Giáo dục để đưa sáng tạo vượt khỏi giới hạn của AI
Với chủ đề “Ngành công nghiệp sáng tạo toàn cầu: sức mạnh, tham gia và nền tảng”, hội thảo là diễn đàn trao đổi học thuật và chuyên môn về tác động của trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ số và các nền tảng xuyên quốc gia đối với hoạt động sáng tạo, sản xuất nội dung và sự tham gia của công chúng.

Trường BUV tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế thường niên lần thứ hai về truyền thông và công nghiệp sáng tạo (ICCCI 2026), thu hút đông đại biểu trong nước và quốc tế. (Ảnh: HNV)
Ngày 18/11, Trường đại học Anh quốc Việt Nam (BUV) tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế thường niên lần thứ hai về truyền thông và công nghiệp sáng tạo (International Conference on Communications and Creative Industries - ICCCI 2026).
Hội thảo thu hút đông đảo các nhà nghiên cứu và học giả trẻ đến từ 35 cơ sở giáo dục đại học trong nước và quốc tế như Vương quốc Anh, Thái Lan, Malaysia và Hồng Kông (Trung Quốc). Chương trình gồm 5 chủ đề, 9 phiên thảo luận, các bài phát biểu chính và một diễn đàn dành cho học giả trẻ.

Giáo sư Rick Benne Phó Hiệu trưởng kiêm Phó Chủ tịch Trường đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV). (Ảnh: HNV)
Phát biểu khai mạc, Giáo sư Rick Benne, Phó Hiệu trưởng kiêm Phó Chủ tịch Trường đại học Anh quốc Việt Nam (BUV) khẳng định, với nền tảng cơ sở giáo dục có ngành nghệ thuật và thiết kế (Art and Design) nằm trong nhóm 200 hàng đầu thế giới (theo Bảng xếp hạng Đại học Thế giới QS theo Lĩnh vực), BUV luôn cam kết trong việc kết nối nghiên cứu học thuật với thực hành sáng tạo và công nghiệp. “Thông qua ICCCI, BUV mong muốn tạo nền tảng để các nhà nghiên cứu, giảng viên và chuyên gia công nghiệp trao đổi ý tưởng và cùng thảo luận về cơ hội cũng như thách thức đang định hình lĩnh vực sáng tạo”, Giáo sư Rick Benne nói.
Theo Giáo sư, công nghiệp sáng tạo sẽ chịu tác động nhưng vẫn giữ được vị thế, bởi AI chủ yếu tìm ra “mẫu số chung” rồi tái tạo lại. Ông liên hệ với thập niên 1990, khi Photoshop và Illustrator từng khiến nhiều sản phẩm thiết kế trên thế giới trông giống nhau. “Hãy dùng AI, vì nó giúp công việc dễ dàng hơn. Nhưng hãy dùng một cách phản biện, sáng tạo và đẩy nó vượt qua giới hạn”, ông khuyến nghị.

Ông Lê Quốc Vinh Chủ tịch kiêm Nhà sáng lập Le Group of Companies. (Ảnh: HNV)
Chia sẻ tại phiên khai mạc, ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch kiêm Nhà sáng lập Le Group of Companies mang đến một chủ đề thú vị về “Tái định hình di sản: Chuyển hóa vốn văn hóa Việt Nam thành tài sản sở hữu trí tuệ văn hóa có khả năng mở rộng trên thị trường toàn cầu”. Theo ông Vinh, Việt Nam sở hữu nguồn vốn văn hóa phong phú, từ câu chuyện, nghề thủ công, ẩm thực đến truyền thống thị giác và tri thức địa phương. Tuy nhiên, sự phong phú về văn hóa không tự tạo ra tài sản trí tuệ. Giữa một tài sản văn hóa và một sở hữu trí tuệ toàn cầu là cả một quá trình tưởng tượng, sáng tạo nội dung, xác lập quyền sở hữu, sản xuất và phát triển thị trường.
“Câu hỏi then chốt không phải là Việt Nam có đủ di sản hay không, mà là liệu chúng ta có thể xây dựng những hệ thống sáng tạo và thương mại để di sản tạo ra giá trị mới đồng thời vẫn gắn kết với cội nguồn văn hóa”, ông Vinh nhấn mạnh.
Qua phân tích từ các điển hình trong thực tiễn, ông Lê Quốc Vinh đã chỉ ra 4 con đường hình thành sở hữu trí tuệ (IP) văn hóa: nảy sinh tự nhiên từ nhà sáng tạo cá nhân, phát triển qua doanh nghiệp tái tạo, lan tỏa nhờ một nền tảng được giám tuyển, hoặc được một thiết chế văn hóa thiết kế có chủ đích. Bốn con đường này không loại trừ nhau và cũng không phải một trình tự cố định.

Tiến sĩ Ross Williams, Trưởng chương trình sản xuất phim và truyền thông, Khoa truyền thông và sáng tạo, BUV (Ảnh: HNV)
Trong khi đó, Tiến sĩ Ross Williams, Trưởng chương trình sản xuất phim và truyền thông, Khoa truyền thông và sáng tạo, BUV đề cập tới một chủ đề khá hấp dẫn về âm thanh với chủ đề “Âm thanh ở đâu? Năng lực lắng nghe trong các ngành công nghiệp sáng tạo”. Theo Tiến sĩ Ross Williams, phần lớn đối tượng nghiên cứu truyền thông hiện nay là nội dung nghe nhìn, nhưng âm thanh thường có mặt trong nội dung lại vắng mặt trong câu hỏi nghiên cứu.
Gắn với chủ đề hội thảo, ông cho rằng nền tảng số không chỉ phân phối mà còn định hình loại âm thanh nào được sản xuất và lan truyền. AI giọng nói đặt ra câu hỏi về sức mạnh, sở hữu, đại diện văn hóa và sự đồng thuận: giọng nói, ngôn ngữ và giọng địa phương của ai được đưa vào dữ liệu, và ai hưởng lợi. Trên TikTok, âm thanh trở thành “khuôn mẫu” để người dùng tham gia, từ các audio meme, bài hát thủy thủ được cộng đồng hòa âm qua tính năng duet, đến một ca khúc phòng dịch COVID-19 trở thành thử thách nhảy toàn cầu.
Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hoá của Việt Nam được phê duyệt tại Quyết định số 2486/QĐ‑TTg ngày 14/11/2025 đặt mục tiêu đến năm 2030 đóng góp 7% GDP và đến năm 2045 đạt 9% GDP, với trọng tâm phát triển 10 ngành công nghiệp văn hoá và xây dựng hệ sinh thái sáng tạo hiện đại.
Từ nghiên cứu của mình, ông cho biết trong một số điều kiện, âm thanh có thể khiến người xem “nhớ” rằng mình đã nhìn thấy những điều thực ra họ chỉ nghe thấy. Với AI tạo sinh, ông nói: “Mối lo của tôi không phải là AI tạo ra âm thanh, mà là chúng ta có thể bắt đầu nhầm lẫn giữa sự hợp lý bề ngoài với phán đoán sáng tạo”. Ông đề xuất ba việc: đặt câu hỏi “âm thanh nằm ở đâu” trong nghiên cứu, sử dụng lắng nghe như một phương pháp nghiên cứu, và đưa việc dạy lắng nghe vào giáo dục truyền thông.
Tiếp cận ngành sáng tạo Việt Nam từ góc nhìn doanh nghiệp quốc tế đang sản xuất tại Việt Nam, bà Fleur Ferrari, Trưởng nhóm sáng tạo, Shuttlerock Vietnam cho biết, các quảng cáo do studio của Shuttlerock tại Thành phố Hồ Chí Minh sản xuất đều hướng tới người dùng ở Mỹ, Australia, Nhật Bản và châu Âu, không phải thị trường Việt Nam. Đáng chú ý, từ một phim quảng cáo, đội ngũ phải tạo ra hàng loạt phiên bản cho từng nền tảng. Cùng một sản phẩm, nội dung trên Pinterest cần thể hiện thương hiệu rõ nét, còn trên TikTok phải “bản địa” hơn: mở đầu bằng gương mặt con người, nhịp nhanh hơn và nói chuyện trực tiếp với người xem.
“Nền tảng là một ngôn ngữ, và chúng tôi phải thích nghi”, bà thông tin. Mặc dù vậy, Trưởng nhóm Fleur Ferrari vẫn tin tưởng, “bất kể tương lai ra sao, sự sáng tạo và dấu ấn con người vẫn quan trọng”.

Trong phiên làm việc sáng 18/11, BUV đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) với Le Group, Xilam Vietnam và Shuttlerock Vietnam. Các thỏa thuận nhằm tăng cường sự gắn kết giữa đào tạo đại học và thực tiễn nghề nghiệp trong các ngành công nghiệp sáng tạo. (Ảnh: HNV)
Ông Roland Vongphasouk, Giám đốc Studio, Xilam Vietnam, mang đến chủ đề “Từ Sài Gòn đến Netflix: Quyền lực và sự tham gia trong sản xuất hoạt hình toàn cầu”. Theo ông, nhiều bộ phim hoạt hình phát hành toàn cầu, trong đó có “Twilight of the Gods” trên Netflix, được nghệ sĩ Việt Nam sản xuất tại Xilam Vietnam. Ngành hoạt hình Việt Nam không mới, nhưng câu hỏi ông đặt ra là: Việt Nam là người kể chuyện hay chỉ là người làm ra sản phẩm?
Ví chuỗi giá trị hoạt hình như một cây bút chì: ở đầu ngòi là nghệ sĩ và studio, nơi bỏ ra nhiều giờ công nhất; phía sau là bên phát triển, phân phối, tài trợ; và ở đầu tẩy là người sở hữu IP, ông Roland nhắc nhở, quyền quyết định lại đi theo chiều ngược lại.
“Chúng ta cầm bút, nhưng chưa nắm giữ câu chuyện”, ông nói. Hiện nay, các nền tảng streaming lớn đều sở hữu studio hoạt hình riêng. Khi các nền tảng cắt giảm chi phí sau đại dịch, số đơn đặt hàng phim hoạt hình dài tập giảm mạnh và các studio là bên chịu thiệt hại nặng nhất.
Chiều cùng ngày, các diễn giả trao đổi với hai chuyên đề, tập trung vào “Sản xuất sáng tạo, AI và tự động hóa” và “Công chúng xuyên quốc gia và văn hóa kết nối".
Hội thảo kéo dài đến hết ngày 19/11 tại khuôn viên BUV Ecopark, Hưng Yên. Theo đó, các diễn giả sẽ tập trung thảo luận, trao đổi về “Năng lực truyền thông”, “Công nghiệp điện ảnh và phát triển khán giả” và “Diễn đàn nhà nghiên cứu trẻ” với sự tham gia của nhiều học viên cao học và sinh viên từ các trường đại học.

