Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương làm rõ đề xuất hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi

Hiến mô tái sinh có thể mở ra cơ hội điều trị trong những trường hợp đặc biệt

GS.TS. Trần Minh Điển - Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam.

GS.TS. Trần Minh Điển cho hay, trong thực tiễn nhi khoa, có những trẻ mắc suy tim, suy gan, suy thận giai đoạn cuối mà ghép tạng là giải pháp điều trị cần thiết để duy trì sự sống. Vì vậy, việc hoàn thiện các quy định về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể có ý nghĩa quan trọng đối với cơ hội điều trị của người bệnh, đồng thời đặt ra những yêu cầu chặt chẽ khi người hiến là trẻ em.

Theo ông, cần phân biệt rõ hai nội dung: hiến mô tái sinh ở trẻ em khi còn sống và hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn. Đây là những trường hợp khác nhau về bản chất y học, điều kiện thực hiện và yêu cầu pháp lý.

Theo dự thảo Luật, mô tái sinh là những mô mà sau khi được lấy ra khỏi cơ thể, cơ thể vẫn có khả năng tiếp tục sản sinh hoặc phát triển để thay thế phần mô đã lấy.

Một ví dụ điển hình trong y học là tế bào gốc tạo máu, có thể được thu thập từ tủy xương hoặc máu ngoại vi để điều trị một số bệnh hiểm nghèo. Khác với việc lấy đi một cơ quan như thận hoặc gan, tế bào tạo máu có khả năng được cơ thể tiếp tục sản sinh, phục hồi sau khi thu thập nếu việc lấy được thực hiện với số lượng và kỹ thuật phù hợp.

Từ thực tiễn điều trị nhi khoa, GS.TS. Trần Minh Điển cho biết có những trẻ mắc bệnh bạch cầu, suy tủy xương, thalassemia thể nặng hoặc suy giảm miễn dịch bẩm sinh cần ghép tế bào gốc tạo máu. Trong một số trường hợp, người anh, chị hoặc em ruột có thể là người hiến phù hợp nhất về chuyên môn. Người hiến phù hợp cũng có thể là một người em chưa đủ 18 tuổi.

Khi không có người hiến trưởng thành phù hợp, việc xem xét cho người em hiến tế bào gốc tạo máu, sau khi đánh giá đầy đủ sức khỏe và đáp ứng các điều kiện cần thiết, có thể mang lại cơ hội điều trị cho người thân mắc bệnh hiểm nghèo.

Theo Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, việc dự thảo Luật đặt ra khả năng cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh trong một số trường hợp đặc biệt có cơ sở chuyên môn và ý nghĩa nhân văn. Tuy nhiên, việc hiến tặng phải đi cùng những điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt, bảo đảm lợi ích của người nhận không làm lu mờ quyền và lợi ích của trẻ hiến.

Trên thế giới, việc hiến tế bào tạo máu ở trẻ em cũng đã được xem xét trong các hướng dẫn chuyên môn và đạo đức y học. Những trường hợp trẻ hiến cho người thân thường gắn với các điều kiện chặt chẽ, đặc biệt khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.

Một điểm cần lưu ý là hiến mô tái sinh không đồng nghĩa với việc cho phép lấy thận, gan hoặc các cơ quan lành của trẻ đang sống để ghép cho người khác. Đây là những hình thức hiến tặng khác nhau về mức độ can thiệp y khoa và nguy cơ đối với người hiến.

Vì vậy, theo ông Trần Minh Điển, các quy định liên quan cần làm rõ loại mô được phép hiến, phạm vi người nhận, điều kiện sức khỏe, sự đồng ý của trẻ và người đại diện hợp pháp, cũng như các biện pháp bảo đảm tính tự nguyện. Việc tư vấn độc lập và đánh giá đầy đủ nguy cơ đối với trẻ cũng là những yếu tố quan trọng.

Hiến tạng sau khi chết: Cần hiểu đúng về chết não

Một nội dung khác của dự thảo Luật là việc hiến mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn.

Theo phân tích của GS.TS. Trần Minh Điển, cần phân biệt chết não với hôn mê sâu hoặc tình trạng bệnh nặng, nguy kịch. Chết não là tình trạng mất hoàn toàn và không thể phục hồi chức năng não, được xác định theo các tiêu chuẩn y học nghiêm ngặt và quy định pháp luật.

Một người bệnh đang hôn mê, dù trong tình trạng rất nặng, nhưng chưa được xác định chết não thì không thể được coi là người hiến tạng sau chết não.

Việc xác định chết não hoặc chết tuần hoàn phải tuân thủ quy trình chuyên môn và các điều kiện pháp lý tương ứng. Theo ông, cần phân định rõ trách nhiệm giữa người trực tiếp điều trị, người tham gia vận động hiến và người thực hiện việc xác định tử vong, bảo đảm tính độc lập, khách quan trong quá trình này.

Bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương thăm khám cho trẻ sau ca ghép gan. Ảnh BVCC

Từ thực tiễn nhi khoa, nhu cầu ghép tạng cho trẻ mắc bệnh hiểm nghèo cho thấy ý nghĩa của việc phát triển nguồn hiến phù hợp. Với những bệnh nhi suy gan, suy thận giai đoạn cuối hoặc mắc một số bệnh lý tim mạch nghiêm trọng, ghép tạng có thể tạo cơ hội kéo dài sự sống và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Tuy nhiên, việc tìm nguồn tạng phù hợp cho trẻ nhỏ thường gặp nhiều thách thức. Ngoài mức độ tương hợp, còn có những yêu cầu chuyên môn liên quan đến kích thước cơ quan, tình trạng sức khỏe của người nhận và khả năng thực hiện kỹ thuật ghép.

Trong bối cảnh đó, nguồn mô, bộ phận cơ thể từ người hiến sau khi chết, nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện y khoa và pháp lý, có thể mang lại cơ hội điều trị cho những bệnh nhi đang chờ ghép.

GS.TS. Trần Minh Điển cho rằng hiến tạng sau khi qua đời có ý nghĩa nhân văn khi có thể giúp những người bệnh khác tiếp tục được sống. Tuy nhiên, việc hiến tặng phải được thực hiện đúng quy định, tôn trọng nguyện vọng hợp pháp của người hiến và tuân thủ quy trình chuyên môn nghiêm ngặt.

Đối với trẻ em, các yêu cầu liên quan đến xác định tử vong, xem xét nguyện vọng hiến và thực hiện thủ tục pháp lý cần được làm rõ, bảo đảm tính khách quan, minh bạch, đồng thời tôn trọng trẻ và gia đình trong hoàn cảnh đặc biệt nhạy cảm.

Bảo đảm quyền lợi của người hiến và người nhận

Từ góc độ nhi khoa, GS.TS. Trần Minh Điển nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm hài hòa giữa cơ hội điều trị cho người bệnh và quyền được bảo vệ của trẻ em có thể trở thành người hiến.

Đối với trẻ hiến mô tái sinh khi còn sống, việc hiến cần được xem xét trên cơ sở chỉ định chuyên môn rõ ràng, đánh giá đầy đủ nguy cơ và lợi ích, đồng thời đáp ứng các điều kiện pháp luật quy định.

Quá trình đánh giá không chỉ dừng lại ở sức khỏe thể chất mà còn cần quan tâm đến tâm lý, khả năng nhận thức, quyền được thông tin và bày tỏ ý kiến của trẻ. Cần bảo đảm trẻ không bị ép buộc hoặc chịu áp lực từ gia đình trong quá trình quyết định.

Đối với hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, cần thực hiện đầy đủ các quy định về xác định tử vong, xác minh nguyện vọng hiến, sự đồng ý của người đại diện trong trường hợp pháp luật yêu cầu và cơ chế giám sát độc lập. Hoạt động hiến, lấy, ghép phải được thực hiện tại các cơ sở y tế đáp ứng đầy đủ điều kiện chuyên môn và pháp lý.

Bên cạnh đó, cần có cơ chế phòng ngừa và xử lý nghiêm các hành vi mua bán, ép buộc, lấy trộm mô, bộ phận cơ thể hoặc lợi dụng quan hệ gia đình, giám hộ để thực hiện việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi trái pháp luật.

Để các quy định được triển khai hiệu quả trong thực tiễn, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương cho rằng các văn bản hướng dẫn thi hành cần làm rõ danh mục mô tái sinh được phép hiến ở người dưới 18 tuổi; điều kiện và quy trình đánh giá sức khỏe, tâm lý; việc bảo đảm quyền được thông tin và bày tỏ ý kiến của trẻ; cơ chế tư vấn, giám sát độc lập; trách nhiệm chăm sóc và theo dõi sức khỏe sau hiến.

Đối với hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn, cần hướng dẫn chặt chẽ quy trình xác định tử vong, xác minh nguyện vọng hiến của người chưa thành niên, trách nhiệm của người đại diện và các điều kiện bảo đảm tính minh bạch, khách quan trong toàn bộ quá trình hiến, lấy, ghép.

Theo GS.TS. Trần Minh Điển, mục tiêu của chính sách là tạo thêm cơ hội điều trị, cứu sống người bệnh hiểm nghèo trong những điều kiện được pháp luật quy định, đồng thời tôn trọng quyền, sức khỏe, phẩm giá và sự an toàn của người hiến, đặc biệt là trẻ em.

Việc giải thích đầy đủ, minh bạch các quy định của dự thảo, kết hợp với hoàn thiện cơ sở khoa học và cơ chế giám sát phù hợp, sẽ giúp xã hội hiểu đúng hơn về hoạt động hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể. Qua đó, giá trị nhân văn của việc hiến tặng có thể được phát huy, đồng thời quyền và lợi ích của trẻ em được tôn trọng, bảo vệ./.