Giáo dục - 'động lực mềm' cho tăng trưởng vùng

Với Thái Nguyên, giáo dục đã trở thành một trụ cột chiến lược, góp phần xác lập vị thế trung tâm của tỉnh trong toàn vùng. Vai trò ấy ngày càng được nhìn nhận rõ hơn khi đặt trong mối liên hệ giữa ba trụ cột: Giáo dục mũi nhọn ở phổ thông - giáo dục đại học - cao đẳng và định hướng phát triển kinh tế dựa trên nguồn nhân lực chất lượng cao.

Học sinh Trường THPT Chuyên Thái Nguyên được học tập và rèn luyện trong môi trường giáo dục chất lượng cao, qua đó phát triển toàn diện cả kiến thức, kỹ năng và năng lực tư duy.

Giáo dục mũi nhọn - nền tảng của nguồn nhân lực chất lượng cao

Kết quả Kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia năm học 2025-2026 tiếp tục phản ánh chất lượng giáo dục mũi nhọn của Thái Nguyên. Trong tổng số hơn 6.750 thí sinh dự thi, gần 4.000 em đạt giải (khoảng 59%), tỉnh vẫn giữ vị trí trong nhóm dẫn đầu.

Toàn tỉnh có 125 học sinh đoạt giải, gồm 3 giải Nhất, 25 giải Nhì, 38 giải Ba và 59 giải Khuyến khích. Trường THPT Chuyên Thái Nguyên đóng vai trò nòng cốt với 111/125 giải, cho thấy năng lực đào tạo mũi nhọn được tổ chức bài bản và có chiều sâu.

Thầy Trần Văn Hưng, Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Thái Nguyên, cho biết: Kết quả tại kỳ thi năm nay tiếp tục khẳng định hướng đi của nhà trường trong đào tạo học sinh mũi nhọn. Chúng tôi chú trọng thành tích đồng thời tập trung xây dựng nền tảng kiến thức vững, phát triển tư duy và năng lực tự học cho học sinh. Đây là cơ sở để các em tiếp tục học tập, nghiên cứu ở những môi trường cao hơn để có những đóng góp quan trọng cho địa phương, cho đất nước.

Cách tiếp cận này cho thấy giáo dục mũi nhọn của Thái Nguyên không dừng ở kết quả thi, mà hướng tới phát triển năng lực học sinh một cách toàn diện. Từ nền tảng đó, nguồn nhân lực chất lượng cao được hình thành ngay từ bậc phổ thông, tạo tiền đề cho các cấp học tiếp theo.

Đại học Thái Nguyên giữ vai trò hạt nhân tri thức vùng

Nếu giáo dục phổ thông là nơi phát hiện và nuôi dưỡng nhân tài thì Đại học Thái Nguyên chính là nơi đào tạo, nâng tầm và giữ chân nguồn lực. Sau hơn 3 thập kỷ phát triển, Đại học Thái Nguyên đã hình thành một hệ sinh thái đào tạo - nghiên cứu với quy mô lớn với khoảng 4.000 cán bộ, giảng viên; hơn 41,8% có trình độ tiến sĩ trở lên; gần 350 ngành đào tạo; quy mô hơn 100.000 người học.

Nhưng điều làm nên vai trò trung tâm vùng không chỉ nằm ở quy mô, mà ở mức độ gắn kết với nhu cầu phát triển thực tiễn. Trong giai đoạn 2020-2025, gần 45.000 người học tốt nghiệp, trong đó khoảng 80% phục vụ trực tiếp khu vực Trung du và miền núi phía Bắc. Đây là một tỷ lệ rất đặc biệt phản ánh rõ chức năng “cung ứng nhân lực tại chỗ” của một Đại học vùng.

PGS.TS Hoàng Văn Hùng, Giám đốc Đại học Thái Nguyên, nhấn mạnh: Đại học vùng cần đào tạo nguồn nhân lực đồng thời tham gia giải quyết những bài toán phát triển của địa phương. Với Thái Nguyên và khu vực Trung du, miền núi phía Bắc, yêu cầu hiện nay đặt ra không dừng ở số lượng, mà ở chất lượng nhân lực, có trình độ, kỹ năng và khả năng thích ứng với công nghệ mới. Vì vậy, chúng tôi tập trung nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, qua đó góp phần tạo nền tảng tri thức cho tăng trưởng bền vững của vùng.

Trong 5 năm gần đây, Đại học Thái Nguyên đã triển khai 90 đề tài cấp Nhà nước, 359 đề tài cấp bộ và cấp tỉnh.

Cam kết đó đang được cụ thể hóa bằng những kết quả rõ ràng trong hoạt động nghiên cứu và chuyển giao của Đại học Thái Nguyên. Trong 5 năm gần đây, Đại học Thái Nguyên đã triển khai 90 đề tài cấp Nhà nước, 359 đề tài cấp bộ và cấp tỉnh, công bố hơn 2.100 bài báo quốc tế WoS/Scopus. Những con số này vừa phản ánh năng lực học thuật, vừa cho thấy sự chuyển dịch rõ nét trong vai trò của Đại học, từ đào tạo sang tham gia trực tiếp vào quá trình tạo ra tri thức và giải pháp phục vụ phát triển.

Đáng chú ý, mô hình các phân hiệu tại Lào Cai, Hà Giang, Điện Biên… đang từng bước mở rộng không gian giáo dục đại học, đồng thời đưa tri thức và nguồn nhân lực chất lượng đến những khu vực còn nhiều khó khăn. Qua đó góp phần hình thành một mạng lưới đào tạo - nghiên cứu gắn với đặc thù vùng, phục vụ trực tiếp cho phát triển kinh tế - xã hội tại chỗ.

Kết nối giáo dục với phát triển kinh tế và đầu tư

Từ nền tảng giáo dục phổ thông đến hệ thống đại học, vai trò của giáo dục ở Thái Nguyên đang ngày càng gắn chặt hơn với yêu cầu phát triển kinh tế. Thực tế thể hiện khá rõ qua kết quả thu hút đầu tư.

Trong quý I/2026, tổng vốn FDI cấp mới và điều chỉnh tăng đạt 5,72 tỷ USD, đưa Thái Nguyên đứng thứ nhất cả nước về thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Cùng với đó, vốn đầu tư trong nước đạt 12.301 tỷ đồng, tiếp tục củng cố niềm tin của nhà đầu tư vào môi trường đầu tư của tỉnh.

Chia sẻ tại Hội nghị xúc tiến đầu tư tỉnh Thái Nguyên năm 2026, ông Wu Zuojiang, Tổng Giám đốc Công ty TNHH DBG Technology Việt Nam, cho rằng: Hạ tầng của Thái Nguyên ngày càng hoàn thiện, nguồn nhân lực ổn định và có tầm nhìn dài hạn. Đây là điểm đến có tiềm năng phát triển lâu dài đối với các nhà đầu tư.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, có thể thấy rõ: bên cạnh hạ tầng và môi trường đầu tư, nguồn nhân lực đang trở thành một trong những yếu tố quan trọng khi lựa chọn địa điểm sản xuất, kinh doanh.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu chuyển dịch rõ rệt, từ lợi thế lao động phổ thông sang nguồn nhân lực có trình độ, kỹ năng và khả năng thích ứng với công nghệ. Ở điểm này, hệ thống giáo dục của Thái Nguyên đang từng bước phát huy vai trò. Từ giáo dục phổ thông tạo nền tảng, đến giáo dục đại học nâng cao chất lượng, nguồn nhân lực được hình thành theo hướng gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Sự kết nối giữa nhà trường và thị trường lao động ngày càng rõ nét, tạo thành một mạch liên thông từ đào tạo đến sử dụng. Đây cũng là cơ sở để Thái Nguyên thu hút đầu tư đồng thời từng bước nâng cao chất lượng tăng trưởng trong giai đoạn tới.