Đông Nam Á tăng tốc xây dựng mạng lưới phòng thủ đa tầng chống máy bay không người lái

Sự phát triển bùng nổ của công nghệ máy bay không người lái (UAV) trong những năm gần đây đang làm thay đổi sâu sắc phương thức tác chiến hiện đại. Không chỉ dừng lại ở vai trò trinh sát, UAV đã trở thành vũ khí tấn công hiệu quả, đặt ra những thách thức an ninh mới. Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia Đông Nam Á đang đẩy nhanh quá trình xây dựng năng lực chống UAV, coi đây là ưu tiên hàng đầu trong phòng thủ không gian tầm thấp.

Chuyển dịch sang hệ thống tác chiến tích hợp

Tư duy phòng thủ tại khu vực đang có sự thay đổi rõ rệt, chuyển từ việc trang bị các thiết bị đơn lẻ sang xây dựng hệ thống tác chiến tích hợp bao gồm bốn giai đoạn: phát hiện, nhận dạng, chế áp và đánh chặn. Singapore hiện là quốc gia đi đầu trong việc kết hợp đào tạo nhân lực và đầu tư công nghệ.

Từ tháng 9-2025, Bộ Quốc phòng Singapore đã đưa nội dung vận hành và xử lý mối đe dọa từ UAV vào chương trình huấn luyện cơ bản cho toàn bộ tân binh. Đồng thời, Cơ quan Khoa học và Công nghệ Quốc phòng nước này đã hợp tác với Tập đoàn Thales (Pháp) thành lập phòng thí nghiệm chung nhằm ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào hệ thống radar. Việc tích hợp AI giúp phát hiện các mục tiêu cỡ nhỏ nhanh và chính xác hơn trong môi trường tác chiến phức tạp.

Song song đó, Malaysia và Indonesia tập trung vào các giải pháp đánh chặn chuyên biệt. Malaysia vừa giới thiệu UAV đánh chặn tốc độ cao mang tên “Ghost” với vận tốc lên tới 300km/giờ, có khả năng tiêu diệt mục tiêu bằng va chạm trực tiếp. Indonesia cũng gây chú ý với hệ thống laser chống UAV xách tay có công suất từ 0,75 đến 2kW.

Vũ khí laser do công ty PAL Indonesia phát triển nhằm đối phó với các loại UAV trinh sát tầm ngắn và UAV cảm tử.

Hệ thống laser của Indonesia có tầm tác chiến hiệu quả từ 50 đến 400m, đủ khả năng gây nhiễu hoặc vô hiệu hóa cảm biến quang điện của UAV cỡ nhỏ và đạn lảng vảng. Sự xuất hiện của các công nghệ này tại Triển lãm Quốc phòng châu Á (Malaysia) và Hội nghị Thượng đỉnh Milipol TechX (Singapore) năm 2026 cho thấy sự quyết tâm của khu vực trong việc làm chủ công nghệ chống UAV.

Cấu trúc mạng lưới phòng thủ ba tầng

Dù trình độ kỹ thuật có sự chênh lệch, các nước Đông Nam Á đang hướng tới hình thành hệ thống phòng thủ phân tầng để kiểm soát không gian tầm thấp hiệu quả hơn:

Lớp thứ nhất - Phát hiện và nhận dạng: Sử dụng kết hợp trinh sát tần số vô tuyến, radar giám sát tầm thấp, cảm biến âm thanh và hệ thống quang điện hồng ngoại. AI đóng vai trò phân tích quỹ đạo và tín hiệu để phân biệt mục tiêu địch - ta.
Lớp thứ hai - Biện pháp phi động năng: Tập trung vào gây nhiễu điện tử, đánh lừa tín hiệu dẫn đường hoặc chiếm quyền điều khiển đường truyền dữ liệu. Đây là phương án được ưu tiên do chi phí thấp và khả năng tái sử dụng cao. Ngoài ra, vũ khí năng lượng định hướng như laser công suất cao được dùng để phá hủy cấu trúc linh kiện điện tử của UAV.
Lớp thứ ba - Đánh chặn động năng: Sử dụng pháo phòng không, tên lửa hoặc UAV đánh chặn chuyên dụng. Một số quốc gia đang phát triển pháo phòng không 30mm và các tổ hợp phòng không tầm ngắn cơ động để tối ưu hóa chi phí đánh chặn.

Thách thức từ công nghệ kháng nhiễu và chiến thuật bầy đàn

Mặc dù đạt được tiến bộ, các hệ thống phòng thủ vẫn phải đối mặt với sự tiến hóa không ngừng của UAV. Sự xuất hiện của UAV FPV điều khiển bằng cáp quang đang vô hiệu hóa các biện pháp gây nhiễu vô tuyến truyền thống do tín hiệu điều khiển được truyền trực tiếp qua dây dẫn.

Bên cạnh đó, chiến thuật bầy đàn (swarm) và các loại đạn lảng vảng tốc độ cao tạo ra áp lực cực lớn lên hệ thống chỉ huy. Khi đối mặt với số lượng lớn mục tiêu cùng lúc, các hệ thống đánh chặn dễ rơi vào tình trạng quá tải hỏa lực. Do đó, việc phát triển đồng bộ hệ thống giám sát, tích hợp dữ liệu và ứng dụng AI hỗ trợ ra quyết định đang trở thành yêu cầu cấp thiết để nâng cao năng lực phản ứng nhanh tại Đông Nam Á.