Giám đốc UNESCO ấn tượng với cách Việt Nam phát huy giá trị di sản

Cách Việt Nam bảo tồn và phát huy di sản gắn với đời sống cộng đồng và định hướng phát triển đất nước để lại ấn tượng với Giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO Lazare Eloundou Assomo.

Ông Lazare Eloundou Assomo, Giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới của UNESCO. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Trao đổi với Báo Hànộimới, ông cho biết sau Hội nghị Đối thoại khu vực châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực tại Hà Nội đầu tháng 10-2026 và chuyến khảo sát Tràng An, ông có dịp nhìn rõ hơn sự đa dạng và những nét riêng của di sản Việt Nam.

“Với 9 di sản thế giới được UNESCO ghi danh, Việt Nam có nhiều giá trị di sản gắn chặt với con người, và đó là điều khiến tôi ấn tượng”, ông Lazare Eloundou Assomo nói.

Ông Lazare nêu rõ, trường hợp Tràng An cho thấy rõ mối quan hệ giữa cảnh quan, lịch sử và cộng đồng. Hệ thống núi đá vôi, hang động, sông nước lưu giữ dấu tích cư trú của con người qua hơn 30.000 năm và hiện vẫn là không gian sinh sống và tạo dựng sinh kế của người dân địa phương.

Tràng An là Di sản hỗn hợp duy nhất của Việt Nam, được UNESCO ghi danh năm 2014. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Giám đốc Trung tâm Di sản Thế giới của UNESCO nhấn mạnh vai trò rõ nét của phụ nữ trong các hoạt động gắn với khu di sản, đặc biệt trong quá trình gìn giữ Tràng An.

“Tràng An là một ví dụ về cách di sản có thể hỗ trợ sinh kế của cộng đồng, đặc biệt là phụ nữ”, ông nhận xét.

Ông nhận định kinh nghiệm này có thể được chia sẻ với nhiều nơi trên thế giới, nhất là những quốc gia đang tìm cách bảo đảm sinh kế cho người dân trong khi gìn giữ giá trị tự nhiên và văn hóa. Khi cộng đồng tham gia trực tiếp vào việc bảo vệ di sản và có sinh kế gắn với di sản, trách nhiệm gìn giữ cũng trở thành một phần của đời sống.

Tràng An hiện là Di sản hỗn hợp duy nhất của Việt Nam được UNESCO ghi danh năm 2014. Quần thể rộng 6.226ha có khoảng 14.000 người sinh sống, trong đó nhiều gia đình gắn với sản xuất nông nghiệp. Mối quan hệ lâu đời giữa con người với cảnh quan là một phần quan trọng tạo nên giá trị của danh thắng này.

Hoàng Thành Thăng Long - Hà Nội là một trong 9 Di sản thế giới của Việt Nam. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Việc phát huy giá trị di sản cũng được nhìn nhận tại Hoàng thành Thăng Long, nơi Việt Nam đang tiếp tục nghiên cứu phục dựng Điện Kính Thiên. Giám đốc Trung tâm Di sản thế giới UNESCO đánh giá cao việc Việt Nam đặt công tác bảo tồn trong định hướng phát triển ở tầm vĩ mô, gắn với nghiên cứu, giáo dục và văn hóa của Thủ đô.

UNESCO đã ghi nhận tiến triển của Việt Nam trong hệ thống hóa tư liệu phục vụ nghiên cứu khả năng phục dựng Điện Kính Thiên, đồng thời lưu ý yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chiến lược về khảo cổ, bảo tồn và diễn giải. Với một di sản nằm giữa trung tâm Hà Nội, việc bảo tồn vì thế cũng gắn với duy trì ký ức lịch sử và vai trò trong đời sống xã hội, văn hóa của thành phố.

Nhắc lại cuộc trao đổi với Tổng Bí thư Tô Lâm vào tháng 5-2025, ông Lazare cho biết hai bên cùng nêu bật vai trò của văn hóa và di sản trong phát triển bền vững. Tổng Bí thư Tô Lâm khi đó khẳng định văn hóa là sức mạnh nội sinh, nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời là nguồn lực và động lực cho phát triển bền vững; trong đó, di sản cần được bảo tồn và phát huy để vừa gìn giữ giá trị của dân tộc, vừa đóng góp vào kinh tế - xã hội.

Tổng Bí thư đề nghị UNESCO, Trung tâm Di sản thế giới tiếp tục hỗ trợ Việt Nam trong bảo tồn và phát huy các Di sản thế giới, trong đó có việc phục dựng Điện Kính Thiên và không gian chính điện của Hoàng thành Thăng Long.

Ông Lazare nhấn mạnh ông chia sẻ định hướng phát huy vai trò của văn hóa và di sản trong phát triển kinh tế - xã hội bền vững, đồng thời khẳng định UNESCO sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ chuyên môn cho Việt Nam.

“Việt Nam là một đối tác chiến lược quan trọng, tin cậy, tích cực và đóng góp hiệu quả, thực chất cho hợp tác UNESCO”, ông nói, đồng thời đánh giá Việt Nam là một điển hình trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản với nhiều sáng kiến, mô hình quản lý có thể được tham khảo với các quốc gia thành viên khác.

Danh thắng Tràng An ấn tượng với chuyên gia quốc tế về nỗ lực bảo tồn hiệu quả. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Mở rộng tiếng nói các khu vực trong Di sản thế giới

Là người châu Phi đầu tiên lãnh đạo Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO, ông Lazare đặc biệt quan tâm đến sự cân bằng trong Danh sách Di sản thế giới.

“Hơn 50 năm sau khi Công ước Di sản thế giới được thông qua, một trong những vấn đề tôi quan tâm là làm thế nào bảo đảm sự đại diện của tất cả các khu vực trên thế giới trong Danh sách Di sản thế giới”, ông khẳng định.

Ở châu Phi, UNESCO hỗ trợ các quốc gia nâng cao năng lực chuyên môn và nhận diện giá trị chưa được ghi nhận đầy đủ, trong đó có di sản không phải là công trình lớn mà có thể là một khu rừng thiêng, dòng sông, ngọn núi hay ngôi làng nhỏ.

Ở Việt Nam, ông cũng thấy điều đó trong hai không gian rất khác nhau, trong đó Tràng An kết hợp cảnh quan tự nhiên và đời sống của người dân, còn Hoàng thành Thăng Long lưu giữ lớp lịch sử giữa một đô thị đang phát triển.

“Những gì Việt Nam đã làm rất có ý nghĩa”, ông Lazare nói.