Giải pháp nào giảm áp lực ô nhiễm không khí ở Hà Nội?

Ô nhiễm không khí đến từ nhiều nguồn

Đáng chú ý, nguy cơ ô nhiễm không chỉ xuất hiện trong những tháng chính vụ. Cuối tháng 8/2026, Hà Nội từng có thời điểm bầu trời mù mịt do chất lượng không khí suy giảm. Lúc 8h ngày 27/8, chỉ số chất lượng không khí (AQI) tại Hà Nội được ghi nhận ở mức 158, thuộc nhóm “không lành mạnh”; chất ô nhiễm chính là bụi mịn PM2.5 với nồng độ 66 µg/m³.

Tuy nhiên, chất lượng không khí tại Hà Nội trong năm 2026 cũng có những tín hiệu tích cực. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, từ ngày 1/1 đến 25/8/2026, tỷ lệ số ngày có chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình đạt 73,8%. Dù vậy, kết quả cải thiện chưa ổn định, trong khi mùa đông - xuân với những điều kiện khí tượng bất lợi đang tới gần.

Thực tế cho thấy ô nhiễm không khí tại Hà Nội không xuất phát từ một nguồn duy nhất. Theo số liệu công bố tại Hội nghị liên vùng ngày 4/6/2026, bụi thứ cấp đóng góp khoảng 27% lượng PM2.5; giao thông vận tải 23%; xây dựng và bụi đường 20%; đốt mở 12%; công nghiệp 10% và các nguồn khác khoảng 8%.

Như vậy, bên cạnh giao thông, công nghiệp, đốt ngoài trời và các nguồn phát thải khác, hoạt động xây dựng và bụi đường là nhóm nguồn chiếm tỷ lệ đáng kể. Trong điều kiện hàng loạt dự án đang được triển khai trên địa bàn, kiểm soát bụi tại các công trường càng cần được thực hiện quyết liệt, thường xuyên.

Ô nhiễm không khí ở Hà Nội luôn là vấn đề "nóng" cần được ưu tiên giải quyết. Ảnh: Tùng Dương

Theo ông Nguyễn Trọng Nhất, Trưởng phòng Quản lý môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, ô nhiễm không khí không đến từ một nguồn duy nhất mà do nhiều nguồn cùng tác động. Vì vậy, giải pháp cũng phải được triển khai đồng bộ, trong đó kiểm soát nguồn phát thải ngay từ cơ sở có ý nghĩa quan trọng.

Từ đầu năm 2026 đến nay, Hà Nội triển khai đồng loạt nhiều dự án lớn về hạ tầng, giao thông, đô thị. Khối lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh có thời điểm lên tới khoảng 10.000 tấn/ngày, cao hơn nhiều so với mức ước tính khoảng 2.550 tấn/ngày của năm 2025. Khối lượng tăng nhanh trong khi năng lực tiếp nhận, xử lý chưa theo kịp làm gia tăng nguy cơ ùn ứ, đổ trộm, phát tán bụi ra môi trường.

Không chỉ bụi phát sinh trực tiếp từ hoạt động phá dỡ, đào đắp, bốc xúc, vật liệu và phế thải xây dựng còn có thể bị cuốn ra đường theo bánh xe, phương tiện vận chuyển. Nếu không được kiểm soát, đây sẽ trở thành nguồn phát sinh bụi thứ cấp trong khu vực đô thị.

Trước áp lực trên, Hà Nội xác định việc kiểm soát bụi phải được thực hiện ngay tại nguồn, thay vì chờ đến khi chất lượng không khí xuống mức xấu mới xử lý. Các đơn vị phá dỡ, thi công phải thực hiện che chắn; tăng cường tưới nước, phun sương tại những khu vực có nguy cơ phát sinh bụi; phế thải xây dựng dạng rời phải được bao phủ, che kín hoặc đóng túi kín tại nơi tập kết và trong quá trình vận chuyển. Phương tiện, máy móc ra vào công trường phải được vệ sinh, phun rửa sạch trước khi lưu thông.

Đối với các tuyến đường quanh công trường, việc quét hút, phun nước, rửa đường cũng phải được tổ chức phù hợp. Các địa phương, đơn vị được yêu cầu ưu tiên hoạt động rửa đường, hút bụi vào giờ thấp điểm, ban đêm và sáng sớm trước 6h, nhằm giảm lượng bụi tích tụ trước giờ cao điểm giao thông.

UBND TP Hà Nội cũng yêu cầu tại những địa bàn đang có nhiều dự án triển khai, các xã, phường chủ động lập danh sách những công trường, tuyến vận chuyển và điểm tập kết có nguy cơ phát tán bụi cao; phân công lực lượng kiểm tra thường xuyên, yêu cầu khắc phục ngay những tồn tại. Thành phố đồng thời yêu cầu tăng cường kiểm tra các cơ sở phát sinh khí thải, phương tiện vận chuyển đất, phế thải và tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp, chất thải.

Phát triển hạ tầng phải đi cùng trách nhiệm bảo vệ môi trường

Đáng chú ý, Công an TP Hà Nội được giao tăng cường kiểm tra, xử lý phương tiện không che chắn, làm rơi vãi đất, phế thải; đồng thời nghiên cứu khai thác camera, công nghệ AI để phát hiện vi phạm.

Với những dự án quy mô lớn, việc lắp đặt camera, cảm biến và các giải pháp giám sát bụi được xem là phương án cần thiết để phát hiện sớm những điểm bất thường. Yêu cầu đặt ra là tiến độ xây dựng phải đi cùng trách nhiệm bảo vệ môi trường; mỗi công trường phải kiểm soát bụi ngay từ khâu phá dỡ, đào đắp, tập kết vật liệu và vận chuyển phế thải.

Tuy nhiên, theo TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Hội Không khí sạch Việt Nam, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường, kiểm soát ô nhiễm không khí tại Hà Nội không thể chỉ giới hạn trong phạm vi địa giới hành chính.

Tiến sĩ Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Hội Không khí sạch Việt Nam.

Nguồn phát thải, điều kiện khí tượng và quá trình lan truyền ô nhiễm có thể tác động đồng thời đến nhiều địa phương. Vì vậy, theo chuyên gia, kiểm soát ô nhiễm không khí cần được nhìn nhận ở quy mô vùng. Nếu mỗi địa phương chỉ tập trung xử lý nguồn thải trong phạm vi địa giới của mình mà thiếu cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu và cùng xây dựng kịch bản ứng phó, việc cải thiện chất lượng không khí sẽ khó đạt kết quả bền vững.

TS Hoàng Dương Tùng cho rằng cần hình thành hệ thống dữ liệu chung từ quan trắc môi trường, khí tượng, nguồn thải, giao thông và các hệ thống quan trắc khí thải tự động, liên tục. Trên nền tảng dữ liệu được kết nối, chuẩn hóa và chia sẻ, cơ quan quản lý mới có thể xác định diễn biến ô nhiễm, mức độ đóng góp của từng nguồn phát thải cũng như tác động của điều kiện khí tượng để đưa ra quyết định phù hợp.

Cùng với đó, chuyên gia nhấn mạnh việc ứng dụng AI để làm sạch, đồng bộ dữ liệu về nguồn thải và chất lượng không khí. Khi có dữ liệu “rõ - sạch - sống”, cơ quan quản lý có thể xây dựng kịch bản, xác định đúng trọng tâm ưu tiên, đưa ra chính sách phù hợp và cảnh báo sớm từ xa.

Như vậy, trước khi bước vào “mùa” ô nhiễm, Hà Nội đang đứng trước yêu cầu kép: Vừa kiểm soát ngay những nguồn phát thải có thể nhận diện, đặc biệt tại các công trường xây dựng và tuyến vận chuyển, vừa từng bước hoàn thiện cơ chế quản lý chất lượng không khí trên quy mô rộng hơn.

Trong bối cảnh hàng loạt dự án lớn đang được đẩy nhanh tiến độ, phát triển hạ tầng phải đi cùng trách nhiệm bảo vệ môi trường. Kiểm soát bụi không thể chỉ là những đợt ra quân khi ô nhiễm đã xuất hiện, mà cần trở thành yêu cầu thường xuyên trong toàn bộ quá trình thi công, vận chuyển và quản lý đô thị. Đây cũng là điều kiện quan trọng để Hà Nội chủ động hơn trước những đợt ô nhiễm không khí có thể xuất hiện trong những tháng cuối năm.