Gián tiếp chịu thuế quan đối ứng, người tiêu dùng Mỹ có được hoàn thuế?

Ảnh minh họa - Ảnh: Getty Images

Chính phủ Mỹ đang đứng trước nguy cơ phải hoàn lại tiền thuế quan cho các nhà nhập khẩu, sau khi Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20/2/2026 phán quyết biện pháp thuế quan đối ứng của Tổng thống Mỹ Donald Trump không có cơ sở pháp lý.

Theo nhóm nghiên cứu Penn Wharton Budget Model (PWBM) thuộc Trường Wharton, Đại học Pennsylvania, tính tới khi phán quyết của Tòa án Tối cao cao có hiệu lực, ước tính tổng số tiền thuế phải hoàn trả có thể là hơn 175 tỷ USD.

Câu hỏi được nhiều người quan tâm lúc này là liệu người tiêu dùng tại Mỹ - nhóm phải mua hàng với giá cao hơn do thuế quan đối ứng - có được hoàn tiền hay không. Theo hãng tin CNN, khả năng cao người tiêu dùng sẽ không nhận được khoản hoàn trả trực tiếp.

Lý do là thuế quan không thu từ người mua ở quầy thanh toán. Bên nộp thuế cho chính phủ thường là doanh nghiệp đứng tên nhập khẩu, tức đơn vị làm thủ tục nhập khẩu và thanh toán hóa đơn thuế quan khi hàng vào Mỹ. Vì vậy, nếu được hoàn trả, khoản tiền này nhiều khả năng sẽ được chuyển về các doanh nghiệp nhập khẩu như Costco, Walmart, Target…, thay vì chuyển thẳng cho người tiêu dùng.

Hiện nay, việc hoàn trả tiền thuế quan vẫn chủ yếu là lý thuyết vì chính quyền ông Trump và Tòa án Tối cao Mỹ chưa hướng dẫn cụ thể cách triển khai. Tuy vậy, một điều chắc chắn là quá trình này sẽ kéo dài. Hôm thứ Sáu tuần trước, ông Trump nói có thể mất tới 5 năm để hoàn tất hoàn tiền.

Thời gian qua, doanh nghiệp là bên chịu phần lớn chi phí thuế quan đối ứng. Dù vậy, họ đã chuyển một phần chi phí này sang người tiêu dùng bằng cách tăng giá bán. Theo phòng nghiên cứu Pricing Lab của Trường Kinh doanh Harvard (HBS), người tiêu dùng Mỹ thực tế gánh khoảng 1/4 hóa đơn thuế quan đối ứng thông qua giá hàng hóa tăng.

Trong khi đó, tổ chức nghiên cứu Tax Foundation ước tính thuế quan đối ứng đã khiến mỗi gia đình Mỹ tốn thêm bình quân khoảng 1.000 USD trong năm ngoái.

Trước áp lực từ cử tri về chi phí sinh hoạt, nhiều tháng qua chính quyền ông Trump liên tục nhắc tới phương án phát séc 2.000 USD nhằm bù đắp phần chi phí thuế quan mà người tiêu dùng phải gánh do giá cả tăng lên. Tuy nhiên, để triển khai, kế hoạch này cần được Quốc hội Mỹ phê chuẩn và không phải khoản hoàn trả trực tiếp từ tiền thuế quan đã thu.

Về bản chất, việc phát tiền mặt này là một biện pháp hỗ trợ kích thích kinh tế nhằm giảm tác động từ việc tăng thuế quan. Hiện chưa rõ phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ có ảnh hưởng đến kế hoạch này hay không.

Điều rõ ràng là người tiêu dùng không nộp thuế quan trực tiếp, nên chính quyền ông Trump không có nghĩa vụ hoàn tiền thuế quan trực tiếp cho họ.

Theo CNN, Đảng Dân chủ đang gia tăng sức ép lên Nhà Trắng về việc xử lý hoàn tiền thuế quan. Trong thư gửi ông Trump gần đây, ba thượng nghị sĩ Elizabeth Warren, Peter Welch và Cory Booker kêu gọi chuyển khoản hoàn thuế trực tiếp cho người tiêu dùng, đồng thời cho rằng các doanh nghiệp nhỏ đã bị “móc túi bất hợp pháp”.

Nhóm thượng nghị sĩ này cho rằng việc ông Trump “không thể hoặc không muốn” triển khai cơ chế hoàn tiền rốt cuộc lại làm lợi cho các tập đoàn lớn bằng cách chuyển gánh nặng sang tầng lớp trung lưu.

Trong khi đó, hàng nghìn doanh nghiệp đã đâm đơn kiện chính phủ Mỹ trước khi Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết hôm 20/2, với mục tiêu đòi hoàn lại tiền thuế quan.

Đầu tuần này, hãng chuyển phát nhanh FedEx cũng nộp đơn kiện chính quyền ông Trump, trở thành tập đoàn lớn đầu tiên làm việc này sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ.

Luật pháp Mỹ không có quy định cấm doanh nghiệp chia lại cho khách hàng một phần tiền hoàn thuế quan nếu họ nhận được. Tuy nhiên, điều này khó xảy ra bởi doanh nghiệp thường phải bỏ ra chi phí pháp lý lớn để theo đuổi các vụ kiện dòi hoàn tiền, trong khi họ vốn là bên đã gánh phần lớn chi phí thuế quan ngay từ đầu. Vì vậy, nhìn chung người tiêu dùng khó được hoàn thuế quan.

Tuy nhiên, người tiêu dùng vẫn có thể được giảm bớt áp lực theo cách khác, như doanh nghiệp hạ giá.

Ông David Suk, CEO công ty The Baby’s Brew chuyên sản xuất thiết bị hâm nóng bình sữa di động, cho biết ông không dám kỳ vọng sẽ thu hồi được phần lớn số thuế quan khoảng 80.000 USD mà công ty đã nộp kể từ khi thuế đối ứng có hiệu lực từ năm ngoái. Dù vậy, nếu được hoàn, ông sẽ hạ giá bán sản phẩm.

“Không thể trả lại theo tỷ lệ 1-1 cho khách hàng. Tôi rất muốn làm vậy nhưng việc này không khả thi”, ông Suk nói với CNN.

The Baby’s Brew sản xuất toàn bộ sản phẩm tại Trung Quốc, nên khi thuế quan với hàng Trung Quốc nhập khẩu vào Mỹ giảm trong năm ngoái, ông đã bắt đầu giảm giá sản phẩm.

“Chúng tôi phải liên tục cân nhắc để vừa duy trì hoạt động vừa cố gắng làm hài lòng khách hàng”, ông Suk chia sẻ.

Hoài Thu