Giảm tải chương trình:Đừng để áp lực chuyển từ lớp học về nhà

Ảnh minh họa

Hai thời hạn, một yêu cầu về chất lượng

Ngày 19.9, Thủ tướng yêu cầu Bộ GD&ĐT nghiên cứu điều chỉnh chương trình giáo dục phổ thông theo hướng giảm tải, đồng thời rà soát sách giáo khoa để tăng tính thiết thực. Kết quả phải được báo cáo trong tháng 12.2026.

Trước mắt, việc cung ứng đủ sách cho học sinh phải hoàn thành và báo cáo trước ngày 22.9.

Một nhiệm vụ giải quyết điều kiện học tập tối thiểu, nhiệm vụ kia xem xét lại nội dung và yêu cầu học tập. Đặt cạnh nhau, chúng gợi ra vấn đề căn bản: có đủ sách là cần thiết, nhưng một chương trình tốt còn phải giúp học sinh tiếp nhận kiến thức phù hợp với lứa tuổi, năng lực và thời gian thực có.

Ở thời điểm này, thông tin được công bố chưa xác định môn nào sẽ giảm, nội dung nào được tinh giản hay số tiết thay đổi ra sao. Vì thế, điều phụ huynh cần theo dõi là phương án chuyên môn sắp được xây dựng, thay vì vội thay đổi kế hoạch học tập dựa trên hai chữ giảm tải.

Muốn xác định chương trình nặng ở đâu, cần bắt đầu từ một ngày học cụ thể. Học sinh dành bao nhiêu thời gian trên lớp, làm bài ở nhà, chuẩn bị dự án và ôn kiểm tra? Nội dung nào giúp hình thành kiến thức nền, nội dung nào trùng lặp, yêu cầu nào vượt quá mức cần thiết? Nếu thiếu những dữ liệu ấy, việc điều chỉnh rất dễ trở thành phép cộng trừ trên thời khóa biểu.

Chiếc cặp nhẹ chưa chắc ngày học đã nhẹ

Trước đó, việc tinh giản nội dung đã được đặt cùng yêu cầu đổi mới kiểm tra, tuyển sinh và giảm áp lực điểm số. Cơ chế đánh giá học sinh, giáo viên, nhà trường cũng được yêu cầu rà soát để khắc phục bệnh thành tích. Đây là nền tảng quan trọng để nhìn giảm tải như một thay đổi đồng bộ. 

Một nội dung được chuyển sang tự học vẫn tiêu tốn thời gian của học sinh. Một tiết học được bớt đi nhưng thay bằng bài thuyết trình, sản phẩm nhóm hoặc phiếu luyện tập dài hơn có thể khiến áp lực chuyển về gia đình. Khi đánh giá phương án giảm tải, cần tính cả phần việc nằm ngoài cổng trường.

Điều này càng cần thiết với học sinh thiếu điều kiện hỗ trợ. Một yêu cầu tự tìm tài liệu, quay video hay hoàn thiện sản phẩm ở nhà có thể tương đối thuận lợi với gia đình có thiết bị và người hướng dẫn. Với gia đình khác, đó lại là thêm chi phí, thêm thời gian và nguy cơ trẻ không theo kịp. Thiết kế nhiệm vụ học tập phải tính đến sự khác biệt ấy.

Kiểm tra cũng cần thay đổi tương ứng. Nếu nội dung giảng dạy đã tinh giản nhưng đề thi vẫn đòi hỏi luyện nhiều dạng khó, học sinh và phụ huynh sẽ có lý do tìm cách học bổ sung. Khoảng cách giữa điều được học và điều phải thi có thể làm suy yếu tác dụng của giảm tải ngay từ đầu.

Bởi vậy, phương án điều chỉnh cần trả lời đồng thời ba câu hỏi: học sinh phải biết gì, cần làm được gì và được đánh giá bằng cách nào. Những yêu cầu ấy phải nhất quán giữa chương trình, sách giáo khoa, hướng dẫn giảng dạy và đề kiểm tra. Giáo viên cũng cần được hỗ trợ để biết phần nào là kiến thức cốt lõi, phần nào có thể mở rộng tùy điều kiện.

Trả lại thời gian để học sinh học sâu

Giảm tải có ý nghĩa khi phần thời gian được giải phóng giúp học sinh đọc kỹ hơn, luyện tập vừa đủ, trao đổi với thầy cô và vận dụng kiến thức. Một tiết học có khoảng dừng để hỏi và hiểu có thể giá trị hơn một tiết hoàn thành đầy đủ các mục nhưng để lại nhiều chỗ hổng.

Trong quá trình rà soát, nên lấy ý kiến trực tiếp từ giáo viên đứng lớp, học sinh và phụ huynh, với những câu hỏi cụ thể thay cho nhận xét chung rằng chương trình nặng hay nhẹ. Chẳng hạn, bài học nào thường phải kéo dài, nhiệm vụ nào cần người lớn làm cùng, tuần nào tập trung quá nhiều bài kiểm tra?

Kết quả khảo sát cần phân biệt theo cấp học và điều kiện địa phương. Cùng một yêu cầu, khả năng thực hiện ở lớp đông học sinh, trường thiếu thiết bị và trường có điều kiện đầy đủ có thể khác nhau. Điều chỉnh chương trình cũng cần kèm hướng dẫn tổ chức dạy học, tránh để từng giáo viên tự giải quyết mọi chênh lệch.

Việc công bố thay đổi phải đủ sớm, rõ phạm vi và có thời gian chuẩn bị. Phụ huynh cần biết con được học gì; giáo viên cần biết điều gì được yêu cầu và được phép điều chỉnh; nhà trường cần kế hoạch để phối hợp giữa các môn, tránh dồn bài tập và kiểm tra vào cùng thời điểm.

Cuối cùng, hiệu quả giảm tải phải được nhận thấy trong đời sống học sinh: hiểu bài hơn, có thời gian vận động, đọc sách, sinh hoạt gia đình và theo đuổi sở thích. Nếu văn bản đã nhẹ đi mà buổi tối của trẻ vẫn kín đặc nhiệm vụ học tập, công việc đổi mới vẫn chưa đến được nơi cần đến.