Đồng hành cùng trò tìm hiểu nghề nghiệp trong thời đại công nghệ số

Ngày hội hướng nghiệp năm 2026 với chủ đề “Hiểu mình – Hiểu nghề – Chọn đúng tương lai”, dành cho HS lớp 9 Trường THCS Ngô Quyền.

Hiểu mình trước khi chọn nghề

Trường THCS Ngô Quyền, phường Lê Chân, TP Hải Phòng vừa tổ chức Ngày hội hướng nghiệp năm 2026 với chủ đề “Hiểu mình – Hiểu nghề – Chọn đúng tương lai”, dành cho học sinh lớp 9. Chương trình có sự tham gia của các chuyên gia hướng nghiệp, cán bộ Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục Hải Phòng, cựu giáo chức, doanh nghiệp, phụ huynh cùng đông đảo học sinh.

Tại chương trình, học sinh được tham gia chuyên đề “Hiểu mình trước khi chọn nghề – Hành trang cho tương lai” với sự đồng hành của TS Trần Văn Tính, Chủ nhiệm Bộ môn Phát triển con người, Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Thông qua hệ thống câu hỏi, tình huống thực tế và hoạt động tương tác, học sinh được gợi mở cách nhận diện sở thích, năng lực, tính cách và những giá trị cá nhân. Từ đó, các em từng bước phân biệt giữa nghề mình yêu thích, nghề gia đình kỳ vọng, nghề đang được xã hội quan tâm và nghề thực sự phù hợp với bản thân.

Không dừng lại ở việc khám phá bản thân, chương trình còn giúp học sinh mở rộng góc nhìn về thế giới nghề nghiệp trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số và hội nhập quốc tế đang làm thay đổi mạnh mẽ thị trường lao động. Nhiều công việc xuất hiện, một số nghề truyền thống biến đổi, trong khi yêu cầu đối với người lao động ngày càng cao.

Học sinh THCS Ngô Quyền cùng chuyên gia trao đổi, thảo luận về nghề nghiệp trong tương lai.

Trong bối cảnh đó, năng lực tự học, khả năng thích ứng, ngoại ngữ, kỹ năng công nghệ, giao tiếp và hợp tác trở thành những hành trang quan trọng. Học sinh cần chuẩn bị không chỉ kiến thức chuyên môn mà còn khả năng học hỏi liên tục để thích nghi với những thay đổi trong tương lai.

Bà Trần Thị Kim Xuyến, Hiệu trưởng Trường THCS Ngô Quyền, chia sẻ điều nhà trường trăn trở không chỉ là sau lớp 9 học sinh sẽ vào trường nào, mà quan trọng hơn là các em có hiểu bản thân để biết con đường nào phù hợp hay không.

“Ngày hội hôm nay không nhằm đưa ra một đáp án cho các em, mà tạo cơ hội để các em được biết, được hỏi, được trải nghiệm, từ đó hiểu mình hơn và có cơ sở để tự lựa chọn tương lai”, bà Xuyến nhấn mạnh.

Theo Hiệu trưởng Trường THCS Ngô Quyền, hướng nghiệp cần bắt đầu từ việc thấu hiểu từng học sinh, thay vì chỉ tập trung giới thiệu một ngôi trường hay một ngành nghề. Nhà trường có trách nhiệm giúp các em nhận diện năng lực, sở thích; đồng thời cung cấp thông tin để phụ huynh hiểu và đồng hành cùng con, thay vì quyết định thay con.

Việc tạo cơ hội để học sinh tiếp xúc với nhiều lựa chọn cũng giúp các em có cái nhìn toàn diện hơn về con đường học tập, nghề nghiệp. Mỗi học sinh có năng lực, sở trường và hoàn cảnh khác nhau, vì vậy không thể áp dụng một lựa chọn chung cho tất cả.

Nhà trường mong muốn mỗi học sinh Trường THCS Ngô Quyền tìm được hướng đi phù hợp nhất với bản thân, có mục tiêu rõ ràng và chủ động chuẩn bị hành trang cho chặng đường tiếp theo.

Chọn con đường phù hợp, không chạy theo số đông

Đối với học sinh lớp 9, lựa chọn trước mắt thường là trường THPT hoặc một hướng học tập khác sau khi hoàn thành chương trình THCS. Tuy nhiên, quyết định này cũng đặt nền móng cho quá trình định hướng nghề nghiệp lâu dài. Bởi vậy, việc lựa chọn cần dựa trên năng lực học tập thực tế, sở thích, điều kiện gia đình và mục tiêu của mỗi học sinh.

Theo ông Phạm Hoàng Hưng, nguyên Hiệu trưởng Trường THPT Hồng Bàng, phường Hồng Bàng, TP Hải Phòng, trước nhiều lựa chọn sau lớp 9, học sinh cần đánh giá đúng năng lực, sở trường và mong muốn của bản thân. Một ngôi trường có thành tích tốt chưa chắc đã là môi trường phù hợp nhất với mọi học sinh.

Điều quan trọng là môi trường học tập có giúp các em phát huy thế mạnh, khắc phục hạn chế và tiến bộ hay không. Vì vậy, thay vì chạy theo danh tiếng của trường hoặc lựa chọn theo bạn bè, học sinh cần tìm hiểu kỹ chương trình học, điều kiện đầu vào, khả năng đáp ứng của bản thân.

Với phụ huynh, đồng hành cùng con trong giai đoạn này cũng đòi hỏi sự thấu hiểu và chia sẻ. Thay vì đặt câu hỏi trường nào tốt nhất, cha mẹ nên cùng con tìm lời giải cho câu hỏi: “Trường này có phù hợp với mình không?”. Sự định hướng của gia đình cần dựa trên những thông tin thực tế, tránh tạo áp lực khiến con lựa chọn theo kỳ vọng của người lớn hoặc tâm lý đám đông.

Câu chuyện của em Đinh Hữu Thịnh, cựu học sinh Trường THCS Ngô Quyền, hiện là học sinh lớp 11 chuyên Trung, Trường THPT chuyên Trần Phú, là một minh chứng của việc hiểu mình trước khi đưa ra quyết định.

Đinh Hữu Thịnh cho biết, trước ngưỡng cửa lựa chọn trường THPT, em từng có nhiều băn khoăn. Nhờ sự phân tích, định hướng của thầy cô và gia đình, em dần nhận thức rõ năng lực cũng như sở thích đối với môn Ngoại ngữ, từ đó lựa chọn môi trường học tập phù hợp.

Theo Đinh Hữu Thịnh, hiểu mình yêu thích điều gì và năng lực học tập đang ở đâu giúp em đặt mục tiêu cụ thể, có kế hoạch phấn đấu rõ ràng, thay vì quyết định theo cảm tính hoặc phong trào.

Từ trải nghiệm của bản thân, câu chuyện của Thịnh cho thấy vai trò quan trọng của sự đồng hành từ gia đình và nhà trường. Khi được cung cấp thông tin, lắng nghe và khuyến khích tự đánh giá năng lực, học sinh có thêm cơ sở để đưa ra quyết định phù hợp, đồng thời chủ động chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

Ở tuổi 14, 15, không phải học sinh nào cũng có thể xác định ngay nghề nghiệp tương lai. Những câu hỏi như học tiếp ở đâu, lựa chọn môi trường nào, nên theo đuổi lĩnh vực gì vẫn cần thời gian để tìm hiểu và trải nghiệm. Bởi vậy, hướng nghiệp không nên bị giới hạn trong một buổi tư vấn trước thời điểm đăng ký nguyện vọng vào lớp 10, mà cần được triển khai thành quá trình liên tục, phù hợp với từng giai đoạn phát triển của học sinh.

Trong quá trình đó, học sinh cần được tiếp cận thông tin khách quan về các lựa chọn học tập; được trao đổi với chuyên gia, giáo viên và người lao động; được tìm hiểu thực tế về những lĩnh vực nghề nghiệp khác nhau. Qua mỗi hoạt động, các em có thể bổ sung hiểu biết, điều chỉnh mục tiêu và từng bước hình thành định hướng cho tương lai.

Nhà trường cũng không thể thực hiện nhiệm vụ này một cách đơn lẻ. Sự phối hợp giữa gia đình, chuyên gia tâm lý – giáo dục, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội sẽ góp phần mở rộng cơ hội trải nghiệm, giúp học sinh hiểu rõ hơn yêu cầu của từng ngành nghề và sự thay đổi của thị trường lao động.

Đặc biệt, trong thời đại công nghệ số, hướng nghiệp cần gắn với việc trang bị năng lực thích ứng, tinh thần chủ động học tập và khả năng lựa chọn trước những biến động nghề nghiệp. Thay vì chỉ hướng đến một công việc cụ thể từ sớm, học sinh cần được khuyến khích xây dựng nền tảng kiến thức, kỹ năng và thái độ học tập để có thể phát triển lâu dài.

Từ thực tiễn đó, bà Trần Thị Kim Xuyến mong muốn phụ huynh dành nhiều thời gian lắng nghe, cùng con phân tích các lựa chọn nhưng không quyết định thay con. Áp lực điểm số, sự so sánh với bạn bè hay tâm lý chạy theo số đông không nên trở thành yếu tố chi phối tương lai của học sinh.

Khi học sinh hiểu mình, gia đình biết đồng hành và nhà trường tạo điều kiện trải nghiệm, hướng nghiệp sẽ không còn là việc lựa chọn một ngôi trường trước mắt, mà trở thành hành trình giúp các em tự tin khám phá năng lực, chủ động thích ứng và từng bước tìm thấy con đường phù hợp trong tương lai.