Gian nan công tác bảo vệ rừng từ cơ sở

Lực lượng kiểm lâm Thái Nguyên kiểm tra rừng trên bản đồ thực địa.

Số vụ phá rừng trái phép tăng

Theo thống kê của Chi cục Kiểm lâm Thái Nguyên, có những địa bàn, một cán bộ kiểm lâm phụ trách trên 4.000ha rừng, địa hình phức tạp, giáp ranh nhiều tỉnh. Điều đó đồng nghĩa với việc chỉ cần một “khoảng trống” trong quản lý cũng có thể tạo điều kiện cho hành vi phá rừng, khai thác lâm sản trái phép xảy ra.

Thực tế năm 2025 cho thấy, dù tổng số vụ vi phạm Luật Lâm nghiệp có giảm, nhưng số vụ phá rừng trái phép lại tăng, phản ánh rõ tính chất dai dẳng, phức tạp của vi phạm từ cơ sở. Ở nhiều xã miền núi, kiểm lâm địa bàn không chỉ là người thực thi pháp luật mà còn là “người quen” của từng thôn bản. Họ phải nắm từng lối mòn vào rừng, từng hộ dân sống dựa vào rừng, từng mối quan hệ xã hội chằng chịt.

Ông Hứa Văn Tiến, Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm số 12, cho biết: Hạt Kiểm lâm số 12 quản lý trên 30.000ha rừng với đủ 3 loại rừng đặc dụng, rừng phòng hộ, rừng sản xuất. Địa bàn rộng, nhưng chỉ có 12 biên chế cán bộ kiểm lâm.

Mỗi cán bộ phải phụ trách đến 4.000ha rừng. Có những khu rừng phải đi bộ hàng giờ, thậm chí mất cả ngày mới tiếp cận được. Khi phát hiện dấu vết khai thác trái phép, gỗ đã bị vận chuyển đi từ trước, đối tượng vi phạm không còn tại hiện trường.

Một trong những nguyên nhân lớn nhất khiến vi phạm pháp luật lâm nghiệp vẫn tồn tại dai dẳng chính là đời sống người dân vùng rừng còn nhiều khó khăn. Phần lớn các vụ vi phạm xảy ra ở khu vực đồng bào dân tộc thiểu số, nơi sinh kế chủ yếu dựa vào rừng và đất rừng.

Cần sự vào cuộc đồng bộ

Dù đã được tuyên truyền, ký cam kết bảo vệ rừng, nhưng khi cái ăn, cái mặc vẫn còn thiếu, không ít người dân chọn cách vi phạm để mưu sinh.

Một nghịch lý đang tồn tại trong công tác xử lý vi phạm ở cơ sở là: bắt được gỗ rồi nhưng không dễ gì xử lý xong. Gỗ tròn thông thường sau khi tịch thu thường nằm rải rác trong rừng sâu, đường vận chuyển xa, chi phí lớn, trong khi lực lượng kiểm lâm không có nguồn kinh phí riêng cho việc vận chuyển, bảo quản.

Kiểm lâm địa bàn phối hợp tuần tra bảo vệ rừng tại xã Tràng Xá.

Từ khi các quy định mới về xử lý tài sản tịch thu có hiệu lực, nhiều tang vật là gỗ không thể xử lý bằng hình thức bán đấu giá như trước. Điều này khiến tang vật tồn đọng, vừa lãng phí vừa tiềm ẩn nguy cơ tái vi phạm, vừa tạo thêm áp lực cho lực lượng cơ sở.

Một vấn đề được chỉ ra thẳng thắn là trách nhiệm của một số chủ rừng và chính quyền cơ sở chưa được thực hiện đầy đủ. Có nơi buông lỏng quản lý, chậm phát hiện vi phạm; có nơi chưa kịp thời triển khai các chính sách hỗ trợ bảo vệ rừng.

Ông Nguyễn Văn Tuyên, Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng phòng hộ tỉnh Thái Nguyên, cho biết: Với trên 18.700ha rừng đặc dụng được giao quản lý, Ban Quản lý rừng đặc dụng phòng hộ là chủ rừng lớn nhất trên địa bàn tỉnh. Để thực hiện tốt công tác quản lý, bảo vệ rừng, Ban Quản lý chú trọng phối hợp với lực lượng kiểm lâm, chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng, không để có khoảng trống trong công tác bảo vệ rừng. Cùng với đó là tăng cường công tác tuyên truyền nhằm từng bước nâng cao nhận thức của người dân hạn chế tối đa những hành vi vi phạm...

Thực tiễn từ cơ sở cho thấy, bảo vệ rừng không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính hay xử phạt vi phạm. Đó là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, lực lượng chức năng và cộng đồng dân cư. Ý thức bảo vệ rừng phải được tuyên truyền từ người dân đến chính quyền cơ sở và các lực lượng chức năng có liên quan. Khi sinh kế được bảo đảm, khi trách nhiệm được phân định rõ ràng, khi pháp luật đủ nghiêm và đủ khả thi, thì những cánh rừng mới thực sự được bảo vệ bền vững.

Ông Lê Cẩm Long, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Thái Nguyên, cho biết: Để thực hiện tốt công tác quản lý, bảo vệ rừng cần có sự phối hợp đồng bộ và sự vào cuộc của cả xã hội. Bên cạnh đó cần tăng cường biên chế thêm lực lượng kiểm lâm địa bàn và có cơ chế chính sách ưu đãi đối với lực lượng này. Đối với những vùng địa bàn khó khăn, những khu vực cần được bảo vệ nghiêm ngặt rất cần có cơ chế đặc thù về biên chế và chế độ ưu đãi...

Ngọc Quang