Giải phóng đôi mắt sau hơn nửa thế kỷ bị che khuất

Hình ảnh mắt trái bệnh nhân trước và sau phẫu thuật. Ảnh: BVCC

TS.BS Dương Mạnh Chiến, Khoa Phẫu thuật Tạo hình, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, khoa vừa tiếp nhận và điều trị cho bệnh nhân T.V.A (65 tuổi, Hà Nội) trong tình trạng sụp mí mắt trái bẩm sinh mức độ rất nặng. Ngay từ khi mới chào đời, mí mắt trái của ông đã sụp hoàn toàn, che khuất gần như toàn bộ đồng tử. Nguyên nhân được xác định là do chức năng cân cơ nâng mi bị suy yếu nghiêm trọng, gần như mất hoàn toàn khả năng hoạt động.

Theo TS Dương Mạnh Chiến, ở người bình thường, khi mở mắt, cân cơ nâng mi đóng vai trò kéo bờ mi trên lên, giúp ánh sáng đi qua đồng tử. Với bệnh nhân A, “bộ máy” này không hoạt động, khiến bờ mi sa thấp kéo dài nhiều thập kỷ, hạn chế nghiêm trọng lượng ánh sáng đi vào mắt. Khi thăm khám, các bác sĩ ghi nhận mí mắt trái của bệnh nhân gần như sụp kín, tình trạng này đã tồn tại liên tục suốt hơn sáu thập kỷ.

Do phải sống chung với sụp mí từ nhỏ, cơ thể bệnh nhân dần hình thành một cơ chế bù trừ. Để có thể nhìn, ông thường xuyên gồng cơ trán, kéo cung mày và da mí trên lên nhằm tạo ra một khe mở rất nhỏ cho ánh sáng lọt vào mắt. Nhờ vậy, thị lực vẫn được duy trì ở mức tối thiểu đủ cho sinh hoạt, song phải đánh đổi bằng cảm giác mỏi trán, mệt mắt kéo dài. Đây là cơ chế bù trừ thường gặp ở những trường hợp sụp mí bẩm sinh nặng tồn tại lâu năm.

Theo đánh giá chuyên môn, thị lực mắt trái của bệnh nhân A giảm rõ rệt so với mắt phải. TS Dương Mạnh Chiến ví tình trạng này giống như việc “luôn nhìn qua một tấm rèm che”, khi ánh sáng không thể đi vào võng mạc đầy đủ trong thời gian dài. Ở trẻ nhỏ, nếu tình trạng này không được phát hiện và can thiệp sớm, nguy cơ nhược thị là rất cao do hệ thống thị giác không được kích thích trong giai đoạn phát triển quan trọng.

Với các trường hợp sụp mí bẩm sinh nặng ở trẻ em, phẫu thuật thường được chỉ định sớm nhằm giải phóng trục thị giác, đưa ánh sáng vào mắt và phòng ngừa nhược thị. Đối với bệnh nhân A, dù đã thích nghi với tình trạng này suốt nhiều năm, sụp mí vẫn gây mệt mỏi kéo dài khi nhìn, làm giảm đáng kể chất lượng thị lực cũng như sinh hoạt hàng ngày.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ lựa chọn các kỹ thuật phù hợp như thu ngắn cân cơ nâng mi, treo mi bằng chỉ hoặc vạt cơ trán nhằm đạt hiệu quả tối ưu. Ở bệnh nhân này, sụp mi ở mức độ rất nặng, chức năng cơ nâng mi mất hoàn toàn, do đó các bác sĩ đã lựa chọn phương pháp sử dụng vạt cơ trán để tạo hình và phục hồi chức năng mở mắt thay thế cho vai trò của cơ nâng mi.

Sau phẫu thuật, khe mi của bệnh nhân được mở rộng, hai bên mí đạt độ cân xứng tốt hơn, ánh sáng vào mắt thuận lợi, vừa cải thiện chức năng nhìn, vừa cải thiện yếu tố thẩm mỹ. TS Dương Mạnh Chiến cho biết, phẫu thuật sụp mí không quá phức tạp về tổng thể nhưng đòi hỏi độ chính xác rất cao.

Theo TS Dương Mạnh Chiến, chỉ cần sai lệch vài milimet trong quá trình thao tác cũng có thể gây mất cân xứng hai bên mí, ảnh hưởng đồng thời đến chức năng thị giác và yếu tố thẩm mỹ của khuôn mặt.

Vì vậy, việc thăm khám, đánh giá kỹ trước mổ và thao tác tỉ mỉ trong từng bước là yếu tố quyết định thành công.

Từ trường hợp của bệnh nhân A, TS Dương Mạnh Chiến khuyến cáo, sụp mí là tình trạng có thể nhận biết bằng quan sát thông thường. Khi phát hiện trẻ có dấu hiệu sụp mí, đặc biệt là sụp nhiều che đồng tử, trẻ thường xuyên nhướn trán hoặc ngửa đầu để nhìn, gia đình cần đưa trẻ đi khám sớm để được đánh giá và can thiệp kịp thời. Việc điều trị đúng thời điểm có ý nghĩa quyết định trong phòng ngừa nhược thị và những ảnh hưởng lâu dài đến thị lực cũng như tâm lý của trẻ.

Đối với người trưởng thành, dù sụp mí đã tồn tại trong thời gian dài, việc điều trị vẫn mang lại lợi ích rõ rệt. Không chỉ cải thiện chất lượng nhìn và giảm mệt mỏi khi sinh hoạt, phẫu thuật còn giúp người bệnh tự tin hơn trong giao tiếp và đời sống hàng ngày.

Minh Nhật