Giảm ưu tiên chứng chỉ ngoại ngữ: Cơ hội định hình lại cách học

Tuy vậy, đây cũng là cơ hội giúp thí sinh nhìn nhận lại việc học tiếng Anh như một ngôn ngữ thực thụ, thay vì chỉ là công cụ để hưởng ưu tiên.

Số thí sinh miễn thi ngoại ngữ giảm mạnh

Theo Cục Quản lý chất lượng (Bộ Giáo dục và Đào tạo), thời điểm hiện tại, số lượng thí sinh đăng ký miễn thi ngoại ngữ tại kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 chỉ còn hơn 6.330 em, chiếm 0,62% trong tổng số hơn một triệu thí sinh. Con số này giảm sâu so với giai đoạn 2023-2024, khi có tới 47.000 - 67.000 thí sinh đăng ký diện miễn thi nhờ sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế.

Số thí sinh đăng ký miễn thi ngoại ngữ tại kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 giảm mạnh. Ảnh: Phạm Hùng

Các chuyên gia nhận định, nguyên nhân chính của việc này đến từ những thay đổi trong quy chế thi. Trước năm 2025, ngoại ngữ là môn thi bắt buộc, nhiều học sinh lựa chọn thi chứng chỉ như IELTS để được miễn thi, giảm áp lực tại kỳ thi tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, khi ngoại ngữ trở thành môn lựa chọn, nhu cầu thi chứng chỉ giảm đi đáng kể.

Đáng chú ý, quy định quy đổi chứng chỉ IELTS từ mức 4.0 thành điểm 10 môn ngoại ngữ cũng đã bãi bỏ. Theo quy chế mới, thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ chỉ được miễn thi trong xét công nhận tốt nghiệp, không còn lợi thế tuyệt đối về điểm số như trước.

Ngoài ra, quy định hiện hành nêu rõ, thí sinh được miễn thi môn ngoại ngữ nếu có một trong 22 chứng chỉ được công nhận, trong đó có 12 chứng chỉ tiếng Anh và 10 chứng chỉ ở những ngôn ngữ khác như Nga, Pháp, Trung Quốc, Đức, Nhật, Hàn, với yêu cầu tối thiểu tương đương bậc 3/6 (B1).

Bên cạnh thay đổi chính sách, xu hướng giảm sức hút của chứng chỉ ngoại ngữ còn phản ánh sự chủ động của thí sinh trong việc xác định mục tiêu học tập. Theo cô Ngô Thị Thu Hằng, giáo viên tiếng Anh tại Hà Nội, nhiều học sinh không còn xem chứng chỉ ngoại ngữ là tấm vé dự phòng như trước.

“Có những em đã xác định rõ ngành học, phương thức xét tuyển nên không cần đến chứng chỉ ngoại ngữ. Khi mục tiêu rõ ràng, các em sẽ chọn hướng đi phù hợp thay vì đầu tư dàn trải”, cô Thu Hằng cho biết.

Cô Thu Hằng nêu dẫn chứng thực tế về một học sinh trong lớp cô chủ nhiệm. Em lựa chọn xét tuyển vào ngành Sư phạm ngữ văn của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội bằng phương thức thi đánh giá năng lực và kết quả thi tốt nghiệp THPT. Với định hướng đó, chứng chỉ ngoại ngữ không mang lại lợi thế. Vì thế, khi bạn bè đầu tư học IELTS từ năm lớp 10, thì nữ sinh này quyết định không theo đuổi thi chứng chỉ mà học đều các môn để dự thi tốt nghiệp THPT và đánh giá năng lực.

Học ngoại ngữ để sử dụng, không chỉ để thi

Cùng với kỳ thi tốt nghiệp THPT, Quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 cũng có những điều chỉnh quan trọng liên quan đến chứng chỉ ngoại ngữ. Theo đó, so với trước đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo siết chặt việc sử dụng IELTS trong xét tuyển.

Học ngoại ngữ để sử dụng và làm việc, không chỉ để thi chứng chỉ. Ảnh: MĐ

Cụ thể, chứng chỉ ngoại ngữ chỉ được dùng để quy đổi điểm môn ngoại ngữ hoặc tính điểm khuyến khích, không được đồng thời áp dụng cả hai trong cùng một phương thức xét tuyển. Mức điểm khuyến khích tối đa cũng giảm xuống còn 1,5 điểm (theo thang điểm 30), thay vì có thể lên tới 3 điểm như trước.

Bên cạnh đó, tổng điểm cộng trong một phương thức xét tuyển không được vượt quá 10% thang điểm tối đa, tức tối đa 3 điểm. Quy định trên nhằm hạn chế tình trạng đội điểm quá lớn, tạo lợi thế không cân bằng giữa các thí sinh…

Những thay đổi trên được các chuyên gia đánh giá là góp phần bảo đảm công bằng trong tuyển sinh, tránh tình trạng một chứng chỉ mang lại quá nhiều lợi thế. Tuy nhiên, điều đó cũng đặt ra yêu cầu cần thay đổi cách nhìn nhận và quan điểm về việc học ngoại ngữ.

Theo bà Vũ Lưu Chinh, Giám đốc Trung tâm Anh ngữ CEC, học sinh không nên coi việc học ngoại ngữ chỉ nhằm mục đích thi chứng chỉ. “Chứng chỉ như IELTS chỉ là thước đo của quá trình học, không phải đích đến. Điều quan trọng là khả năng sử dụng ngoại ngữ trong học tập và công việc”, bà Vũ Lưu Chinh nhấn mạnh.

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển công nghệ, đặc biệt là sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, nhiều người cho rằng việc học ngoại ngữ có thể trở nên ít cần thiết hơn. Tuy nhiên, các chuyên gia đưa ra quan điểm ngược lại.

Ngoại ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là phương tiện phát triển tư duy. Việc học một ngôn ngữ mới giúp hình thành tư duy logic, khả năng phản biện và tiếp cận tri thức toàn cầu - những yếu tố mà công nghệ không thể thay thế.

Đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học cũng cho thấy định hướng dài hạn của Việt Nam trong việc nâng cao năng lực ngoại ngữ cho thế hệ trẻ. Trong bối cảnh đó, việc giảm ưu tiên cho chứng chỉ không đồng nghĩa với việc giảm vai trò của ngoại ngữ, mà ngược lại, hướng đến giá trị thực chất hơn đối với người học.

“Khi lợi thế điểm số không còn quá lớn, lựa chọn đầu tư vào năng lực thực sẽ là hướng đi bền vững cho học sinh trong hành trình học tập và phát triển”, bà Vũ Lưu Chinh bày tỏ.