Giám sát để phòng ngừa tham nhũng từ sớm, từ xa

Người dân xã Vĩnh Hoàng (tỉnh Quảng Trị) giám sát việc thi công các công trình trên địa bàn. Ảnh: Phương Thiện.

Gắn với trách nhiệm giám sát cụ thể của hệ thống Mặt trận

GS.TS Trần Ngọc Đường - Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật UBTƯ MTTQ Việt Nam cho rằng, các nhiệm vụ trọng tâm nêu trong Kế hoạch khá toàn diện, sâu sắc và rất sát với thực tiễn, thuận tiện cho việc triển khai thực hiện; từ việc tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện các chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đến việc đề ra nhiệm vụ về tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến và vận động Nhân dân tham gia phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Theo GS.TS Trần Ngọc Đường, điểm nhấn của Kế hoạch là việc đề cập đến nhiệm vụ phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam, các tổ chức thành viên và Nhân dân trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Bởi giám sát, phản biện xã hội là một chức năng quan trọng của MTTQ Việt Nam.

“Nhiệm vụ về phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam, các tổ chức thành viên và Nhân dân trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là điểm nhấn nổi bật trong Kế hoạch tham gia công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực năm 2026 của MTTQ Việt Nam” - GS.TS Trần Ngọc Đường khẳng định.

Để triển khai hiệu quả Kế hoạch tham gia công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực năm 2026 của MTTQ Việt Nam, GS.TS Trần Ngọc Đường cho rằng cần coi phản biện xã hội là phương thức kiểm soát trước, có tính phòng ngừa đối với những yếu tố chủ quan, duy ý chí, lợi ích nhóm. Việc phòng, tránh được những yếu tố tiêu cực đó sẽ góp phần quan trọng vào công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Phát huy vai trò giám sát của Nhân dân

Trên cơ sở kế hoạch của Trung ương, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam một số tỉnh, thành đã chủ động ban hành kế hoạch triển khai cụ thể nhằm cụ thể hóa các nội dung, nhiệm vụ phù hợp với tình hình thực tiễn của địa phương, bảo đảm triển khai đồng bộ, hiệu quả và có trọng tâm, trọng điểm.

Trao đổi với PV Đại đoàn kết, bà Lê Thị Mỹ Hiền, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Quảng Trị cho biết, trước mắt trong năm 2026, Mặt trận tỉnh tập trung một số nhiệm vụ trọng tâm như đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên và Nhân dân trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, với việc ứng dụng mạnh chuyển đổi số. Các nội dung như “Tháng nghe dân nói”, khảo sát trực tuyến đánh giá của người dân đối với người đứng đầu cấp ủy, chính quyền cấp xã, mức độ hài lòng trong giải quyết thủ tục hành chính, cũng như tiếp nhận, phản ánh kiến nghị qua các ứng dụng AI (chatbot) sẽ được triển khai.

“Cùng với đó, Mặt trận tỉnh tiếp tục nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội; tăng cường phối hợp với các cơ quan liên quan; phát huy vai trò của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng trong theo dõi các lĩnh vực nhạy cảm, dễ phát sinh tiêu cực” – Bà Hiền cho biết.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ tỉnh Quảng Trị, MTTQ các cấp tỉnh Quảng Trị xác định rõ việc phát huy vai trò giám sát của Nhân dân là giải pháp quan trọng để phòng ngừa tham nhũng, lãng phí ngay từ cơ sở, nhất là trong các lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, khai thác khoáng sản, đầu tư công; đồng thời đẩy mạnh công khai, minh bạch các chủ trương, chính sách, quy hoạch, dự án để Nhân dân biết, tham gia ý kiến và giám sát.

Trong đó, vai trò của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng tiếp tục được phát huy, trực tiếp tham gia giám sát 128 công trình, dự án, kịp thời phát hiện, kiến nghị xử lý những bất cập, sai sót.

Bên cạnh đó, bà Lê Thị Mỹ Hiền cho biết, Mặt trận các cấp tăng cường giám sát chuyên đề, tập trung vào các lĩnh vực như đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng, quản lý và sử dụng vốn đầu tư công. Hiện Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội tỉnh đang triển khai 7 cuộc giám sát. Qua đó cho thấy, công tác giám sát ngày càng đi vào thực chất, góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch, hạn chế phát sinh tiêu cực.

Chia sẻ thực tiễn từ cơ sở, Phó Chủ tịch MTTQ tỉnh Quảng Trị cho biết, nhiều hình thức giám sát đang phát huy hiệu quả rõ nét. Trước hết là giám sát thông qua tham gia góp ý xây dựng chính sách, pháp luật và các đề án liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân. Từ đầu năm đến nay, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh đã tham gia góp ý 137 văn bản, chương trình, đề án và tổ chức lấy ý kiến Nhân dân đối với 22 dự thảo luật.

Đặc biệt, việc giám sát trực tiếp tiếp tục mang lại hiệu quả cao, với hơn 300 cuộc giám sát được tổ chức trong năm 2025, tập trung vào các lĩnh vực như quản lý ngân sách, quy hoạch, giải phóng mặt bằng, đầu tư xây dựng, an sinh xã hội, cải cách hành chính... Sau mỗi cuộc giám sát, Mặt trận các cấp đều kịp thời ban hành văn bản kiến nghị gửi HĐND, UBND và các cơ quan liên quan, đồng thời theo dõi, đôn đốc việc giải quyết đến cùng.

Ghi nhận từ thực tế cho thấy, phần lớn các kiến nghị đã được các cơ quan chức năng tiếp thu, trả lời bằng văn bản và tổ chức khắc phục, điều chỉnh theo quy định, góp phần tạo chuyển biến rõ rệt trong quản lý, điều hành và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với chính quyền các cấp.