Giám đốc Sở VH-TT TPHCM Trần Thế Thuận: Cộng hưởng giá trị văn hóa - thể thao mở cơ hội phát triển mới

Tháng 11 này, TPHCM hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam lần thứ I (24-11) cùng lúc đăng cai tổ chức Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X. Phóng viên Báo SGGP đã có cuộc trao đổi với ông Trần Thế Thuận, Giám đốc Sở VH-TT TPHCM, đặt vấn đề về cách làm mới nào của thành phố để người dân được thụ hưởng, tham gia những hoạt động văn hóa - thể thao ngay nơi mình sinh sống, mở cơ hội mới thúc đẩy sự phát triển.

Giám đốc Sở VH-TT TPHCM Trần Thế Thuận

* PHÓNG VIÊN: Ngày Văn hóa Việt Nam và Đại hội Thể thao toàn quốc cùng diễn ra trong tháng 11. Ngành VH-TT TPHCM đã chuẩn bị gì để tạo ra giá trị cộng hưởng của 2 sự kiện quan trọng?

- Ông TRẦN THẾ THUẬN: Sau 20 năm, TPHCM vinh dự giữ vai trò địa phương đăng cai chính Đại hội Thể thao toàn quốc. Đại hội quy tụ 36 đoàn với khoảng 16.000 cán bộ, huấn luyện viên, vận động viên, tranh tài ở 48 môn. Thành phố đảm nhận lễ khai mạc, lễ bế mạc, 44/48 môn, giữ vai trò nòng cốt trong điều phối, chuẩn bị cơ sở vật chất, chuyên môn, hậu cần và truyền thông. Thành phố quyết tâm tổ chức đại hội trang trọng, an toàn, chuyên nghiệp, hiệu quả và mến khách.

Với Ngày Văn hóa Việt Nam lần đầu tiên, TPHCM xem đây là dịp quan trọng nhằm phát huy bản sắc, sức sáng tạo của một trung tâm văn hóa lớn, gắn bảo tồn di sản với phát triển công nghiệp văn hóa.

Theo Kế hoạch số 556/KH-UBND, thành phố tổ chức chuỗi hoạt động từ đầu tháng 11 đến hết tháng 12-2026. Trọng tâm là Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết từ ngày 18 đến 24-11, gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18-11) và Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23-11).

Các hoạt động trải đều từ trung tâm đến cơ sở: biểu diễn nghệ thuật truyền thống, triển lãm mỹ thuật, nhiếp ảnh, giáo dục di sản, Hội sách Côn Đảo chủ đề Huyền thoại Côn Đảo, không gian công nghiệp văn hóa tại đường đi bộ Nguyễn Huệ và chương trình trình diễn 3D Mapping. Thành phố vận động miễn, giảm giá vé tại các thiết chế văn hóa công lập. Qua đó, người dân không chỉ là khán giả mà còn là chủ thể sáng tạo, gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa.

Văn hóa là nền tảng tinh thần, thể thao là sức mạnh ý chí. Tinh thần ấy sẽ được thể hiện tại lễ khai mạc Đại hội Thể thao toàn quốc ngày 21-11 ở Công viên bờ sông Sài Gòn (phường An Khánh), với thông điệp “Hội tụ bản sắc - Lan tỏa tinh thần thể thao - Khát vọng vươn xa”.

* Xác định công nghiệp văn hóa là động lực tăng trưởng mới, TPHCM ưu tiên giải pháp nào để khơi thông nguồn lực cho lĩnh vực này?

- Thành phố hiện triển khai 7 nhóm giải pháp, trong đó chú trọng tăng cường quản lý, phát triển thị trường và liên kết vùng. Chúng tôi xây dựng kịch bản tăng trưởng công nghiệp văn hóa đến năm 2030, phấn đấu đóng góp 7,2% GRDP thành phố. Đồng thời, thành phố xây dựng bộ chỉ tiêu thống kê để đo lường giá trị kinh tế của lĩnh vực này.

Thành phố cũng nghiên cứu hình thành trung tâm phát triển công nghiệp văn hóa làm đầu mối kết nối hệ sinh thái. Các cụm, khu công nghiệp văn hóa sẽ được quy hoạch theo hướng liên kết vùng: khu vực trung tâm giữ vai trò hạt nhân sáng tạo, kết hợp lợi thế công nghiệp sáng tạo của khu vực Bình Dương và du lịch văn hóa, du lịch biển của khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu. Trong hệ sinh thái ấy, Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp đầu tư, văn nghệ sĩ là chủ thể sáng tạo.

Chương trình nghệ thuật Mùa thu và mãi mãi hơn 2 thập niên lan tỏa âm nhạc cách mạng do Sở VH-TT TPHCM tổ chức. Ảnh: TRUNG TÂM NGHỆ THUẬT TPHCM CUNG CẤP

* Từ vị thế Thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực điện ảnh đến cơ chế mới của Luật Phát triển đô thị, TPHCM đang có thêm cơ hội để mở rộng không gian VH-TT?

- Tham gia Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO giúp TPHCM đưa tác phẩm điện ảnh đến khán giả quốc tế, kết nối nhà làm phim và phát triển công chúng trong nước. Luật Phát triển đô thị trao cho thành phố thêm thẩm quyền huy động nguồn lực xã hội, phát triển thiết chế, hỗ trợ hoạt động VH-TT. 2 cơ hội này gặp nhau ở một việc rất cụ thể: mở thêm nơi để người dân tham gia và có nguồn lực để duy trì hoạt động ở những nơi đó.

Trước hết là mở thêm điểm chiếu phim, biểu diễn, sinh hoạt cộng đồng từ những địa điểm hiện có.

Tại Liên hoan Phim quốc tế TPHCM năm 2024, Công viên bờ sông Sài Gòn từng được dùng để chiếu phim ngoài trời cho trẻ em miễn phí hoặc chi phí thấp. Cách làm này có thể nhân rộng, đưa suất chiếu lưu động về những khu dân cư còn ít điều kiện đến rạp. Công viên điện ảnh bờ sông Sài Gòn và không gian sáng tạo văn học, nghệ thuật tại số 25 Lê Quý Đôn (phường Võ Thị Sáu) cũng đang được lên phương án vận hành.

Ở cơ sở, Nghị quyết về xã hội hóa mà HĐND TPHCM đã thông qua cụ thể hóa một phần Điều 26 Luật Phát triển đô thị. Nghị quyết hỗ trợ kinh phí cho các thiết chế văn hóa, thể thao ngoài công lập ở các xã và Đặc khu Côn Đảo tổ chức hoạt động phục vụ cộng đồng. Kinh phí gắn với kết quả, chẳng hạn một cơ sở thể thao có thể mở các buổi tập miễn phí hoặc giá ưu đãi cho người dân theo kế hoạch được duyệt; thư viện ngoài công lập cũng được hỗ trợ tài liệu, trang thiết bị và kết nối để chia sẻ tài nguyên số.

Thứ hai là tạo sân chơi cho học sinh và tạo cơ hội đưa tác phẩm đến công chúng. Năm học 2026-2027, thành phố thí điểm đưa nghệ thuật biểu diễn và điện ảnh vào trường phổ thông, kèm chính sách hỗ trợ câu lạc bộ điện ảnh học đường. Với người làm nghề, thành phố hỗ trợ các dự án phim hoạt hình, phim tài liệu, phim truyện đáp ứng tiêu chí mà thành phố đưa ra. Thành phố cũng hỗ trợ suất diễn cho các chương trình, vở diễn dàn dựng mới như hát bội, cải lương, múa rối hoặc kịch về đề tài lịch sử, truyền thống, thiếu nhi.

Thứ ba là huy động nguồn lực xã hội để phát triển tài năng. Nghị quyết hỗ trợ tổ chức, cá nhân đào tạo vận động viên bằng nguồn lực ngoài ngân sách, gắn với kết quả cụ thể: vận động viên đạt thành tích tại giải, đủ điều kiện, sẽ được triệu tập vào đội thể thao thành phố, ký hợp đồng với cam kết thi đấu cho thành phố tối thiểu 2 năm. Trong lĩnh vực điện ảnh, việc phim của TPHCM được chọn trình chiếu tại Liên hoan Phim Liên thành phố Busan đã mở thêm kênh đến với khán giả quốc tế. Đó là tiền đề để đào tạo người làm phim trẻ và hợp tác sản xuất.

* Sau sáp nhập, thành phố có thêm nhiều nguồn lực văn hóa, thể thao, ngành VH-TT sẽ kết nối những nguồn lực này như thế nào, thưa ông?

- Chúng tôi xác định đây không chỉ là sự cộng gộp về diện tích, dân số hay cơ sở vật chất. Đây là cơ hội lịch sử để hình thành một không gian VH-TT thống nhất, năng động, giàu bản sắc.

Theo đó, sẽ kết nối nguồn lực theo mô hình “tam giác TT-VH”. Trong đó, khu vực lõi (TPHCM trước đây) giữ vai trò trung tâm điều hành, ứng dụng khoa học - công nghệ, huấn luyện thành tích cao và tổ chức sự kiện lớn; khu vực Bình Dương (trước đây) phát huy thế mạnh nhân lực trẻ, cơ sở vật chất và lực lượng vận động viên trong các khu công nghiệp, gắn với sản xuất thiết bị thể thao; khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu (trước đây) khai thác lợi thế biển và thể thao dưới nước, gắn với du lịch thể thao và kinh tế đêm.

Bên cạnh đó, hệ thống thiết chế cơ sở được tái cấu trúc tinh gọn, với các trung tâm cung ứng dịch vụ VH-TT cấp xã, phường, đặc khu. Ưu tiên đầu tư cho những địa bàn xa trung tâm, không để xảy ra "vùng trống" về hưởng thụ VH-TT của người dân... Với tinh thần “Văn hóa đi trước để mở đường, thể thao đi cùng để tiếp sức”, ngành VH-TT quyết tâm biến nguồn lực mới thành sức bật chung. Mục tiêu là góp phần xây dựng TPHCM thành một đô thị VH-TT hiện đại, sáng tạo, nhân văn và hội nhập.