Giải tỏa áp lực giải ngân vốn đầu tư công

Năm 2026, Lào Cai được giao tổng kế hoạch vốn đầu tư công hơn 13.067 tỷ đồng. Đến nay, hơn 10.438 tỷ đồng đã được phân bổ chi tiết cho các xã, đơn vị và dự án, đạt 89,7% kế hoạch. Hết quý III, giải ngân phải đạt tối thiểu 75%, tương ứng khoảng 8.937 tỷ đồng, đồng thời hoàn thành 100% kế hoạch vốn năm.

Trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm động lực tăng trưởng, đầu tư công được kỳ vọng tạo sức lan tỏa tới sản xuất, xây dựng, thương mại, dịch vụ và hoàn thiện kết cấu hạ tầng. Vì vậy, hiệu quả đầu tư công không chỉ ở tỷ lệ thanh toán, mà quan trọng hơn là nguồn lực ngân sách phải nhanh chóng trở thành những công trình cụ thể, tạo năng lực phát triển và mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Qua thực tế triển khai, giải phóng mặt bằng đang là trở ngại lớn. Nhiều dự án đã lựa chọn nhà thầu, huy động máy móc, nhân lực nhưng chưa thể thi công liên tục do mặt bằng chưa được bàn giao đồng bộ.

Tại Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông tỉnh, năm 2026, đơn vị được giao hơn 1.225 tỷ đồng. Đến hết tháng 7, giải ngân đạt hơn 370 tỷ đồng, tương đương 30% kế hoạch. Nếu loại trừ vốn của 2 dự án sử dụng vốn vay chưa thể giải ngân trong năm, đạt khoảng 37%.

Được biết, đơn vị đang phối hợp với các địa phương tháo gỡ từng trường hợp vướng mắc về đất đai; yêu cầu nhà thầu bổ sung nhân lực, máy móc, thiết bị, tranh thủ thi công tại những vị trí đủ điều kiện. Tiến độ từng dự án, gói thầu được kiểm tra thường xuyên để kịp thời nghiệm thu, thanh toán.

Dự án Đường tỉnh 155 đoạn từ cầu Móng Sến đến Sa Pa cần thu hồi khoảng 32,5 ha nhưng mới giải phóng được khoảng 18,5 ha. Dự án Đường tỉnh 156 đoạn Bản Vược - Ngòi Phát còn phải hoàn thiện thủ tục liên quan đến đất quốc phòng, xác định ranh giới và hiện trạng sử dụng đất. Dự án cải tạo, nâng cấp Đường tỉnh 151B đoạn từ cầu Hòa Mạc đến Quốc lộ 279 cũng mới được bàn giao một phần diện tích.

Bên cạnh đó, biến động giá đầu vào cũng tạo áp lực cho nhà thầu. Có thời điểm giá dầu diesel tăng hơn 2,3 lần, kéo theo giá nhựa đường, cát, đá, sắt, thép tăng. Với công trình ở vùng cao, chi phí vận chuyển, nhân công và vật liệu cao.

Thời tiết mưa nhiều tiếp tục thu hẹp thời gian thi công, nhất là với các dự án giao thông. Ngoài ra, một số dự án sử dụng vốn vay nước ngoài còn trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư hoặc chờ hoàn thiện các điều kiện cần thiết.

Theo ông Đinh Văn Đăng - Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh, chủ đầu tư phải bám sát tiến độ từng công trình, chủ động phối hợp với địa phương, cơ quan chuyên môn để tháo gỡ khó khăn và đôn đốc nhà thầu tập trung nguồn lực cho những hạng mục đủ điều kiện triển khai.

Khi công việc hoàn thành, phải tổ chức nghiệm thu, hoàn thiện hồ sơ và thanh toán ngay, tránh để khoảng thời gian giữa thi công và giải ngân kéo dài.

Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường Cam Đường cũng đang triển khai 33 dự án trong năm 2026, gồm 21 dự án chuyển tiếp và 12 dự án khởi công mới. Tổng nguồn vốn được giao hơn 660 tỷ đồng, đến nay giải ngân được hơn 256,5 tỷ đồng, đạt 38,85% kế hoạch phường giao và 55,7% kế hoạch tỉnh giao.

Theo ông Nguyễn Tiến Dũng - Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường Cam Đường, đơn vị đang tập trung tháo gỡ mặt bằng, tăng cường kiểm tra, đôn đốc nhà thầu huy động đủ nhân lực, thiết bị, đồng thời đẩy nhanh nghiệm thu, thanh toán. Với công trình nằm trong khu dân cư, phương án thi công được chia thành từng phần, vừa bảo đảm tiến độ, vừa hạn chế ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân.

Xác định giải ngân vốn đầu tư công là nhiệm vụ trọng tâm trong những tháng cuối năm, tỉnh yêu cầu các sở, ngành, địa phương và chủ đầu tư rà soát cụ thể từng dự án về tiến độ, khối lượng, khả năng hấp thụ vốn và nguyên nhân chậm trễ; xác định rõ nội dung cần xử lý, đơn vị chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành.

Theo đó, dự án đã đủ điều kiện phải được tập trung nguồn lực để thi công, tạo khối lượng và hoàn tất thủ tục thanh toán. Những trường hợp còn vướng mắc phải được phân loại để xử lý theo thẩm quyền; vấn đề vượt cấp phải báo cáo kịp thời.

UBND tỉnh yêu cầu không né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, đồng thời không chạy theo tỷ lệ giải ngân bằng mọi giá. Tiến độ phải gắn với chất lượng công trình, an toàn thi công và hiệu quả đầu tư.

Từ thực tế triển khai, cần chuyển từ cách nhìn tổng thể về tỷ lệ giải ngân sang quản lý theo từng công trình, hạng mục và đường găng tiến độ. Mỗi dự án cần có kế hoạch theo tháng, xác định rõ khối lượng phải hoàn thành, mốc nghiệm thu, thời điểm thanh toán và trách nhiệm từng bên.

Những dự án đã có mặt bằng cần yêu cầu nhà thầu cập nhật phương án thi công, huy động đủ nguồn lực, tăng ca, tăng kíp khi điều kiện cho phép. Đối với dự án giao thông, cần chủ động tranh thủ thời tiết thuận lợi, hạn chế gián đoạn. Các dự án chưa hoàn thành giải phóng mặt bằng phải được phân loại, xác định nguyên nhân và thẩm quyền xử lý; vấn đề thuộc cấp xã, phường phải giải quyết ngay, trường hợp phức tạp báo cáo cấp tỉnh.

Đối với dự án khởi công mới, các đơn vị phải đẩy nhanh chuẩn bị đầu tư, lựa chọn nhà thầu và tạo khối lượng ngay khi đủ điều kiện. Các dự án ODA cần được phối hợp tháo gỡ về thủ tục, thiết kế, hiệp định và các điều kiện liên quan.

Thời gian còn lại của năm 2026 không nhiều. Với yêu cầu chỉ đạo quyết liệt của UBND tỉnh, nếu các địa phương, chủ đầu tư và nhà thầu xử lý đúng “điểm nghẽn”, tăng tốc thi công, nghiệm thu, thanh toán, thu hồi tạm ứng và điều chuyển vốn kịp thời, nguồn lực đầu tư công lớn sẽ có thêm điều kiện chuyển hóa thành công trình cụ thể.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là nâng tỷ lệ giải ngân, mà là bảo đảm mỗi đồng vốn được sử dụng hiệu quả. Qua đó, đầu tư công góp phần tạo sức bật cho kinh tế - xã hội, tạo nền tảng để Lào Cai thực hiện tốt nhiệm vụ năm đầu giai đoạn 2026 - 2030 và nâng cao đời sống Nhân dân.