Gian nan bài toán giải 'cơn khát' nước sạch ở xã vùng cao Khe Sanh

Đi bộ 3km vào rừng lấy nước

Các khu dân cư thuộc xã Húc, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị cũ (nay là xã Khe Sanh) nằm ven tuyến Tỉnh lộ 587 là nơi sinh sống của đông đảo đồng bào Bru Vân Kiều.

Từ nhiều năm nay, địa bàn này thường xuyên rơi vào tình trạng thiếu nước sinh hoạt. Trong khi đó, các công trình cấp nước nhỏ lẻ hiện không đáp ứng được nhu cầu. Nhiều hộ phải đi xa hàng km, đến các vòi nước được dẫn từ trên núi xuống Tỉnh lộ 587 để lấy nước về dùng.

Tuy nhiên, ban ngày số lượng người dân đến lấy nước rất đông nên nhiều người chọn thời điểm ban đêm đến lấy để có nước mang về dùng cho ngày hôm sau.

Từ nhiều năm nay, bản Tà Rừng trong tình trạng thiếu nước nghiêm trọng.

Cùng hai con nhỏ đi lấy nước, chị Hồ Thị Xay, ở bản Tà Rừng, cho biết, do đường xa nên nước được đựng bằng các can nhựa nhỏ, chỉ đủ để dùng cho ăn uống còn các sinh hoạt khác như tắm giặt, đồng bào đều phải ra suối.

Bản Tà Rừng có 172 hộ, 100% là đồng bào Bru Vân Kiều sinh sống. Năm 2024, từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi, địa phương được đầu tư một công trình nước sạch tự chảy tại khu vực trung tâm bản.

Công trình đã giúp nhiều hộ dân ở cụm dân cư trung tâm bản có nước sử dụng. Tuy nhiên, vào mùa khô, lưu lượng nước đầu nguồn giảm mạnh nên nguồn nước không đáp ứng đủ nhu cầu sinh hoạt. Nhiều gia đình vẫn phải xuống suối cách bản khoảng 2km hoặc vào rừng tìm các mạch nước ngầm.

Người dân đến mạch nước ngầm nằm ngay bên đường 587 để hứng nước về dùng nhưng lượng nước về cũng rất ít.

Đối với các điểm bản lẻ như Xóm Um, Xóm Đạo và những hộ dân sống phân tán, việc tiếp cận nguồn nước hợp vệ sinh còn khó khăn hơn. Muốn có nước, người dân phải đi sâu vào rừng khoảng 3km để lấy nước về dùng. Ngay trên đường tỉnh lộ 587 cũng có 1 mạch nước ngầm lộ thiên chảy ra, thế nhưng nước chảy ra không nhiều. Muốn hứng đầy 1 can 20 lít, người dân phải chờ đợi khoảng 30 phút.

Ông Hồ Văn Mũa, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Khe Sanh cho biết, tại bản Tà Rừng hiện có 3 mạch nước ngầm lộ thiên. Đến mùa khô, đây là những nguồn nước chủ yếu để nhiều hộ dân lấy nước về duy trì sinh hoạt.

Riêng cụm Cu Dong, bản Cu Dom vẫn chưa được đầu tư công trình nước hợp vệ sinh. Toàn bộ sinh hoạt của người dân phụ thuộc vào hệ thống đường ống tự chế kéo từ các khe suối về. Vào mùa khô, nguồn nước đầu nguồn cạn kiệt khiến lượng nước về bản giảm mạnh. Các hộ dân tại đây buộc phải nhau hứng nước luân phiên theo từng khung giờ để duy trì sinh hoạt.

Con suối chảy qua bản Cu Dong cạn nước nhưng do thiếu nước nên người dân vẫn sử dụng cho sinh hoạt hằng ngày.

Đáng chú ý, con suối chảy qua địa bàn bản cũng đã cạn, chỉ còn một dòng chảy nhỏ. Tuy nhiên, do thiếu nước nghiêm trọng, người dân địa phương vẫn phải sử dụng nguồn nước này cho việc tắm giặt, vệ sinh. Nhiều hộ gia đình thậm chí vẫn lấy nước suối về đun sôi để sử dụng làm nước nấu ăn hằng ngày.

Tìm giải pháp căn cơ cho vùng cao

Không chỉ bản Cu Dong, Tà Rừng, tình trạng thiếu nước hợp vệ sinh cũng diễn ra ở nhiều bản khác trên địa bàn xã Khe Sanh.

Bản Hò Lè có 41 hộ đồng bào Bru Vân Kiều sinh sống và thuộc diện đặc biệt khó khăn, cũng đang rơi vào cảnh thiếu nước sinh hoạt nghiêm trọng.

Đường vào bản chủ yếu là đường đất. Mùa khô, người dân còn có thể đi xe để vào bản. Đến mùa mưa, con đường lầy lội khiến việc đi lại gần như chỉ còn cách đi bộ. Khó khăn về giao thông kéo theo nhiều trở ngại trong đầu tư hạ tầng. Cả 41 hộ dân đều thiếu nước sinh hoạt.

Ông Hồ Văn Ưng, Trưởng bản Hò Le, chia sẻ: Bình thường đã thiếu nước sinh hoạt. Đến mùa khô, nước suối cạn nên tình trạng càng nghiêm trọng. Có được can nước mang từ rừng về là bà con phải dùng rất tiết kiệm nhưng vẫn rất chật vật.

Theo thống kê của UBND xã Khe Sanh, không chỉ 3 bản nói trên, toàn bộ dân cư khu vực xã Húc cũ, nay thuộc xã Khe Sanh đều thiếu nước sinh hoạt hợp vệ sinh. Tình trạng thiếu nước sinh hoạt xảy ra phổ phiến nhất là đối với các điểm bản lẻ như: Xóm Um, Xóm Đạo, bản Đồi Cu Xeng… và những hộ dân sống phân tán.

Mùa khô, nhiều khe suối cạn dần, người dân phải đối mặt với tình trạng thiếu nước.

Ông Hồ Văn Mũa, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Khe Sanh, cho biết, khu vực xã Húc cũ có 8 bản thì cả 8 bản đều thiếu nước sinh hoạt. Dân cư sống phân tán gây ra rất nhiều khó khăn trong việc đầu tư các công trình cấp nước tập trung.

Để giải quyết triệt để "cơn khát" của người dân, ông Hồ Văn Mũa cho biết, địa phương đang kiến nghị các phương án đầu tư linh hoạt, phù hợp với từng địa hình. Cụ thể, đối với các vùng thấp, giải pháp tối ưu là khoan giếng sâu để khai thác mạch nước ngầm ổn định. Riêng đối với các cụm dân cư, điểm bản nằm trên cao, phương án xây dựng các hệ thống bể chứa dung tích lớn để tích trữ nước mưa được xem là phương án khả thi hơn.

Đánh giá chất lượng nguồn nước người dân đang sử dụng, ông Mũa cho biết, mùa mưa tuy không thiếu nước nhưng nước thường vẩn đục, khó bảo đảm cho sinh hoạt. Đến mùa khô, nhiều khe suối cạn dần, người dân vừa đối mặt với tình trạng thiếu nước, vừa lo ngại nguồn nước bị ảnh hưởng bởi hoạt động sản xuất nông nghiệp sử dụng ngày càng nhiều thuốc bảo vệ thực vật. Đó là điều chính quyền lo lắng.

Người dân tại các bản vùng cao của xã Khe Sanh đang rất cần sự vào cuộc đồng bộ, kịp thời từ các cấp ngành để các công trình cấp nước sạch sớm được triển khai. Có như vậy, hành trình nhọc nhằn băng rừng, xách từng can nước của đồng bào mới sớm chấm dứt.