Giáo dục STEM trước yêu cầu phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ

Tổ chức giáo dục STEM bài bản, gắn với thực tiễn

Trước yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, giáo dục STEM ở phổ thông cần được tổ chức bài bản, gắn với chương trình giáo dục và các vấn đề thực tiễn. Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT tạo cơ sở pháp lý để nhà trường triển khai hoạt động STEM phù hợp, phát triển năng lực học sinh.

Theo Thạc sĩ Lê Nhật Quang, Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo ĐHQG-HCM (IEC), Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc tổ chức hoạt động giáo dục STEM trong các cơ sở giáo dục phổ thông.

Theo ông Quang, Thông tư quy định về nội dung, hình thức tổ chức, đánh giá kết quả giáo dục STEM, các điều kiện bảo đảm và trách nhiệm của những bên liên quan. Đây là căn cứ để nhà trường chủ động xây dựng kế hoạch, lựa chọn hình thức triển khai phù hợp, hạn chế lúng túng trong quá trình tổ chức thực hiện.

Bên cạnh đó, giáo dục STEM góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích hợp, tạo điều kiện để học sinh huy động kiến thức từ nhiều lĩnh vực nhằm giải quyết các vấn đề thực tiễn. Qua quá trình học tập, các em có cơ hội phát triển tư duy sáng tạo, năng lực hợp tác, giải quyết vấn đề và định hướng nghề nghiệp.

Một điểm đáng chú ý là việc tổ chức giáo dục STEM cần phù hợp với mục tiêu, yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông, không gây áp lực, quá tải cho giáo viên và học sinh.

Hoạt động STEM không làm phát sinh môn học, hoạt động giáo dục bắt buộc, thời lượng học tập bắt buộc, đầu điểm, hồ sơ, sổ sách riêng ngoài quy định hiện hành.

“Đặc biệt, thông tư còn tạo điều kiện thúc đẩy chuyển đổi số và hình thành hệ sinh thái giáo dục STEM thông qua cơ chế kết nối giữa nhà trường với gia đình, cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cộng đồng. Sự kết nối này góp phần huy động nguồn lực xã hội, tăng cường ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong dạy học, qua đó nâng cao hiệu quả tổ chức các hoạt động giáo dục STEM trong nhà trường”, Thạc sĩ Lê Nhật Quang cho hay.

Từ góc độ nhà trường, bà Vũ Thị Minh Hiếu, Hiệu trưởng Trường TH-THCS Cát Lái (phường Cát Lái, TPHCM) cho biết, Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT tạo cơ sở để nhà trường triển khai giáo dục STEM gắn kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học với thực tiễn. Việc cụ thể hóa định hướng này cần được đặt trong kế hoạch giáo dục nhà trường, bảo đảm phù hợp với nội dung chương trình, đặc điểm học sinh ở từng cấp học và điều kiện tổ chức dạy học.

Giờ học STEM của Trường TH-THCS Cát Lái.

Theo bà Hiếu, ngày 16/10/2026, nhà trường ban hành Kế hoạch giáo dục năm học 2026-2027. Trước đó, ngày 3/10, trường tổ chức tập huấn ứng dụng công nghệ trong công tác chuyên môn, hỗ trợ giáo viên tiếp cận các phương thức làm việc và tổ chức dạy học phù hợp với yêu cầu đổi mới.

Bà Hiếu cho rằng, giáo dục STEM cần hướng đến việc giúp học sinh không chỉ hiểu kiến thức mà còn biết vận dụng vào những tình huống cụ thể. Khi xây dựng hoạt động, giáo viên cần xác định rõ mục tiêu học tập, lựa chọn nhiệm vụ phù hợp, khuyến khích học sinh tìm hiểu, trao đổi ý tưởng, thực hành và đánh giá kết quả.

Từ những vấn đề gần gũi trong đời sống, giáo viên có thể xây dựng chủ đề STEM gắn với bảo vệ môi trường, sử dụng tài nguyên hợp lý hoặc ứng phó với biến đổi khí hậu. Đây cũng là hướng kết nối với hoạt động giáo dục môi trường mà nhà trường đang triển khai. Học sinh có thể tìm hiểu nguyên nhân, thu thập thông tin, vận dụng kiến thức khoa học và toán học để đề xuất giải pháp, thiết kế mô hình hoặc sản phẩm minh họa nhằm kiểm chứng ý tưởng.

“Hiệu quả của giáo dục STEM không chỉ được nhìn nhận qua sản phẩm hoàn thiện mà còn thể hiện ở quá trình học sinh chủ động khám phá, thử nghiệm, nhận diện hạn chế và điều chỉnh phương án. Giáo viên giữ vai trò hướng dẫn, hỗ trợ để các em từng bước hình thành phương pháp học tập khoa học, biết kết nối kiến thức giữa các môn học và vận dụng vào thực tiễn.

Trong quá trình triển khai Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT, việc lựa chọn chủ đề phù hợp, tăng cường phối hợp giữa các tổ chuyên môn và đánh giá cả quá trình thực hiện sẽ góp phần đưa giáo dục STEM vào thực chất. Qua đó, học sinh có thêm cơ hội học đi đôi với hành, phát triển năng lực và hình thành khả năng thích ứng trước những vấn đề của cuộc sống”, bà Hiếu chia sẻ.

Thành công của giáo dục STEM không nằm ở việc học sinh làm được bao nhiêu sản phẩm, mà ở chỗ qua mỗi sản phẩm, các em hình thành được những năng lực gì và biết vận dụng vào cuộc sống ra sao.

Thầy Nguyễn Tấn Hùng

Học sinh phát triển năng lực qua bài học STEM

Ý nghĩa lâu dài của giáo dục STEM không chỉ nằm ở việc đổi mới một số tiết học mà còn ở khả năng hình thành những năng lực cần thiết cho học sinh trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển nhanh. Tư duy logic, khả năng phân tích, giải quyết vấn đề, sáng tạo và hợp tác là những năng lực có thể được bồi dưỡng thông qua quá trình học tập gắn với thực tiễn.

Việc tổ chức giáo dục STEM cần phù hợp với đặc điểm của từng cấp học. Ở Tiểu học, hoạt động tập trung khơi gợi hứng thú khám phá, giúp học sinh quan sát, đặt câu hỏi và giải quyết những vấn đề đơn giản. Ở THCS, học sinh có thêm cơ hội thực hành, thí nghiệm, xử lý dữ liệu và tiếp cận thiết kế kỹ thuật. Ở THPT, các em có thể tham gia dự án nghiên cứu, vận dụng kiến thức chuyên sâu hơn và tìm hiểu những lĩnh vực nghề nghiệp liên quan đến khoa học, kỹ thuật, công nghệ.

Thầy Nguyễn Tấn Hùng (thứ 2 từ phải qua) và Ban Giám hiệu cùng giáo viên Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi chụp hình cùng học sinh thực hiện đề tài “Ngôi nhà Ánh Dương cộng đồng”.

Thầy Nguyễn Tấn Hùng, Tổ trưởng Tổ Công nghệ, Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi (phường Hạnh Thông, TPHCM) cho rằng, giáo dục STEM giữ vai trò quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ tương lai. Thông qua việc tích hợp kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, học sinh có cơ hội vận dụng kiến thức vào thực tiễn, từng bước chuyển từ học để biết sang học để làm, sáng tạo và giải quyết vấn đề.

Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, giáo dục STEM cần gắn với Chương trình giáo dục phổ thông, có mục tiêu, quy trình tổ chức và tiêu chí đánh giá rõ ràng, tránh hình thức hoặc chạy theo phong trào.

Theo thầy Hùng, Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT góp phần định hướng các nhà trường tổ chức hoạt động STEM bài bản, phù hợp với từng cấp học, qua đó phát triển năng lực học sinh và đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Từ thực tiễn giảng dạy môn Công nghệ lớp 8, thầy Hùng giới thiệu bài học STEM vận dụng kiến thức về hình chiếu đứng, hình chiếu bằng và hình chiếu cạnh để thiết kế vỏ trang trí dạng hình chóp đều đáy vuông, hướng đến thay thế cách gói bánh gai Bình Định bằng lá chuối truyền thống. Bài học xuất phát từ một nhu cầu thực tế, yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức đã học để thiết kế sản phẩm có tính ứng dụng. Bài giảng từng đạt giải Ba cuộc thi bài giảng STEM cấp thành phố.

“Trong quá trình thực hiện, học sinh vận dụng kiến thức về bản vẽ kỹ thuật, hình học và đo đạc để xây dựng phương án thiết kế, lựa chọn vật liệu, tạo hình, trang trí và thử nghiệm sản phẩm. Qua từng lần thực hành, các em chủ động điều chỉnh cách gấp, cắt để sản phẩm hoàn thiện nhanh hơn, đồng thời bảo đảm hình dáng theo yêu cầu. Sau 2-3 lần thử nghiệm, một số em đã tìm ra phương án tạo hình chỉ với tối đa hai đường cắt.

Từ ý tưởng ban đầu, học sinh tiếp tục sáng tạo các mẫu hình lập phương, lăng trụ đều để làm vật trang trí hoặc bảng tên hội nghị. Việc sử dụng vật liệu đơn giản, chi phí thấp giúp bài học dễ triển khai, đồng thời tạo điều kiện để học sinh trải nghiệm quá trình thiết kế, thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm”, thầy Hùng chia sẻ.

Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi tổ chức Ngày hội khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo cấp trường năm học 2025-2026.

Theo thầy Hùng, giá trị của bài học không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng mà còn ở quá trình học sinh tìm tòi, nhận diện hạn chế và điều chỉnh phương án. Qua đó, các em có cơ hội phát triển tư duy sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề và năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Để giáo dục STEM đi vào chiều sâu theo định hướng của Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT, thầy Hùng cho rằng, giáo viên cần đổi mới đồng bộ từ thiết kế bài học đến tổ chức hoạt động và đánh giá kết quả học tập.

Trước hết, bài học cần xuất phát từ yêu cầu cần đạt của chương trình và những vấn đề gần gũi với đời sống, từ đó xây dựng nhiệm vụ tích hợp kiến thức liên môn, phù hợp với năng lực học sinh. Trong quá trình tổ chức, giáo viên khuyến khích học sinh tự khám phá, đề xuất giải pháp, thiết kế, thực hành, thử nghiệm và cải tiến sản phẩm thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều.

Cùng với đổi mới phương pháp dạy học, việc đánh giá cần được thực hiện toàn diện, không chỉ dựa vào sản phẩm cuối cùng mà còn xem xét quá trình học sinh thực hiện nhiệm vụ, khả năng vận dụng kiến thức, tư duy sáng tạo, hợp tác, giải quyết vấn đề và điều chỉnh phương án khi gặp khó khăn.