Giáo dục và Đào tạo Hà Nội: Gỡ áp lực - Mở tương lai

Theo các vị khách mời là chuyên gia và cán bộ quản lý, những năm gần đây, Hà Nội liên tục ban hành nhiều chính sách lớn, dành nguồn lực đáng kể nhằm mở rộng quy mô hệ thống, nâng cao chất lượng giáo dục và từng bước thu hẹp khoảng cách giữa các nhà trường, giúp học sinh được học tập trong môi trường tốt hơn, đồng thời giảm áp lực chọn trường của phụ huynh mỗi mùa tuyển sinh.

Trường Tiểu học Vũ Công Tể (xã Vĩnh Thanh) được đầu tư xây dựng khang trang, đồng bộ. Ảnh: Đỗ Tâm

Ưu tiên nguồn lực cho giáo dục

Những chia sẻ của Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Quang Tuấn và Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh, chuyên gia giáo dục, thành viên Hội đồng quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực tại Chương trình thời sự đặc biệt “Giáo dục Hà Nội: Gỡ áp lực - Mở tương lai” cho thấy một điểm chung: Hà Nội đang dành nguồn lực lớn để đầu tư cho giáo dục, với mục tiêu lâu dài là nâng cao chất lượng và tạo sự đồng đều giữa các nhà trường, từ đó giảm gánh nặng cho phụ huynh học sinh.

Nhiều năm qua, quan điểm “giáo dục là quốc sách hàng đầu” luôn được thành phố cụ thể hóa bằng các chính sách thiết thực. Không chỉ tăng quy mô trường lớp, Hà Nội còn chú trọng đầu tư các điều kiện học tập nhằm tạo môi trường giáo dục tốt nhất cho học sinh.

Một trong những chính sách nhận được sự quan tâm của xã hội là từ năm học 2025-2026, trẻ bậc mầm non và học sinh phổ thông trên cả nước chính thức được miễn học phí. Riêng tại Hà Nội, học sinh tiểu học còn được hỗ trợ bữa ăn bán trú từ ngân sách thành phố. Những chính sách này không chỉ mang ý nghĩa nhân văn mà còn góp phần giảm gánh nặng chi phí cho nhiều gia đình, nhất là ở khu vực nông thôn, gia đình công nhân hoặc có hoàn cảnh khó khăn.

Theo thông tin từ ngành Giáo dục Thủ đô, thành phố đã bố trí khoảng 2.700 tỷ đồng để thực hiện chính sách miễn học phí cho học sinh, đồng thời dành gần 3.000 tỷ đồng để hỗ trợ bữa ăn bán trú cho học sinh tiểu học. Với quy mô dân số lớn và số lượng học sinh đông nhất cả nước, việc dành nguồn lực lớn như vậy cho giáo dục cho thấy sự ưu tiên rõ ràng của Hà Nội đối với lĩnh vực này.

Song song với các chính sách hỗ trợ trực tiếp cho học sinh, Hà Nội cũng tập trung đầu tư mạnh mẽ cho cơ sở vật chất trường lớp. Thời gian qua, thành phố đã triển khai hơn 1.300 dự án cải tạo, nâng cấp và xây dựng trường học với tổng kinh phí khoảng 62.000 tỷ đồng. Những dự án này góp phần cải thiện đáng kể điều kiện học tập, từng bước khắc phục tình trạng thiếu phòng học ở nhiều địa bàn.

Theo ông Nguyễn Quang Tuấn, trong chiến lược phát triển chung của Thủ đô, giáo dục và đào tạo luôn được xác định là lĩnh vực giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII đặt mục tiêu tập trung đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng. Gần đây, khi triển khai các Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, thành phố tiếp tục nhấn mạnh phát triển giáo dục và đào tạo là nhiệm vụ trọng yếu, lâu dài và là một trong những khâu đột phá trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực.

Theo định hướng này, giáo dục Hà Nội không chỉ đặt mục tiêu giữ vị trí dẫn đầu cả nước mà còn hướng tới tiệm cận chất lượng giáo dục của thủ đô các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới. Thành phố mong muốn xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm lớn về giáo dục và đào tạo, nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của cả nước.

Trong bối cảnh đó, giáo dục được xem là nền tảng quan trọng để nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài. Đây cũng là yếu tố giúp Hà Nội tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu trong phát triển giáo dục chất lượng cao.

Nhận diện thách thức

Bên cạnh những kết quả đạt được, giáo dục của Hà Nội vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những vấn đề thường được nhắc đến là áp lực tuyển sinh đầu cấp, đặc biệt tại các đô thị đông dân cư. Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh cho rằng, việc thành phố ban hành nhiều chính sách quan tâm đến giáo dục thể hiện tư duy phát triển đúng hướng, trong đó chất lượng giáo dục được đặt ở vị trí trung tâm.

Tuy nhiên, cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh, giáo dục Thủ đô cũng chịu sức ép lớn về quy mô học sinh. Mỗi mùa tuyển sinh đầu cấp, câu chuyện tìm trường cho con lại trở thành mối quan tâm của nhiều gia đình. Những thông tin về “trường hot”, về áp lực trường lớp thường xuyên được xã hội chú ý.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh, nhiều năm làm quản lý trong trường phổ thông giúp bà hiểu khá rõ những áp lực trong tuyển sinh đầu cấp. Một trong những nguyên nhân quan trọng là chất lượng giáo dục giữa các nhà trường chưa thật sự đồng đều. Khi có sự chênh lệch, phụ huynh thường có xu hướng tập trung vào một số trường được đánh giá cao, từ đó làm gia tăng áp lực tuyển sinh.

Quan điểm này cũng được lãnh đạo ngành Giáo dục Hà Nội chia sẻ. Ông Nguyễn Quang Tuấn cho rằng, sự chênh lệch về chất lượng giữa các nhà trường là điều ngành Giáo dục luôn trăn trở. Chính vì vậy, việc tham mưu cho thành phố đầu tư kinh phí xây dựng trường lớp, mở rộng mạng lưới cơ sở giáo dục luôn được đặt ra như một nhiệm vụ quan trọng.

Trong quá trình tuyển sinh, đôi khi cũng xuất hiện những hiện tượng như thu tiền đặt cọc hoặc giữ chỗ tại một số trường ngoài công lập. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Quang Tuấn, đây chỉ là hiện tượng cá biệt và đã được ngành Giáo dục kiểm tra, xử lý nghiêm. Quan điểm xuyên suốt của ngành là lấy chất lượng giáo dục và kết quả “đầu ra” của học sinh làm thước đo.

Từ góc nhìn của chuyên gia, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh cho rằng để giảm áp lực tuyển sinh, ngoài các giải pháp từ phía ngành Giáo dục, cũng cần nhìn nhận lại tâm lý lựa chọn trường học của phụ huynh. Nhiều gia đình đặt kỳ vọng rất cao vào con cái, đôi khi vượt quá năng lực của các em, dẫn đến việc ép con học nhiều hoặc tìm mọi cách để vào những trường được cho là tốt nhất.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh, cha mẹ cần hiểu rõ năng lực và sở thích của con để lựa chọn môi trường học tập phù hợp. Khi học sinh được học ở ngôi trường phù hợp với mình, các em sẽ có điều kiện phát triển tốt hơn và cảm nhận được niềm vui mỗi ngày đến lớp.

Giải bài toán chất lượng và kỳ vọng tương lai

Các khách mời thảo luận tại Chương trình thời sự đặc biệt “Giáo dục Hà Nội: Gỡ áp lực - Mở tương lai” do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội tổ chức. Ảnh: Thanh Hải

Theo ông Nguyễn Quang Tuấn, việc thành phố tăng cường đầu tư cho cơ sở vật chất trường lớp trong thời gian qua đã góp phần thu hẹp đáng kể sự chênh lệch giữa các nhà trường. Tuy nhiên, trên thực tế giữa các đơn vị vẫn còn khoảng cách nhất định và những vấn đề cần tiếp tục quan tâm khắc phục.

Trong thời gian tới, ngành Giáo dục Hà Nội xác định một trong những nhiệm vụ quan trọng là nâng cao chất lượng quản trị nhà trường và phát triển đội ngũ giáo viên. Theo ông Nguyễn Quang Tuấn, vai trò của hiệu trưởng đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng môi trường giáo dục chất lượng. Vì vậy, ngành sẽ tiếp tục chú trọng bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý, nhất là các hiệu trưởng, để nâng cao năng lực điều hành và quản trị trường học.

Bên cạnh đó, công tác quy hoạch mạng lưới trường lớp cũng được đặt ra với yêu cầu phải đi trước một bước. Các địa phương cần chủ động dự báo quy mô học sinh trong từng giai đoạn để có kế hoạch xây dựng trường lớp, bố trí đội ngũ giáo viên phù hợp.

Thực tế cho thấy số lượng học sinh trong từng năm có thể biến động do nhiều yếu tố, trong đó có những giai đoạn tỷ lệ sinh tăng cao. Nếu công tác dự báo được thực hiện tốt, ngành Giáo dục sẽ chủ động hơn trong việc chuẩn bị cơ sở vật chất, bảo đảm sĩ số lớp học hợp lý và triển khai hiệu quả chương trình giáo dục phổ thông mới. Trong khi đó, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh cho rằng, việc xây dựng thêm nhiều trường học mới là tín hiệu tích cực đối với người dân. Khi sĩ số lớp học giảm, học sinh sẽ có điều kiện học tập tốt hơn và giáo viên cũng có thêm thời gian quan tâm đến từng em. Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Thu Anh, đầu tư cơ sở vật chất cần đi cùng với việc phát triển đội ngũ giáo viên và nâng cao chất lượng giáo dục. Một ngôi trường được phụ huynh tin tưởng không chỉ vì cơ sở vật chất hiện đại mà còn bởi đội ngũ giáo viên tâm huyết và phương pháp giáo dục phù hợp.

Về lâu dài, các chuyên gia cũng cho rằng quy hoạch đô thị cần gắn chặt với quy hoạch giáo dục. Khi các khu đô thị mới được xây dựng, việc dành quỹ đất cho trường học cần được tính toán ngay từ đầu. Điều này giúp hệ thống giáo dục phát triển đồng bộ với sự gia tăng dân số. Ngoài ra, việc khuyến khích các nhà đầu tư tham gia phát triển giáo dục cũng được xem là một hướng đi cần thiết, góp phần đa dạng hóa mô hình trường học và giảm áp lực cho hệ thống trường công lập.

Nhìn về tương lai, cả lãnh đạo ngành Giáo dục và chuyên gia đều bày tỏ niềm tin vào sự phát triển của giáo dục Thủ đô. Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh cho rằng với sự quan tâm đầu tư của thành phố, Hà Nội có tiềm năng trở thành một trung tâm giáo dục có sức lan tỏa trong khu vực. Những ngôi trường chất lượng, đội ngũ giáo viên tâm huyết và học sinh nỗ lực học tập sẽ tạo nền tảng để thế hệ trẻ Thủ đô trở thành những công dân toàn cầu.

Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Quang Tuấn cho biết ngành Giáo dục Hà Nội đang triển khai nhiều nhiệm vụ để đáp ứng mục tiêu dài hạn, trong đó hướng tới xây dựng hệ thống trường phổ thông tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời phát triển mạng lưới trường tiên tiến, hiện đại và các mô hình giáo dục chất lượng cao.

Với sự quan tâm của thành phố, sự phối hợp của các cấp, ngành và sự đồng hành của xã hội, giáo dục Hà Nội được kỳ vọng sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng, thu hẹp khoảng cách giữa các nhà trường, bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội học tập trong môi trường tốt. Khi mỗi học sinh đều có chỗ học phù hợp và chất lượng giáo dục được nâng lên đồng đều, áp lực tuyển sinh chắc chắn sẽ giảm, tạo nền tảng vững chắc cho việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của Thủ đô và đất nước.

Thống Nhất