Giảm lãi suất: Mục tiêu không chỉ là con số

NHNN theo dõi sát diễn biến thị trường, yêu cầu các tổ chức tín dụng tiết giảm chi phí hoạt động để ổn định và giảm thực chất lãi suất cho vay hỗ trợ doanh nghiệp và nền kinh tế. Ảnh: TTXVN

Sức ép lãi suất

Kết luận số 106-KL/TW ngày 15/10/2026 của Hội nghị lần thứ Tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tình hình phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện ngân sách nhà nước năm 2026 và kế hoạch năm 2027 tiếp tục đặt ra yêu cầu điều hành lãi suất, tỷ giá phù hợp với tình hình trong nước và quốc tế; giảm lãi suất cho vay, hướng tín dụng vào sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên.

Triển khai chỉ đạo này, chiều 16/10, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng chủ trì cuộc họp về điều hành chính sách tiền tệ những tháng cuối năm. Một trong những yêu cầu trọng tâm là khẩn trương thực hiện thực chất, hiệu quả các giải pháp giảm mặt bằng lãi suất, phấn đấu giảm lãi suất cho vay từ 1,5 - 2% đối với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên. Cùng với đó, cần tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý các tổ chức tín dụng không chấp hành chỉ đạo về ổn định mặt bằng lãi suất.

Yêu cầu này được đặt ra trong bối cảnh mặt bằng lãi suất vẫn ở mức cao. 

 Phân tích các yếu tố tác động đến lãi suất, TS. Châu Đình Linh - Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh - cho rằng khi lạm phát còn cao, người gửi tiền có xu hướng đòi hỏi mức lãi suất danh nghĩa đủ hấp dẫn để bảo đảm lợi ích thực và bù đắp rủi ro. Để duy trì nguồn vốn huy động ổn định, các ngân hàng phải đưa ra mức lãi suất đầu vào phù hợp, qua đó tạo sức ép lên lãi suất cho vay.

Mặt khác, theo ông Linh, lãi suất cho vay không chỉ phụ thuộc vào chi phí huy động vốn mà còn bao gồm chi phí hoạt động, phần bù rủi ro tín dụng và biên lợi nhuận của ngân hàng. Khi các cấu phần này vẫn ở mức cao, dư địa giảm lãi suất cho vay sẽ bị hạn chế. Bên cạnh đó, những yếu tố bên ngoài như chính sách lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), giá năng lượng và nguyên vật liệu nhập khẩu cũng có thể tác động đến mặt bằng lãi suất trong nước.

Các dữ liệu cho thấy huy động vốn đã được cải thiện đáng kể nhưng khoảng cách chênh lệch với tín dụng vẫn chưa được thu hẹp hoàn toàn. Đến cuối tháng 9/2026, tín dụng tăng khoảng 11,6% so với cuối năm 2025, trong khi tiền gửi tăng khoảng 9,8%. Do đó, khả năng cân đối nguồn vốn và thanh khoản của hệ thống ngân hàng vẫn cần được tiếp tục theo dõi. Đây cũng là một trong những yếu tố gây sức ép lên mặt bằng lãi suất.

Những yếu tố trên cho thấy giảm lãi suất không thể tách rời bài toán điều hành kinh tế vĩ mô và bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng. Nếu chỉ tập trung vào mức giảm lãi suất cho vay mà chưa xử lý hài hòa chi phí huy động, thanh khoản và rủi ro tín dụng, mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp có thể tạo thêm áp lực lên chính các tổ chức tín dụng - nguồn cung vốn chủ yếu của nền kinh tế.

Đồng bộ giải pháp

Theo các chuyên gia, khi nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, nhu cầu vốn phục vụ đầu tư, sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng đều gia tăng. Chi phí vốn cao không chỉ làm tăng gánh nặng tài chính mà còn có thể khiến doanh nghiệp trì hoãn mở rộng sản xuất, đầu tư công nghệ, tuyển dụng lao động và nâng cao năng lực cạnh tranh. Vì vậy, giảm lãi suất là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm chi phí vốn, tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng hoạt động.

 “Chủ trương giảm lãi suất cho vay thể hiện định hướng nhất quán trong việc hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp, tháo gỡ khó khăn cho nền kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng bền vững” - PGS, TS. Đặng Quang Vinh, chuyên gia Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) – nhấn mạnh.

Tại phiên khai mạc kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI, khi báo cáo kết quả thực hiện kinh tế - xã hội 2026; dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2027, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã nhấn mạnh sẽ có giải pháp quyết liệt, hiệu quả giảm lãi suất cho vay.

 Theo ông Vinh, lãi suất cho vay được hình thành trên cơ sở chi phí huy động vốn, chi phí hoạt động và mức độ rủi ro tín dụng. Khi chi phí đầu vào tăng, việc giảm mạnh lãi suất trên diện rộng có thể thu hẹp biên lợi nhuận, ảnh hưởng đến khả năng tích lũy vốn và quản trị rủi ro của ngân hàng. Vì vậy, giảm lãi suất cần được triển khai có trọng tâm, kết hợp điều hành thanh khoản linh hoạt, tiết giảm chi phí hoạt động tại các ngân hàng và thực hiện những chương trình hỗ trợ lãi suất có mục tiêu.

Trên thực tế, lãi suất thấp chưa đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể tiếp cận vốn thuận lợi. Khả năng vay vốn còn phụ thuộc vào hồ sơ tài chính, tài sản bảo đảm, tính khả thi của phương án kinh doanh, dòng tiền và khả năng trả nợ. Vì vậy, những doanh nghiệp thiếu đơn hàng, hạn chế về tài sản bảo đảm hoặc chưa chứng minh được hiệu quả của phương án đầu tư vẫn có thể gặp khó khăn khi tiếp cận tín dụng, ngay cả khi mặt bằng lãi suất giảm.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải giải quyết đồng thời hai vấn đề: giảm chi phí vay vốn và tháo gỡ những rào cản trong tiếp cận tín dụng. Các ngân hàng cần đánh giá khách hàng trên cơ sở năng lực tài chính, triển vọng thị trường và khả năng tạo dòng tiền; đồng thời hướng dẫn doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ, nâng cao tính khả thi của phương án vay vốn. Cùng với đó, ứng dụng công nghệ trong thẩm định, quản lý khoản vay và phục vụ khách hàng có thể giúp rút ngắn quy trình, giảm chi phí vận hành, tạo thêm dư địa hạ lãi suất.

Minh bạch thông tin lãi suất cũng là điều kiện quan trọng để chính sách đi vào thực tiễn. Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã chỉ đạo các tổ chức tín dụng triển khai giải pháp ổn định mặt bằng lãi suất, công bố thông tin lãi suất cho vay trên trang thông tin điện tử để khách hàng tham khảo. Việc thực hiện nghiêm túc yêu cầu này sẽ giúp doanh nghiệp có thêm cơ sở so sánh chi phí vốn, lựa chọn ngân hàng phù hợp; đồng thời tạo điều kiện để cơ quan quản lý và thị trường giám sát việc thực hiện chính sách.

Theo Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà, NHNN tiếp tục giữ nguyên các mức lãi suất điều hành, tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng tiếp cận nguồn vốn chi phí thấp. 

NHNN chỉ đạo các tổ chức tín dụng triển khai giải pháp ổn định mặt bằng lãi suất, công bố thông tin lãi suất cho vay trên trang thông tin điện tử để khách hàng tham khảo.

Ở chiều ngược lại, theo các chuyên gia, doanh nghiệp cũng cần nâng cao năng lực quản trị tài chính, minh bạch thông tin. Thông tin tài chính rõ ràng, dòng tiền được quản lý tốt và phương án kinh doanh khả thi sẽ giúp ngân hàng đánh giá chính xác hơn mức độ rủi ro, qua đó hạn chế các chi phí phát sinh và phần bù rủi ro trong lãi suất cho vay.

Như vậy, yêu cầu giảm lãi suất từ 1,5 - 2% đòi hỏi việc triển khai đồng bộ các giải pháp và cơ chế giám sát rõ ràng. Mức giảm lãi suất là mục tiêu quan trọng, nhưng hiệu quả thực chất phải được đo bằng khả năng doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý, đúng thời điểm và phù hợp với nhu cầu sản xuất, kinh doanh. Đây là yếu tố quyết định để chính sách giảm lãi suất phát huy tác dụng, góp phần tạo động lực cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên.