Giải pháp dài hạn để giữ ngọt, ngăn mặn khu vực Vu Gia - Thu Bồn

Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Trần Nam Hưng yêu cầu khẩn trương đầu tư công trình trọng điểm có tính chất bền vững.

Đầu tư kéo dài, hiệu quả nhất thời

Sông Vĩnh Điện hằng năm thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi nước mặn xâm nhập từ cửa Hàn. Các trạm bơm lấy nước trên sông phục vụ sản xuất nông nghiệp cho hơn 2.000 ha, cấp nước sinh hoạt và các ngành kinh tế khác. Trong đó, Chi nhánh Thủy lợi Vu Gia – Thu Bồn (Chi nhánh) đang quản lý vận hành 4 trạm bơm gồm Vĩnh Điện, Cẩm Sa, Tứ Câu và Thanh Quýt cấp nước cho sản xuất nông nghiệp trên địa bàn các phường Điện Bàn Đông, Điện Bàn, Điện Bàn Bắc, An Thắng, Ngũ Hành Sơn – TP Đà Nẵng và tạo nguồn cho các trạm bơm Hà Châu, Cẩm Thanh.

Hiện tình hình xâm nhập mặn với nồng độ cao và tốc độ xâm nhập diễn ra nhanh, đồng thời trong thời gian đến triều cường diễn biến hết sức phức tạp, nguy cơ không đảm bảo nguồn nước ngọt để các trạm bơm hoạt động, sản xuất nông nghiệp ở các khu tưới này đang bị đe dọa nghiêm trọng.

Báo cáo với đoàn công tác, đại diện UBND phường Điện Bàn Đông, thành phố Đà Nẵng cho biết vừa qua thời tiết nắng nóng kéo dài dẫn đến tình hình xâm nhập mặn trên sông Vĩnh Điện có xu hướng tăng rất cao, ảnh hưởng trực tiếp đến các trạm bơm trên sông Vĩnh Điện phải dừng vận hành. Những cách đồng trên địa bàn phường và các vùng lân cận không đảm bảo nguồn nước tưới và có nguy cơ mất mùa, gây ảnh hưởng rất lớn đến đời sống bà con nhân dân.

Phường Điện Bàn Đông cho biết nếu không kịp thời thi công đập thời vụ ngăn mặn, giữ ngọt trên sông Vĩnh Điện năm 2006 thì hơn 2.000ha vụ Hè - Thu sẽ không sản xuất được; đồng thời ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt của hơn 40.000 hộ dân hiện đang dùng nước do Nhà máy nước Vĩnh Điện cung cấp. Trước tình hình cấp bách đó, ngày 7-4-2026, UBND phường đã tổ chức buổi làm việc với Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Tài chính, UBND xã Gò Nổi về các nội dung liên quan đến việc tổ chức thi công công trình đập thời vụ ngăn mặn, giữ ngọt trên sông Vĩnh Điện năm 2026.

Hiện công trình đập thời vụ ngăn mặn, giữ ngọt trên sông Vĩnh Điện năm 2026 đã được UBND phường Điện Bàn Đông phê duyệt và triển khai thực hiện với tổng mức đầu tư 2,6 tỷ đồng. Quy mô tuyến đập dài khoảng 105m mét, ngăn toàn bộ mặt cắt sông Vĩnh Điện, thân đập được đắp bằng cát, mái đập được gia cố bằng cọc cừ bạch đàn kết hợp trục trịch tre. Công trình đã tổ chức thi công đóng cọc cừ bạch đàn kết hợp trục trịch tre.

Ông Lê Thanh Long – Phó Chủ tịch UBND phường Điện Bàn Đông cho biết công trình đập thời vụ ngăn mặn, giữ ngọt trên sông Vĩnh Điện chỉ mang tính chất thời vụ, được triển khai kéo dài hơn chục năm qua. Việc đầu tư theo từng năm thường không phát huy hiệu quả bền vững, trong khi nguồn lực cũng bị ảnh hưởng do địa phương còn nhiều khó khăn. Do đó, thành phố cần có giải pháp căn cơ, dài hạn để giải quyết dứt điểm tình trạng xâm nhập mặn, ảnh hưởng nước ngọt của các phường Hội An, Điện Bàn cũng như bài toán nước tưới cho người nông dân.

Phường Điện Bàn Đông cũng đề xuất thành phố tính toán, hỗ trợ kinh phí để thực hiện làm công trình đập thời vụ trong năm 2026 và các năm tiếp theo. Vì công trình xây dựng phục vụ lợi ích cho cả địa phương thuộc thành phố Hội An và thị xã Điện Bàn trước đây. Đồng thời, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông và nông nghiệp Đà Nẵng tiếp tục hỗ trợ, bố trí khoảng 10.000 m3 cát từ dự án Nạo vét, thoát lũ khẩn cấp và chống xâm nhập mặn sông Cổ Cò để thi công công trình đập trong năm 2027.

Cần có giải pháp dài hạn, tối ưu hóa nguồn lực

Sau khi đi kiểm tra thực tế, đại diện các sở, ngành cho rằng cần có giải pháp đầu tư dài hạn cho công trình giữ ngọt, ngăn mặn trên khu vực Vu Gia – Thu Bồn, đặc biệt đập thời vụ giữ ngọt, ngăn mặn trên sông Vĩnh Điện. Đây là công trình có ý nghĩa thiết thực và đáp ứng nhu cầu chính đáng của người dân, chính quyền và phục vụ 2.000ha đất nông nghiệp. Thời gian qua, lãnh đạo thành phố cũng đã xác định đây là công trình trọng điểm, có tính cấp bách trong việc đề xuất đầu tư.

Ông Trần Nam Hưng – Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng nhìn nhận việc mỗi năm đều phải đầu tư kinh phí làm đập thời vụ là không phát huy được lợi ích lâu dài, đặc biệt chưa tối ưu hóa nguồn lực đầu tư. Do đó, các sở, ngành cần phải nghiên cứu để đầu tư một công trình kiên cố, phát huy tối đa hiệu quả về giữ ngọt, ngăn mặn, chống hạn hán và tính chất du lịch.

Đập thời vụ giữ ngọt, ngăn mặn trên sông Vĩnh Điện phải đầu tư mỗi năm nên không phát huy hiệu quả.

Lãnh đạo thành phố giao Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố khẩn trương phối hợp với Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông và nông nghiệp Đà Nẵng để đề xuất danh mục đầu tư công trung hạn. Năm 2026 phải hoàn thiện các bước thủ tục đầu tư, bố trí nguồn kinh phí để thực hiện dự án. Đến năm 2027, công trình tiến đến khởi công để sớm đưa vào khai thác, vận hành và phát huy giải pháp dài hạn để giữ ngọt, ngăn mặn trên Vu Gia – Thu Bồn.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng khẳng định công trình giữ ngọt, ngăn mặn và chống hạn hán phải được thực hiện với tinh thần trọng điểm, cấp bách. Vì vậy, chính quyền địa phương cũng phải vào cuộc quyết liệt, khẩn trương để cùng sở, ngành triển khai cho đồng bộ.

Đối với công trình đập thời vụ đang triển khai, lãnh đạo thành phố yêu cầu phường Điện Bàn Đông phải hoàn thành trong tháng 5 để sớm phát huy hiệu quả đầu tư. Đối với đề xuất hỗ trợ nguồn kinh phí cũng như nguồn vật liệu cát từ dự án Nạo vét, thoát lũ khẩn cấp và chống xâm nhập mặn sông Cổ Cò, thành phố đồng ý chủ trương và giao các đơn vị tham mưu thực hiện.