Giải pháp pháp lý phòng, chống buôn lậu thuốc lá tại Việt Nam

Trong những năm qua, các lực lượng chức năng đã triển khai nhiều giải pháp phòng, chống buôn lậu, vận chuyển, tàng trữ, mua bán thuốc lá nhập lậu. Tuy nhiên, phương thức, thủ đoạn của các đối tượng ngày càng tinh vi, khiến công tác đấu tranh không chỉ đặt ra tại khu vực biên giới mà còn trên thị trường nội địa và môi trường số.

Thực tiễn cho thấy, để xử lý hiệu quả, cần kiểm soát xuyên suốt từ khâu đưa hàng qua biên giới, vận chuyển, tập kết, phân phối đến tiêu thụ; đồng thời nâng cao năng lực phát hiện, thu thập chứng cứ và xác định đúng vai trò của các đối tượng liên quan.

Ngày 23/9/2025 tại Hà Nội, Báo Pháp luật Việt Nam đã tổ chức Hội thảo “Giải pháp pháp lý phòng, chống buôn lậu thuốc lá tại Việt Nam”, tạo diễn đàn trao đổi giữa cơ quan quản lý, lực lượng chức năng, chuyên gia pháp lý, doanh nghiệp và các đơn vị liên quan về những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn thi hành pháp luật và xử lý hành vi vi phạm. Từ những vấn đề được đặt ra tại diễn đàn này, yêu cầu hoàn thiện pháp lý càng trở nên rõ nét khi phương thức, thủ đoạn buôn lậu tiếp tục thay đổi.

Từ thành công của diễn đàn tại Hà Nội ngày 23/9/2025, những vấn đề pháp lý về phòng, chống buôn lậu thuốc lá tiếp tục được đặt ra tại Hội thảo ở Tây Ninh năm 2026.

Ngày 9/6/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 25/CT-TTg tiếp tục đặt ra mục tiêu là đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi, tiến tới chấm dứt tình trạng buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép thuốc lá, góp phần bảo vệ an ninh, an toàn sức khỏe cho cộng đồng, hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp trong nước.

Trước ngày 15/2/2025, việc xác định thuốc lá điếu, xì gà và các dạng thuốc lá thành phẩm khác nhập lậu thuộc nhóm hàng hóa cấm kinh doanh có căn cứ từ Nghị định số 59/2006/NĐ-CP và Nghị định số 43/2009/NĐ-CP. Tuy nhiên, Nghị định số 173/2024/NĐ-CP ngày 27/12/2024, có hiệu lực từ ngày 15/2/2025, đã bãi bỏ Nghị định số 43/2009/NĐ-CP và một phần Nghị định số 59/2006/NĐ-CP.

Trong khi đó, ở góc độ pháp luật xử lý vi phạm hành chính, Điều 8 Nghị định số 98/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 17/2022/NĐ-CP và Nghị định số 24/2025/NĐ-CP, tiếp tục quy định chế tài hành chính đối với các hành vi liên quan đến thuốc lá điếu nhập lậu.

Pháp luật hình sự vẫn quy định chế tài hình sự đối với hành vi buôn bán thuốc lá điếu nhập lậu. Theo quy định tại Điều 190 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, hành vi buôn bán thuốc lá điếu nhập lậu từ 1.500 bao trở lên sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự; Điều 191 cũng quy định ngưỡng tương tự bị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi tàng trữ, vận chuyển hàng cấm là thuốc lá điếu nhập lậu.

Vướng mắc về sự thống nhất trong cách hiểu “hàng cấm” đã được Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn. Ngày 5/1/2026, Công văn số 01/TANDTC-PC xác định Điều 190, Điều 191 Bộ luật Hình sự và Điều 8 Nghị định số 98/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 24/2025/NĐ-CP, đều quy định thuốc lá điếu nhập lậu là hàng cấm. Do đó, người có hành vi buôn bán, tàng trữ, vận chuyển thuốc lá điếu nhập lậu bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội sản xuất, buôn bán hàng cấm quy định tại Điều 190 hoặc Tội tàng trữ, vận chuyển hàng cấm quy định tại Điều 191 của Bộ luật Hình sự, nếu có đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Tuy nhiên, từ góc độ hoàn thiện pháp luật, việc một vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đến trách nhiệm hình sự phải được thống nhất bằng văn bản hướng dẫn cũng cho thấy cần tiếp tục rà soát để bảo đảm hệ thống pháp luật ngày càng rõ ràng, đồng bộ hơn và có khả năng dự liệu.

Hội thảo “Giải pháp pháp lý phòng, chống buôn lậu thuốc lá tại Việt Nam” diễn ra tại Tây Ninh ngày 12/10/2026 – địa bàn biên giới trọng điểm, tập trung trao đổi những vấn đề thực tiễn và giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các lực lượng chức năng.

Tây Ninh là một trong những địa bàn có ý nghĩa quan trọng trong công tác phòng, chống buôn lậu do có tuyến biên giới, cửa khẩu và các tuyến giao thông kết nối với nội địa.

Theo Ban Chỉ đạo 389 tỉnh Tây Ninh, trong 8 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng phát hiện, xử lý 230 vụ vận chuyển, buôn bán hàng cấm, hàng nhập lậu; thu giữ gần 308.000 gói thuốc lá ngoại nhập lậu.

Một số vụ việc đáng chú ý cho thấy quy mô vận chuyển vẫn còn rất lớn. Điển hình như, ngày 31/5, lực lượng chức năng tại xã Đông Thành phát hiện ô tô vận chuyển 15.500 gói thuốc lá ngoại nhập lậu. Ngày 16/6, phát hiện 3 đối tượng vận chuyển 42.450 gói. Ngày 21/8, tại xã Đông Thành tiếp tục phát hiện ô tô vận chuyển 14.900 gói thuốc lá nhập lậu.

Những vụ việc này cho thấy tầm quan trọng của yêu cầu kiểm soát từ sớm, từ xa, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các lực lượng trong phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm.

Đáng chú ý, sự xuất hiện của thuốc lá điện tử và các sản phẩm thế hệ mới khác cũng đặt ra những vấn đề pháp lý. Ngày 17/7/2026, tại Cửa khẩu Quốc tế Mộc Bài, lực lượng chức năng phát hiện 461 đầu hút thuốc lá điện tử liên quan đến 2 công dân nước ngoài nhập cảnh từ Campuchia; kết quả giám định xác định chất lỏng bên trong có chứa Etomidate.

Nghị định số 28/2026/NĐ-CP ngày 19/1/2026 quy định các danh mục chất ma túy và tiền chất, trong đó có Etomidate. Nghị định số 163/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng, chống ma túy và có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến công tác phối hợp phòng, chống ma túy; kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy; quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy; cai nghiện ma túy và quản lý sau cai nghiện ma túy.

Những diễn biến mới cho thấy phòng, chống buôn lậu thuốc lá hiện nay không chỉ là kiểm soát thuốc lá điếu nhập lậu mà còn phải theo kịp sự xuất hiện của sản phẩm bị cấm, phương thức giao dịch mới và những vấn đề liên quan đến các chất được quản lý đặc biệt.

Từ những vấn đề đặt ra tại Hội thảo năm 2025 và thực tiễn phát sinh, ngày 12/10/2026 tại Tây Ninh, Báo Pháp luật Việt Nam tiếp tục phối hợp với Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam tổ chức Hội thảo “Giải pháp pháp lý phòng, chống buôn lậu thuốc lá tại Việt Nam”.

Việc tổ chức Hội thảo tại Tây Ninh nhằm đưa diễn đàn đến gần hơn với thực tiễn địa bàn biên giới, tập trung trao đổi về thực trạng, xu hướng, phương thức buôn lậu; những vấn đề pháp lý trong xử lý hành vi buôn bán, vận chuyển, tàng trữ thuốc lá nhập lậu; cũng như kinh nghiệm phòng, chống buôn lậu tại địa phương.

Một nội dung trọng tâm là cơ chế phối hợp giữa Công an, Hải quan, Bộ đội Biên phòng, Quản lý thị trường và chính quyền địa phương, nhất là trong chia sẻ thông tin, xác minh, điều tra và xử lý vụ việc.

Hội thảo cũng tập trung vào phòng, chống buôn lậu thuốc lá trên môi trường số, mạng xã hội và qua dịch vụ vận chuyển, những phương thức gây khó khăn trong xác định người bán, người mua, địa điểm tập kết, dòng tiền, phương thức giao nhận và thu thập chứng cứ.

Bên cạnh đó, tại phiên tọa đàm “Hoàn thiện giải pháp pháp lý và cơ chế phối hợp phòng, chống buôn lậu thuốc lá”, các đại biểu sẽ trao đổi những vấn đề phát sinh từ thực tiễn, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả phối hợp và  thực thi.

Từ thực tiễn để hoàn thiện pháp luật, từ hoàn thiện pháp luật để nâng cao hiệu quả thực thi, đó là mục tiêu xuyên suốt của Hội thảo, góp phần tăng cường phối hợp giữa các lực lượng và đáp ứng yêu cầu phòng, chống buôn lậu thuốc lá trong tình hình mới.