Giải quyết đất ở, đất sản xuất cho người dân vùng cao

Tiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất còn chậm

Thực tiễn vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp thời gian qua tại Quảng Ninh đã ghi nhận những kết quả cụ thể trong công tác quản lý đất đai. Trong đó, các địa bàn vùng đồng bào DTTS và miền núi. Tại xã Quảng Tân, sau khi thực hiện mô hình mới, cơ quan chức năng đã cấp 82 Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các cá nhân, trong đó có 39 trường hợp là người DTTS. Tại xã Đông Ngũ, việc chủ động phổ biến, hướng dẫn người dân tiếp cận các chính sách hỗ trợ và thực hiện thủ tục theo Luật Đất đai năm 2024 cũng được triển khai bài bản. Những kết quả bước đầu này đã góp phần ổn định sinh kế, tạo điều kiện cho người dân phát triển kinh tế lâm nghiệp.

Đoàn ĐBQH tỉnh khảo sát, nắm bắt tình hình người dân tại xã Kỳ Thượng. Ảnh: Nguyễn Thanh

Tuy nhiên, kết quả khảo sát cũng cho thấy, công tác quản lý đất đai tại các xã vùng cao vẫn tồn tại nhiều vướng mắc cần xử lý. Số liệu cho thấy áp lực tồn đọng hồ sơ còn lớn; đơn cử như tại xã Quảng Tân hiện còn 403 hộ chưa được cấp giấy chứng nhận, trong đó có 265 hộ là người DTTS. Tại các xã Quảng Đức, Hải Sơn, Lương Minh và Kỳ Thượng, dù chính quyền địa phương đã triển khai hệ thống văn bản quy phạm pháp luật mới, song tiến độ cấp giấy chứng nhận còn chậm do các yếu tố lịch sử. Nhiều diện tích đất được sử dụng từ lâu nhưng thiếu hụt hồ sơ pháp lý, gây khó khăn cho việc xác lập quyền sử dụng.

Một khó khăn khác là công tác xác định nguồn gốc đất. Theo đó, việc hồ sơ địa chính chưa được cập nhật đồng bộ qua các thời kỳ đang gây khó khăn cho thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng. Ranh giới giữa đất sản xuất của người dân và các loại đất khác tại một số khu vực chưa được bóc tách rõ ràng. Thực trạng này ảnh hưởng đến quyền tự chủ kinh tế của đồng bào, hạn chế khả năng tiếp cận các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất.

Trước thực trạng trên, việc tăng cường quản lý nhà nước và hoàn thiện dữ liệu địa chính trở thành yêu cầu cấp thiết đối với các địa phương. Trong đó, phải tiếp tục rà soát diện tích đất rừng, khẩn trương số hóa hồ sơ địa chính và cơ sở dữ liệu đất đai theo tiến độ chung. Đồng thời, phải chủ động, có giải pháp bố trí cán bộ để hỗ trợ người dân hoàn thành các thủ tục ngay tại cơ sở.

Cần nguồn lực hoàn thiện, làm sạch dữ liệu đất đai

Bài toán giải quyết quỹ đất sản xuất và đất ở cho đồng bào DTTS đang là áp lực thực tế đối với mục tiêu ổn định đời sống Nhân dân tại các địa bàn vùng DTTS và miền núi. Ghi nhận tại các địa phương cho thấy, nhu cầu về đất sản xuất của một bộ phận người dân chưa được đáp ứng đầy đủ. Tình trạng hạn chế về quỹ đất sạch, đất ở và đất sản xuất cũng tạo ra những thách thức trong việc cân đối giữa quy hoạch phát triển địa phương và nhu cầu canh tác truyền thống của người dân.

Thành viên Đoàn khảo sát lắng nghe chia sẻ của người dân xã Đông Ngũ. Ảnh: Nguyễn Thanh

Một vấn đề khác được Đoàn khảo sát nhận diện là vướng mắc trong việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất đối với một số trường hợp cụ thể. Quy trình thủ tục hành chính hiện hành chưa thực sự linh hoạt khi áp dụng vào đặc thù của vùng đồng bào DTTS, dẫn đến việc giải quyết nhu cầu tách thửa, chuyển đổi đất sản xuất, đất ở bị kéo dài. Điều này cũng làm giảm hiệu lực thực tế của các chính sách miễn, giảm tiền sử dụng đất và hỗ trợ phát triển sản xuất của Nhà nước.

Từ góc độ cơ sở, đại diện chính quyền các địa phương kiến nghị cấp có thẩm quyền quan tâm hỗ trợ nguồn lực để hoàn thiện hồ sơ địa chính. Nếu không có sự đầu tư đồng bộ về ngân sách để đo đạc và làm sạch dữ liệu, các xã vùng cao khó có thể tự giải quyết dứt điểm các vướng mắc phát sinh. Việc kiến tạo sinh kế cho đồng bào cần giải pháp chiến lược dài hạn, có chiều sâu, thay vì các biện pháp ngắn hạn, trước mắt.

Trên cơ sở ghi nhận thực tế và trực tiếp nắm bắt thông tin thêm từ người dân, Đoàn khảo sát đề nghị, chính quyền các địa phương rà soát kỹ lưỡng nhu cầu của người dân để kịp thời tổng hợp, kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, tháo gỡ. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền phổ biến pháp luật để nâng cao nhận thức, vận động đồng bào chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất nhằm nâng cao thu nhập…