Giám đốc Sở KH&CN TP.HCM Lâm Đình Thắng: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới từ 4 trụ cột

Sau nhiều năm xây dựng nền tảng, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo (ĐMST) của TP.HCM đang bước vào một giai đoạn phát triển mới. Những cấu phần được xem là “xương sống” của hệ sinh thái đã lần lượt được hoàn thiện.

Ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở KH&CN TP.HCM, cho biết TP đã cơ bản hoàn thiện những mảnh ghép cốt lõi của hệ sinh thái ĐMST với khung sườn bốn trụ cột chiến lược. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để khoa học công nghệ, ĐMST và chuyển đổi số trở thành động lực tăng trưởng mới, góp phần tạo bứt phá cho TP.HCM.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng các đại biểu tham quan, trải nghiệm công nghệ tại triển lãm trong khuôn khổ Đại hội đại biểu đảng bộ TP.HCM lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025-2030. Ảnh: THUẬN VĂN

Những nền tảng cho động lực tăng trưởng mới

. Phóng viên: Thưa ông, TP.HCM ấp ủ định hình một hệ sinh thái ĐMST tầm cỡ quốc tế dựa trên khung sườn bốn trụ cột đã được quy hoạch. Với những cột mốc mới đạt được gần đây, ông đánh giá thế nào về bức tranh tổng thể của hệ sinh thái ĐMST TP.HCM hiện nay?

+ Ông Lâm Đình Thắng: Đến thời điểm này, có thể khẳng định hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo của TP.HCM đã bước sang một giai đoạn phát triển mới. Trước đây, các hoạt động hỗ trợ ĐMST còn mang tính phân tán nhưng hiện nay TP.HCM đang từng bước hình thành một cấu trúc hệ sinh thái tương đối hoàn chỉnh với bốn trụ cột trọng tâm.

Cụ thể, Trung tâm ĐMST ĐH Quốc gia TP.HCM chính thức được thành lập; Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.HCM (SIHUB) được kiện toàn với vai trò điều phối hệ sinh thái. Vườn ươm doanh nghiệp (DN) công nghệ cao tại Khu công nghệ cao, các trung tâm ĐMST theo mô hình hợp tác công tư (PPP) tiếp tục phát huy vai trò kết nối công nghệ và DN. TP cũng triển khai Quỹ đầu tư mạo hiểm theo mô hình Nhà nước góp vốn mồi kết hợp nguồn lực tư nhân.

Tất cả điều này cho thấy các cấu phần quan trọng của hệ sinh thái đang dần được hoàn thiện và đi vào vận hành thực chất. Những nỗ lực này cũng đã được cộng đồng quốc tế ghi nhận.

Tuy nhiên, nếu đặt mục tiêu trở thành một trung tâm ĐMST có sức ảnh hưởng trong khu vực và quốc tế thì chúng ta mới hoàn thành tốt giai đoạn xây dựng nền tảng. Giai đoạn tiếp theo sẽ tập trung nhiều hơn vào chất lượng hệ sinh thái, thúc đẩy nghiên cứu và phát triển, làm chủ công nghệ lõi, thương mại hóa tài sản trí tuệ. Cùng với đó, hình thành các DN công nghệ có khả năng cạnh tranh toàn cầu, kết nối sâu hơn vào các chuỗi giá trị quốc tế.

Ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở KH&CN TP.HCM.

. Khi các trụ cột kết nối thành một chuỗi giá trị thống nhất, mô hình mạng lưới này sẽ tạo ra lực đẩy cộng hưởng như thế nào để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế của TP.HCM?

+ Trước đây, các không gian sáng tạo, vườn ươm, tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp hay các đơn vị nghiên cứu trên địa bàn phần lớn hoạt động độc lập. Điều đó khiến DN gặp khó khăn khi tiếp cận các nguồn lực cần thiết để phát triển từ ý tưởng đến thương mại hóa sản phẩm.

Điểm khác biệt của mô hình mạng lưới hiện nay là mỗi trụ cột đảm nhận một vai trò riêng nhưng được kết nối thành một chuỗi giá trị thống nhất.

ĐH Quốc gia TP.HCM đóng vai trò nguồn cung tri thức, nghiên cứu và phát triển công nghệ mới. Khu công nghệ cao là nơi thử nghiệm, hoàn thiện và ứng dụng công nghệ trong môi trường sản xuất. SIHUB đóng vai trò kết nối hệ sinh thái, điều phối nguồn lực và hỗ trợ DN tăng tốc. Còn các trung tâm PPP và Quỹ đầu tư mạo hiểm TP.HCM tạo thêm nguồn lực tài chính, kinh nghiệm quản trị, kết nối thị trường từ khu vực tư nhân.

Khi vận hành đồng bộ, mô hình này sẽ rút ngắn đáng kể quá trình thương mại hóa công nghệ, giúp DN ĐMST tiếp cận nguồn lực nhanh hơn, giảm chi phí thử nghiệm... Hệ sinh thái cũng sẽ tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ tài chính, y tế số, công nghệ xanh và đô thị thông minh.

Đây chính là nền tảng để khoa học công nghệ, ĐMST và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới của TP.

Xây dựng đường băng cho công nghệ sâu cất cánh

. Vậy theo ông, hệ sinh thái hiện nay còn thiếu những mảnh ghép nào để phát huy tối đa công năng của bốn trụ cột đó?

+ Mặc dù các trụ cột quan trọng đã được hình thành nhưng để tạo ra những DN có khả năng cạnh tranh quốc tế, chúng ta vẫn cần hoàn thiện một số mắt xích.

Trước hết là chất lượng DN khởi nghiệp. Số lượng startup của TP tương đối lớn nhưng còn thiếu các DN công nghệ có khả năng mở rộng quy mô nhanh và cạnh tranh trên thị trường khu vực, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ sâu như AI, bán dẫn, công nghệ sinh học hay vật liệu mới.

Thứ hai là thể chế. Nghị quyết 260 (sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98) và các chính sách mới đã mở ra nhiều cơ hội nhưng quá trình triển khai cần được đơn giản hóa, linh hoạt hơn. Các cơ chế sandbox, PPP, mua sắm sản phẩm ĐMST hay thương mại hóa kết quả nghiên cứu cần được vận hành theo tinh thần chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Thứ ba là nguồn vốn. Bên cạnh Quỹ đầu tư mạo hiểm của TP, cần hình thành đầy đủ các tầng vốn cho từng giai đoạn phát triển của DN, khuyến khích cơ chế đồng đầu tư giữa Nhà nước và khu vực tư nhân để huy động hiệu quả nguồn lực xã hội.

Cuối cùng là nguồn nhân lực chất lượng cao. Chúng ta cần nhiều hơn đội ngũ có khả năng kết nối giữa công nghệ và thị trường, am hiểu quản trị ĐMST, sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ và đầu tư mạo hiểm. Đây cũng là yếu tố quyết định khả năng vận hành hiệu quả của toàn bộ hệ sinh thái trong dài hạn.

ĐH Quốc gia TP.HCM và Yến sào Khánh Hòa bắt tay giải “bài toán” khoa học công nghệ cho ngành yến. Ảnh: NVCC

. TP.HCM sở hữu mạng lưới viện, trường ĐH lớn nhất cả nước - một lợi thế khổng lồ để phát triển công nghệ sâu (deep-tech). Ông nhìn nhận thế nào về năng lực hấp thụ và thương mại hóa các nghiên cứu deep-tech tại TP.HCM hiện nay?

+ TP.HCM có nền tảng nghiên cứu tương đối tốt với hệ thống ĐH, viện nghiên cứu và DN công nghệ lớn nhất cả nước. Đây là cơ sở quan trọng để phát triển các lĩnh vực công nghệ sâu như AI, bán dẫn, vi điện tử, công nghệ sinh học hay vật liệu mới.

Tuy nhiên, khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường vẫn là thách thức lớn. Những điểm nghẽn hiện nay là số lượng DN khởi nguồn (spin-off) còn hạn chế, thiếu các quỹ đầu tư cho giai đoạn đầu, thiếu hạ tầng thử nghiệm đạt chuẩn quốc tế và cơ chế chia sẻ lợi ích chưa thực sự hấp dẫn.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các hệ sinh thái ĐMST hàng đầu đều sở hữu năng lực mạnh về thương mại hóa nghiên cứu và phát triển DN deep-tech. Vì vậy, TP đang tập trung triển khai đề án thương mại hóa, xây dựng cơ chế hỗ trợ DN spin-off từ trường ĐH. Chúng tôi cũng phát triển hệ thống phòng thí nghiệm và trung tâm thử nghiệm dùng chung, kết nối các nhóm nghiên cứu với DN và nhà đầu tư ngay từ giai đoạn sớm.

Mục tiêu là tạo ra một “đường băng công nghệ” đủ dài để các kết quả nghiên cứu phát triển thành sản phẩm và tạo ra giá trị kinh tế thực sự.

Kỳ vọng ba lực đẩy cho kinh tế

. TP.HCM sẽ ưu tiên những bước đi nào để kích hoạt đồng bộ hệ thống các trung tâm ĐMST?

+ Mục tiêu của TP.HCM không chỉ là hình thành đủ số lượng trung tâm mà quan trọng hơn là bảo đảm các trung tâm hoạt động hiệu quả và tạo ra giá trị thực tế cho hệ sinh thái.

Thời gian tới, TP sẽ tập trung vào ba nhóm giải pháp chính. Cụ thể là hoàn thiện cơ chế vận hành và mô hình quản trị cho từng trung tâm trên cơ sở phát huy tối đa các cơ chế đặc thù.

Xây dựng các chương trình liên thông giữa các trung tâm nhằm hình thành một chuỗi hỗ trợ hoàn chỉnh từ nghiên cứu, ươm tạo, tăng tốc, thử nghiệm đến thương mại hóa và gọi vốn đầu tư. Đồng thời, đẩy mạnh huy động nguồn lực xã hội thông qua mô hình PPP, cơ chế đồng đầu tư và hợp tác quốc tế để phát triển cả hạ tầng vật chất lẫn hạ tầng mềm như mạng lưới chuyên gia, cố vấn, nhà đầu tư và đối tác công nghệ.

Khi được vận hành đồng bộ, mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo sẽ trở thành nền tảng kết nối các nguồn lực ĐMST của TP theo một hệ thống thống nhất và hiệu quả hơn.

Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành động lực tăng trưởng mới, góp phần tạo bứt phá cho TP.HCM. Ảnh: BTC

. Ông kỳ vọng hệ sinh thái này sẽ mang lại những lực đẩy cụ thể nào cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế của TP.HCM?

+ Nếu được vận hành hiệu quả, mạng lưới các trung tâm ĐMST sẽ tạo ra ba lực đẩy quan trọng cho tăng trưởng kinh tế của TP.

Thứ nhất, hình thành các ngành kinh tế mới dựa trên công nghệ và ĐMST như AI, bán dẫn, công nghệ tài chính, công nghệ sinh học, y tế số, công nghệ xanh và đô thị thông minh. Đây sẽ là những động lực tăng trưởng mới có giá trị gia tăng cao và khả năng cạnh tranh quốc tế.

Thứ hai, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của khu vực DN hiện hữu thông qua chuyển đổi số, tự động hóa, ứng dụng công nghệ mới và đổi mới mô hình kinh doanh. Khi DN ĐMST mạnh hơn, toàn bộ nền kinh tế cũng sẽ vận hành hiệu quả hơn.

Thứ ba, nâng cao vị thế quốc tế của TP.HCM như một trung tâm ĐMST của khu vực. Việc TP lọt top 100 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu theo StartupBlink 2026 là tín hiệu rất tích cực. Tuy nhiên, thứ hạng không phải là mục tiêu cuối cùng. Điều quan trọng hơn là tận dụng vị thế này để thu hút đầu tư, công nghệ, nhân tài và các tổ chức ĐMST quốc tế đến với TP.

Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh, mà là hình thành một nền kinh tế ĐMST, đóng góp thiết thực vào sự phát triển nhanh và bền vững của TP.HCM.

. Xin cảm ơn ông.