Giảng đường, khu tập thể, sân chơi, vườn hoa: Một phần thành phố nhìn từ ký ức: Bài cuối: Hà Nội kiến tạo tương lai từ ký ức nghìn năm

Những giá trị mới của Hà Nội không chỉ nằm ở những công trình tầm cỡ, những tuyến giao thông hiện đại mà còn ở khả năng kết nối giữa quá khứ - tương lai, ký ức - sáng tạo, bản sắc văn hóa - khát vọng phát triển; xây dựng một đô thị hiện đại, văn minh, giàu bản sắc, hạnh phúc là mục tiêu và cũng là kỳ vọng...

Tuyến đường sắt đô thị 3.1 đoạn Nhổn - Cầu Giấy. Ảnh: Phạm Hùng

Hồn cốt Hà Nội, tinh thần Thăng Long

Hà Nội hôm nay mang trên mình những lớp trầm tích văn hóa đặc biệt mà không nhiều đô thị trên thế giới có được. Đó là một thành phố chất chứa ký ức lịch sử hơn một nghìn năm, vừa cổ kính vừa hiện đại, vừa trầm mặc vừa năng động. Trong diện mạo mới, Thủ đô vẫn giữ được thần thái riêng - sự thanh lịch, tinh tế và chiều sâu văn hóa được kết tinh từ lịch sử Thăng Long - Hà Nội.

Ở đó, những giảng đường đại học không đơn thuần là nơi đào tạo nguồn nhân lực mà còn là điểm tiếp nối truyền thống hiếu học, tôn trọng hiền tài của một quốc gia văn hiến. Những khu tập thể cũ không chỉ là công trình kiến trúc mang dấu ấn một thời kỳ lịch sử mà còn là nơi hình thành văn hóa của một lớp cư dân đô thị, giàu tri thức và tinh thần nhân văn. Những công viên, vườn hoa không chỉ là điểm nhấn cảnh quan, những lá phổi xanh mà còn là không gian gắn kết các thế hệ cư dân và thực sự là những khoảng lặng cần thiết trong nhịp sống đô thị. Tất cả đã góp phần tạo nên một Hà Nội rất riêng, được lưu giữ trong ký ức mỗi người dân.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội cho rằng, điều làm nên sức sống của Hà Nội chính là tinh thần Thăng Long được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Tinh thần Thăng Long chính là tinh thần biết đứng ở trung tâm của đất nước nhưng không tự mãn; biết tiếp nhận cái mới nhưng không đánh mất mình; biết đi qua chiến tranh, gian khó, biến động mà vẫn giữ được phẩm chất nhân văn, thanh lịch, bao dung, trí tuệ.

Hà Nội được kiến tạo từ chính chiều sâu ấy. Với tư duy và cảm nhận riêng, mỗi người đều có thể thấy điều đó trong những khu phố cổ, làng nghề, di tích, lễ hội, tiếng nói, lối sống, nếp ứng xử; trong những không gian sáng tạo ăm ắp khát vọng, trở thành một trung tâm đổi mới của đất nước. Hà Nội đang cấu trúc lại đô thị trong một cuộc kiến tạo có tầm nhìn hàng trăm năm để định hình tương lai của Thủ đô.

Không chỉ mở rộng không gian phát triển, Hà Nội hướng tới mô hình đô thị đa trung tâm, kết nối khu vực nội đô với các đô thị vệ tinh thông qua hệ thống vành đai, đường sắt đô thị, các cây cầu mới vượt sông Hồng và mạng lưới giao thông hiện đại.

Phía Tây thành phố, đặc biệt là khu vực Hòa Lạc, Xuân Mai... đang định hình như một cực tăng trưởng mới với các khu đô thị đại học, trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và công nghệ cao.

Theo quy hoạch đã được phê duyệt, Khu đô thị đại học và nghiên cứu Hòa Lạc có quy mô 1.000-1.500ha, hình thành hệ sinh thái đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng công nghệ hiện đại bậc nhất cả nước. Hà Nội cũng đang thúc đẩy dự án Khu đô thị thể thao Olympic với quy mô hơn 9.000ha, mở ra những động lực phát triển mới cho khu vực phía Tây. Cùng với quá trình chuyển đổi số, phát triển hạ tầng thông minh và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thành phố đang từng bước khẳng định vai trò đầu tàu về tri thức, văn hóa và công nghệ của Việt Nam trong thế kỷ XXI.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Hà Nội đang chuyển từ tư duy phát triển ngắn hạn sang tầm nhìn dài hạn hơn, hướng tới mô hình Thủ đô “Văn hóa - bản sắc - sáng tạo”, có năng lực kết nối toàn cầu và đủ sức cạnh tranh với các đô thị lớn trong khu vực. Trong hành trình ấy, bản sắc không phải là thứ để trưng bày trong bảo tàng mà phải trở thành năng lượng phát triển; văn hiến không chỉ là niềm tự hào quá khứ, mà phải trở thành chuẩn mực của quản trị, ứng xử, sáng tạo và chất lượng sống hôm nay.

Thành phố của ký ức, sáng tạo, hạnh phúc

Nếu quy hoạch tạo nên hình hài của một đô thị, thì ký ức và văn hóa chính là thứ tạo nên linh hồn của thành phố. Hà Nội trong tương lai không chỉ được kết nối bởi những tuyến metro, đại lộ hay những cây cầu mới mà quan trọng hơn, đó là một thành phố biết kết nối ký ức với sáng tạo - những giá trị đã làm nên bản sắc Thăng Long - Hà Nội trong thời đại mới. Trong hành trình ấy, ký ức của mỗi người dân cũng chính là một phần ký ức của thành phố.

Với nhạc sĩ Giáng Son, khu tập thể Đồng Xa (Mai Dịch) mãi là bến đỗ tinh thần nuôi dưỡng tâm hồn và cảm hứng sáng tạo. Với nghệ sĩ xẩm Mai Tuyết Hoa, căn nhà C1 khu tập thể Thành Công là cả một bầu trời tuổi thơ không thể thay thế. Rồi những chiếc máy nước tập thể nối dài thùng chậu mỗi ngày, những quả ổi chuyền tay nhau bằng cái rổ qua ban công… Những câu chuyện tưởng chừng rất nhỏ ấy đã làm nên ký ức đô thị, thứ tài sản vô hình nhưng vô cùng quý giá của Hà Nội.

Theo KTS Trần Huy Ánh, xây dựng một Hà Nội hiện đại không đồng nghĩa với việc xóa bỏ ký ức của thành phố. Ngược lại, đây chính là động lực để các kiến trúc sư, nhà quy hoạch tìm kiếm những giải pháp sáng tạo nhằm tạo ra các khu đô thị mới hiện đại nhưng vẫn lưu giữ được dòng chảy lịch sử và những giá trị cộng đồng đã làm nên bản sắc của Hà Nội. Đó cũng là thách thức lớn nhất của công tác quy hoạch đô thị trong thời đại mới.

Nhạc sĩ Trương Quý Hải chia sẻ mong muốn rằng, những sáng kiến đô thị trong tương lai sẽ có thể chuyển hóa “thiên đường tuổi thơ” của thế hệ ông thành những không gian sống mới cho thế hệ trẻ để dù sống trong những khu đô thị hiện đại, những đứa trẻ của Hà Nội vẫn có thể lớn lên cùng những ký ức đẹp về cộng đồng, tình bạn và sự sẻ chia như các thế hệ đi trước từng có.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Hà Nội còn là không gian tinh thần đặc biệt của dân tộc Việt Nam. Nơi ký ức và khát vọng gặp nhau; nơi lớp trầm tích của lịch sử, văn hiến, đạo lý, nếp sống thanh lịch, nghĩa tình cộng đồng đã bồi đắp nên cốt cách của một Thủ đô vừa sâu lắng, vừa năng động, vừa biết gìn giữ, vừa không ngừng sáng tạo. Một thành phố hiện đại nhưng đánh mất chiều sâu văn hóa khó có thể tạo ra sức hấp dẫn lâu dài. Ngược lại, một đô thị biết biến di sản thành nguồn lực phát triển, biến ký ức thành động lực sáng tạo và biến bản sắc thành lợi thế cạnh tranh sẽ có sức sống bền vững trong tương lai.

GS.TS Phạm Hồng Tung (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định: “Hà Nội đang có tài nguyên vô cùng quý giá, đó là nền tảng văn hiến nghìn năm, là kho tàng giá trị nhân văn đã được tôi luyện qua những năm tháng chiến tranh và bao cấp, là tinh thần sẵn sàng chia sẻ, sẵn sàng chung tay với lãnh đạo, sẵn sàng truyền lại cho các thế hệ tương lai những gì tốt đẹp nhất. Cộng vào đó là quy hoạch có tầm nhìn 100 năm - điều mà không phải đô thị nào cũng dám và cũng đủ tầm để đặt ra”.

Từ những nền tảng ấy, Hà Nội đang đứng trước cơ hội lịch sử để định hình tương lai của những đô thị thông minh, những trung tâm nghiên cứu hiện đại. Một Hà Nội mang hồn cốt Thăng Long, trân trọng ký ức lịch sử, lấy hạnh phúc làm mục tiêu phát triển và lấy con người làm trung tâm của mọi quyết sách. Khi ấy, Hà Nội không chỉ là một thành phố đáng sống mà sẽ là một thành phố hạnh phúc, một trung tâm trí tuệ, văn hóa, đổi mới sáng tạo của Việt Nam trong kỷ nguyên kết nối.

Rồi đây, những giảng đường mới sẽ được mở ra, những khu tập thể cũ sẽ khoác lên mình diện mạo khác, những khoảng xanh sẽ tiếp tục được nối dài trong lòng đô thị. Thời gian có thể làm thay đổi hình hài của thành phố nhưng không thể xóa đi những giá trị đã làm nên hồn cốt Thăng Long - Hà Nội. Trên nền tảng nghìn năm văn hiến và tầm nhìn trăm năm phát triển, Thủ đô đang từng bước kiến tạo tương lai bằng chính ký ức, bản sắc, khát vọng. Đó là hành trình xây dựng một đô thị hiện đại, vun đắp hạnh phúc - nơi quá khứ được trân trọng, hiện tại được nâng niu, tương lai được gửi gắm bằng niềm tin của nhiều thế hệ người Hà Nội.