vốn ngân sách địa phương chiếm hơn 41.600 tỷ đồng. Ngay từ đầu năm, UBND tỉnh đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo các sở, ngành, chủ đầu tư đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công; yêu cầu xây dựng kế hoạch giải ngân theo từng tuần, tháng, quý đối với từng dự án nhằm phấn đấu hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn đối mặt nhiều khó khăn.

Theo đánh giá của tỉnh, vướng mắc lớn nhất hiện nay vẫn là công tác GPMB; bên cạnh đó là tình trạng thiếu nguồn vật liệu san lấp, giá nguyên vật liệu tăng cao, việc thay đổi đầu mối quản lý sau sắp xếp đơn vị hành chính và áp lực xử lý hồ sơ, quyết toán theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Tại phường Hoa Lư, trong số hơn 257 tỷ đồng kế hoạch vốn năm 2026 được tiếp nhận, hiện có khoảng 59 tỷ đồng dự kiến không thể thực hiện do vướng mắc GPMB. Một số dự án phải tạm dừng hoặc chưa thể triển khai do chưa hoàn tất thủ tục đấu nối giao thông hoặc chưa bàn giao được mặt bằng.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với các địa phương không chỉ là đẩy nhanh tiến độ thi công mà còn phải nâng cao năng lực phối hợp liên ngành, xử lý kịp thời các phát sinh trong quá trình triển khai dự án.

Đối với phường Đồng Văn, hiện trên địa bàn có 24 dự án khu nhà ở, khu đô thị với tổng diện tích mặt bằng hơn 449ha, tổng vốn đầu tư ước khoảng 14.855 tỷ đồng. Đồng chí Đặng Văn Hồng, Chủ tịch UBND phường nhấn mạnh: Đồng Văn được xác định là trọng điểm phát triển công nghiệp - dịch vụ nên địa phương tập trung thực hiện tốt các dự án trên địa bàn, tạo điều kiện phát triển kinh tế và nâng cao đời sống nhân dân. Cùng với đẩy nhanh tiến độ đầu tư hạ tầng, địa phương cũng tăng cường tháo gỡ khó khăn trong GPMB, xử lý vi phạm trật tự xây dựng và hoàn thiện hồ sơ đất đai phục vụ triển khai dự án.

Đồng chí Đinh Văn Phương, Giám đốc Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng số 2 tỉnh Ninh Bình cho biết: Hiện đơn vị được giao làm chủ đầu tư 412 dự án trên địa bàn tỉnh; trong đó có 67 dự án đang chuẩn bị đầu tư, 118 dự án đang triển khai thi công và 227 dự án đã hoàn thành. Tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 được giao là 409,092 tỷ đồng; tính đến ngày 14/5/2026, lũy kế giải ngân đạt 64,701 tỷ đồng, bằng 16% kế hoạch vốn.

Để đảm bảo tiến độ các dự án, đơn vị luôn duy trì sự phối hợp chặt chẽ với các địa phương trong công tác GPMB, hoàn thiện hồ sơ pháp lý và xử lý các khó khăn phát sinh tại hiện trường. Việc chủ động phối hợp từ sớm giữa chủ đầu tư với chính quyền cơ sở đã góp phần khắc phục tình trạng chậm giải ngân do ách tắc thủ tục hoặc thiếu mặt bằng thi công.

Giải ngân vốn đầu tư công trong giai đoạn hiện nay không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành tài chính hay chủ đầu tư, mà còn là thước đo trực tiếp năng lực điều hành của chính quyền cơ sở sau sắp xếp bộ máy. Khả năng điều hành, mức độ chủ động của cơ sở và hiệu quả phối hợp giữa các đơn vị sẽ quyết định tốc độ triển khai các công trình, dự án trọng điểm. Trong yêu cầu tăng trưởng mới của tỉnh, giữ được tiến độ giải ngân cũng đồng nghĩa với việc tạo động lực phát triển và dư địa cho chặng đường phát triển tiếp theo.