Giám sát phải đi đến cùng - Bài 3: Chuyển hóa kiến nghị thành hành động

Cụ thể hóa trách nhiệm

Những kiến nghị sau giám sát chỉ phát huy giá trị khi được chuyển hóa thành kết quả trong thực tiễn. Vì vậy, yêu cầu “giám sát phải đi đến cùng” đang trở thành thông điệp xuyên suốt trong chỉ đạo của các lãnh đạo Đảng, Nhà nước.

Phát biểu chỉ đạo tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội (QH) khóa XVI, Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước) yêu cầu: Giám sát không thể dừng ở phát hiện hạn chế hay nêu ra khuyết điểm. QH cần nâng tầm giám sát tối cao theo hướng thực chất, sắc bén, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả. “Giám sát không chỉ để “kiểm tra việc đã làm”, mà còn phải giúp “định hình việc cần làm”, nhận diện sớm những bất cập có thể phát sinh và phải đi đến cùng câu hỏi cuối cùng: Vấn đề đã được giải quyết hay chưa?” - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, đồng thời yêu cầu mỗi nội dung giám sát phải gắn với trách nhiệm cụ thể, thời hạn cụ thể, sản phẩm cụ thể, kết quả cụ thể...

Từ yêu cầu đó, hoạt động giám sát trong giai đoạn hiện nay đang dần chuyển mạnh từ phát hiện sang xử lý; từ kiến nghị sang kết quả… Và để giám sát tạo ra chuyển biến thực chất, trước hết phải xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm đối với từng kiến nghị sau giám sát, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu. Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục hoàn thiện nguyên tắc “một cơ quan thực hiện nhiều việc, một việc chỉ giao một cơ quan chủ trì và chịu trách nhiệm chính” không chỉ là yêu cầu cải cách bộ máy mà còn là điều kiện quan trọng để hoạt động giám sát phát huy hiệu lực, khắc phục tình trạng chồng chéo, đùn đẩy và né tránh trách nhiệm.

Tăng áp lực thực thi sau giám sát

Cùng với việc cụ thể hóa trách nhiệm, nhiều chuyên gia pháp lý đề nghị thiết lập cơ chế tái giám sát và xử lý sau giám sát đủ mạnh để bảo đảm các kiến nghị không dừng lại trên giấy. Theo đó, cần hoàn thiện các quy định pháp lý theo hướng buộc cơ quan, tổ chức chịu sự giám sát phải thực hiện nghiêm các kiến nghị sau giám sát; trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ phải giải trình rõ lý do. Ngoài ra, cần có chế tài đủ sức răn đe đối với các hành vi không hợp tác, né tránh trách nhiệm hoặc cản trở hoạt động giám sát. Chỉ khi kiến nghị giám sát gắn với trách nhiệm thực thi và hậu quả pháp lý cụ thể, hoạt động giám sát mới thực sự tạo ra áp lực thay đổi.

Đây cũng là một trong những nội dung vừa được Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đề xuất trong Báo cáo số 23 về tổng kết 13 năm thực hiện Quyết định số 217-QĐ/TW và Quyết định số 218-QĐ/TW ngày 12/12/2013 của Bộ Chính trị. Cơ quan này nhấn mạnh phải xây dựng cơ chế theo dõi tiếp thu, phản hồi ý kiến kiến nghị sau giám sát, sau phản biện và góp ý. Đồng thời kiến nghị hoàn thiện quy định về quy trình giám sát; xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể, thời hạn giải quyết và chế tài trong trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các kiến nghị.

Bên cạnh đó, việc công khai tiến độ thực hiện các kiến nghị sau giám sát cần được thực hiện thường xuyên và thực chất hơn. Công khai vừa là yêu cầu minh bạch thông tin, vừa là công cụ giám sát hữu hiệu. Khi người dân được tiếp cận đầy đủ thông tin, trách nhiệm giải trình của các cơ quan công quyền cũng trở nên rõ ràng hơn. Ở góc độ này, công khai chính là một hình thức giám sát xã hội đối với bộ máy thực thi công vụ.

Phát huy vai trò giám sát của Nhân dân, báo chí

Thực tế cho thấy, nhiều vụ việc chỉ thực sự chuyển động khi có sự tham gia giám sát đồng thời của các cơ quan chức năng, báo chí và Nhân dân. Báo chí tạo ra áp lực công luận, còn Nhân dân là chủ thể phát hiện sớm nhất những bất cập trong thực thi chính sách. Vì vậy, để giám sát đi đến cùng, cần mở rộng các kênh để người dân tham gia phản ánh, theo dõi và đánh giá việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát.

Đại biểu QH Vũ Văn Tiến, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của QH cho rằng, báo chí đã và đang là một kênh giám sát rất quan trọng. Tuy nhiên, để giám sát tạo ra chuyển biến thực chất, không thể chỉ dừng lại ở việc phát hiện, phản ánh, mà cần có cơ chế theo dõi, tiếp thu và xử lý đến cùng. Theo ông, trước hết cần thiết lập cơ chế phản hồi bắt buộc, công khai và minh bạch đối với những vấn đề báo chí phản ánh có căn cứ. Khi báo chí nêu vấn đề, cơ quan có thẩm quyền cần có trách nhiệm kiểm tra, xác minh, cung cấp thông tin, phản hồi rõ ràng. Đồng thời, cần coi những phát hiện, kiến nghị xác đáng của báo chí là một nguồn thông tin đầu vào trong hoạt động quản lý nhà nước, xây dựng chính sách, thanh tra, kiểm tra, giám sát và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Cùng với đó, cần tăng cường phối hợp, “kết nối liên thông” giữa giám sát dân cử với công tác kiểm tra của Đảng, giám sát của MTTQ, thanh tra, kiểm toán và các thiết chế kiểm soát khác của Nhà nước để tạo sức mạnh tổng hợp. Khi các kênh giám sát được kết nối và bổ trợ lẫn nhau, thông tin sẽ được kiểm chứng đa chiều, góp phần thúc đẩy bộ máy hành động đúng, nhanh và hiệu quả.

Chuyển đổi số - minh bạch hoạt động giám sát

Yêu cầu đổi mới giám sát hiện nay gắn chặt với quan điểm lấy người dân làm trung tâm. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cán bộ Mặt trận “không thể chỉ làm việc qua báo cáo” mà “phải đi đến nơi, nghe đến cùng, nói đúng sự thật, kiến nghị đúng chỗ, theo đến cùng kết quả”…

Tinh thần ấy đang được cụ thể hóa thông qua nhiều cách làm mới trong hệ thống MTTQ Việt Nam, như xây dựng và phát triển “Cổng Mặt trận số 24/7”, tổ chức “Tháng nghe dân nói”, mở rộng các kênh tiếp nhận phản ánh trực tuyến. Đây không chỉ là giải pháp để người dân phản ánh thuận lợi hơn, theo dõi kết quả xử lý minh bạch hơn, mà còn là bước chuyển trong phương thức giám sát của MTTQ Việt Nam, góp phần chuyển từ xử lý sự vụ sang phòng ngừa từ sớm, từ xa.

“Chuyển đổi số sẽ góp phần thay đổi chất lượng công tác giám sát, phản biện xã hội ở ba phương diện. Một là, giúp lựa chọn nội dung giám sát, phản biện sát hơn với đời sống, xuất phát từ các vấn đề người dân đang phản ánh, kiến nghị. Hai là, giúp quá trình tổng hợp, phân tích thông tin có căn cứ hơn, tránh tình trạng chỉ dựa vào cảm nhận hoặc thông tin đơn lẻ. Ba là, giúp Mặt trận theo dõi, đôn đốc việc giải quyết, phản hồi của các cơ quan có thẩm quyền tốt hơn, qua đó tăng tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình” - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Hà Thị Nga cho biết.

Nhấn mạnh về vai trò của “Cổng Mặt trận số 24/7”, bà Hà Thị Nga khẳng định, đây không chỉ là một kênh tiếp nhận thông tin, mà còn là công cụ giúp Mặt trận từng bước hình thành dữ liệu thực tiễn, tăng cường khả năng theo dõi, đôn đốc, tổng hợp, phân tích dữ liệu và nhận diện các xu hướng dư luận xã hội, phục vụ hiệu quả hơn công tác đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân cũng như công tác giám sát, phản biện xã hội.

Với ý nghĩa đặc biệt quan trọng của công tác giám sát, Bộ Chính trị đã giao Đảng ủy QH xây dựng và trình Bộ Chính trị xem xét, cho ý kiến về Đề án “Tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động giám sát của QH, Hội đồng nhân dân”. Không chỉ nhằm hoàn thiện cơ chế, quy trình giám sát, Đề án được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển căn bản từ giám sát thiên về phát hiện sang giám sát gắn với trách nhiệm thực thi và kết quả cuối cùng. Nhấn mạnh yêu cầu này, tại Phiên họp thứ nhất Ban Chỉ đạo xây dựng Đề án, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực QH Đỗ Văn Chiến cho biết, mục tiêu cốt lõi của Đề án là tạo ra cơ chế giám sát đến cùng, bảo đảm mọi kiến nghị đều được thực hiện nghiêm túc.

Nhìn rộng ra, yêu cầu giám sát phải đi đến cùng không đơn thuần là đổi mới một phương thức hoạt động. Đó là đòi hỏi của tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân; là yêu cầu nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia; là cách để củng cố mối quan hệ máu thịt giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân. Đó cũng là thước đo hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước trong việc hiện thực hóa quyền và lợi ích chính đáng của Nhân dân.

“Tôi đề nghị QH nhiệm kỳ này tập trung giám sát những vấn đề lớn, những lĩnh vực then chốt, những “điểm nghẽn của điểm nghẽn” trong phát triển; những vấn đề bức xúc mà cử tri và Nhân dân quan tâm… Mỗi nội dung giám sát phải gắn với trách nhiệm cụ thể, thời hạn cụ thể, sản phẩm cụ thể, kết quả cụ thể; giám sát dựa trên dữ liệu, bằng chứng, chỉ số định lượng và so sánh rõ ràng giữa mục tiêu đặt ra với kết quả đạt được”.

(Trích phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước) tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ Nhất, QH khóa XVI)

(Còn tiếp)