Giáo sư Mỹ chỉ ra những 'mảnh ghép' mới của quan hệ Việt - Mỹ

AI, bán dẫn, trung tâm dữ liệu và kinh tế số đang nổi lên như những lĩnh vực có thể tạo động lực mới cho quan hệ Việt - Mỹ , khi hai nước tìm cách đưa hợp tác kinh tế vượt khỏi câu chuyện kim ngạch thương mại.

Theo Giáo sư Piper Campbell, Chủ nhiệm Khoa Chính sách Đối ngoại và An ninh Toàn cầu thuộc Trường Dịch vụ Quốc tế (SIS), Đại học American (AU), Việt Nam và Hoa Kỳ đang có cơ hội nâng chất lượng hợp tác bằng cách tập trung vào công nghệ tiên tiến, đổi mới sáng tạo và những lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao. Đây cũng là hướng phù hợp với mục tiêu mà hai nước đặt ra cho Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện.

Trong cuộc trao đổi với Tri Thức - Znews , bà Campbell cho rằng chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Mỹ diễn ra trong thời điểm quan trọng, khi hai bên vừa thúc đẩy các cuộc đàm phán thương mại, vừa tìm kiếm những lĩnh vực hợp tác mới từ năng lượng, bán dẫn đến kinh tế số.

Giáo sư Piper Campbell, Chủ nhiệm Khoa Chính sách Đối ngoại và An ninh Toàn cầu thuộc Trường Dịch vụ Quốc tế (SIS), Đại học American (AU). Ảnh: American University

Công nghệ mở đường cho hợp tác kinh tế chất lượng cao

Trong khuôn khổ chuyến công tác tham dự Phiên thảo luận chung cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81 và các hoạt động song phương tại Mỹ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gặp Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer tại New York.

Tại cuộc gặp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư là một trong những trụ cột quan trọng nhất của quan hệ Việt - Mỹ, trực tiếp đem lại lợi ích cho doanh nghiệp, người dân và đóng góp vào sự phát triển của mỗi nước.

Việt Nam thời gian qua đã đẩy mạnh các hoạt động hợp tác, trong đó có việc gia tăng mua hàng hóa từ Mỹ. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, những nỗ lực này không chỉ hướng tới cân bằng hơn quan hệ thương mại mà còn tạo thêm đơn hàng, việc làm và lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp, người lao động hai nước.

Theo Giáo sư Piper Campbell, những nội dung này cũng nằm trong số các vấn đề Washington nhiều lần đề nghị Việt Nam quan tâm. Bà cho biết ông Greer, người giữ vai trò đầu mối của phía Mỹ trong các cuộc đàm phán cấp cao, đã ghi nhận những nỗ lực đáng kể của cả hai bên.

“Tôi hy vọng các cuộc đàm phán đang tiến gần tới một kết quả cuối cùng”, bà Campbell nói.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Đại sứ Jamieson Greer, Đại diện Thương mại Mỹ ngày 21/9 (giờ địa phương). Ảnh: QĐND.

Quy mô thương mại giữa hai nước cho thấy tầm quan trọng của các cuộc đàm phán này. Theo Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), tổng kim ngạch thương mại hàng hóa và dịch vụ Mỹ - Việt năm 2025 đạt khoảng 215,4 tỷ USD , tăng 39,1% so với năm trước. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 5 đối tác thương mại hàng đầu của Mỹ.

Theo Giáo sư Campbell, cộng đồng doanh nghiệp Mỹ tiếp tục ủng hộ sự phát triển của quan hệ kinh tế với Việt Nam. Điều quan trọng trong giai đoạn tới là hai nước không chỉ tìm cách mở rộng quy mô thương mại mà còn phải nâng cao chất lượng của các hoạt động đầu tư và hợp tác.

Đó cũng là lý do công nghệ tiên tiến đang nổi lên như một hướng đi đáng chú ý. AI, trung tâm dữ liệu, sản xuất chất bán dẫn, các dịch vụ số tiên tiến và nền kinh tế số đều được bà Campbell đánh giá có tiềm năng tạo thêm giá trị cho quan hệ kinh tế hai nước.

“Công nghệ tiên tiến là một trong những lĩnh vực đáng quan tâm nhất”, bà nhận định.

Bà đặc biệt chú ý việc công nghệ và quản trị công nghệ được Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh trong bài phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, cùng mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước có thu nhập trung bình cao với nền công nghiệp hiện đại.

Mục tiêu làm cho quan hệ kinh tế mạnh mẽ hơn, rộng hơn và bền vững hơn là lợi ích chung của cả hai bên

Giáo sư Piper Campbell

Theo Giáo sư Campbell, đây là điểm giao thoa giữa định hướng phát triển của Việt Nam và thế mạnh của Mỹ. Hai nước có thể cùng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực công nghệ và chuyển trọng tâm của quan hệ kinh tế sang những lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao hơn.

Các cuộc gặp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với khu vực tư nhân Mỹ cũng tập trung vào đầu tư, hàng không và công nghệ. Theo bà Campbell, điều này cho thấy hợp tác kinh tế đang ngày càng gắn với những năng lực công nghệ mới, thay vì chỉ xoay quanh trao đổi hàng hóa.

Nvidia đề xuất hợp tác về mô hình AI, hạ tầng GPU và phát triển nhân lực tại Việt Nam. Ảnh: Reuters.

Bên cạnh bán dẫn, bà cho rằng vẫn còn nhiều dư địa hợp tác trong hạ tầng viễn thông, năng lượng, khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) và khoáng sản thiết yếu. Trong đó, Việt Nam và Mỹ có thể cùng phát triển lĩnh vực khoáng sản thiết yếu theo hướng hiệu quả, minh bạch và thân thiện với môi trường.

Trong chuyến thăm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng gặp một số thành viên quan trọng của Quốc hội Mỹ và Quyền Bộ trưởng Hải quân Mỹ Hung Cao. Theo bà Campbell, những cuộc tiếp xúc này cho thấy chuyến thăm không chỉ tập trung vào các vấn đề kinh tế, thương mại mà còn mở rộng sang các lĩnh vực quan trọng khác trong quan hệ song phương.

Việt Nam có thể kết nối Mỹ với ASEAN

Không gian cho quan hệ Việt - Mỹ không chỉ nằm ở phạm vi song phương. Theo Giáo sư Piper Campbell, ASEAN đang mở ra những lĩnh vực hợp tác mới về kinh tế số và năng lượng, qua đó tạo thêm dư địa để Việt Nam phát huy vai trò trong kết nối Mỹ với toàn khối.

Bà Campbell đánh giá tích cực về triển vọng kinh tế ASEAN và cho rằng Việt Nam đang giữ vai trò quan trọng trong trụ cột kinh tế của khu vực. Theo bà, hai diễn biến đang được đặc biệt chú ý có thể tạo thêm động lực cho hợp tác kinh tế trong những năm tới.

Đầu tiên là Hiệp định Khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA), được các nước hoàn tất đàm phán vào tháng 5/2026. Đây là bước tiến quan trọng trong quá trình hình thành một không gian kinh tế số chung của ASEAN, với các nội dung trải rộng từ thương mại số, luồng dữ liệu xuyên biên giới đến giao dịch không giấy tờ, thương mại điện tử, an ninh mạng và thanh toán số.

Theo ASEAN, việc triển khai hiệu quả DEFA có thể góp phần đưa quy mô nền kinh tế số của khu vực lên 2.000 tỷ USD vào năm 2030.

"Theo tôi biết, cộng đồng doanh nghiệp và Chính phủ Mỹ đã và đang cân nhắc các phương thức tham gia vào sáng kiến này", bà nói.

Giáo sư Campbell đánh giá cao vai trò của Việt Nam tại ASEAN. Ảnh: Trần Huấn.

Bên cạnh kinh tế số, năng lượng cũng có thể mở ra một hướng hợp tác mới giữa Mỹ và ASEAN.

Bà Campbell cho rằng sự quan tâm trở lại đối với Mạng lưới Điện ASEAN, hay rộng hơn là tăng cường hợp tác năng lượng nội khối, là một diễn biến đáng chú ý trong bối cảnh vấn đề năng lượng ngày càng quan trọng đối với khu vực.

ASEAN cũng đang thúc đẩy kết nối điện xuyên biên giới thông qua Mạng lưới Điện ASEAN, hướng tới tăng cường an ninh năng lượng, giảm chi phí và thu hút đầu tư vào năng lượng tái tạo.

"Tôi mong muốn chứng kiến sự tham gia sâu rộng hơn của Mỹ vào các vấn đề năng lượng và lộ trình hợp tác này của ASEAN có thể mang lại thêm những cơ hội để thực hiện điều đó", bà Campbell cho biết.

Theo nữ giáo sư, Việt Nam có thể tận dụng vị trí trong ASEAN để đóng góp vào những lĩnh vực hợp tác này, từ kinh tế số, năng lượng cho tới chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu.

Xây quan hệ Việt - Mỹ từ thế hệ trẻ

Giáo sư Campbell nhận xét năm 2026 là một năm sôi động trong quan hệ Việt - Mỹ, với nhiều hoạt động tiếp xúc cấp cao giữa hai bên. Theo bà, những cuộc gặp trực tiếp như vậy càng có ý nghĩa trong bối cảnh Washington đang theo đuổi một lịch trình ngoại giao dày đặc và chuẩn bị cho cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Trong năm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tới Mỹ vào tháng 2 để tham dự cuộc họp khai mạc Hội đồng Hòa bình về Gaza. Phía Mỹ cũng có nhiều hoạt động tại Việt Nam, trong đó có chuyến thăm của Thứ trưởng Ngoại giao Christopher Landau tới Hà Nội vào tháng 6, chuyến thăm của tàu sân bay USS George Washington vào tháng 7 và chuyến thăm của Tư lệnh Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương vào tháng 8.

Hai bên đã thảo luận khả năng làm sâu sắc hơn Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện trên nhiều lĩnh vực, từ thương mại, đầu tư, năng lượng, quốc phòng - an ninh tới khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, khoáng sản thiết yếu và hàng không.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chứng kiến trao kỷ vật chiến tranh cho Bộ Quốc phòng Việt Nam trong buổi gặp gỡ của Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam với những người bạn Mỹ ngày 21/9. Ảnh: TTXVN.

Bên cạnh các lĩnh vực hợp tác chiến lược, Giáo sư Campbell cũng đặc biệt lưu ý vai trò của kết nối nhân dân, nhất là giữa thế hệ trẻ hai nước.

"Trong suốt thời gian chứng kiến quan hệ Việt - Mỹ phát triển, một trong những điều khiến tôi ấn tượng và xúc động nhất là cách những cựu chiến binh từng ở hai phía chiến tuyến đã trở thành những người đi đầu đưa hai nước sang một con đường mới", bà Campbell nói, nhắc tới những nhân vật như cựu Thượng nghị sĩ Mỹ John McCain.

Tuy nhiên, thế hệ trẻ ở cả Việt Nam và Mỹ ngày nay không còn trực tiếp mang những ký ức về chiến tranh như các thế hệ trước. Vì vậy, theo bà, tương lai của quan hệ Việt - Mỹ cần được xây dựng trên nền tảng những lợi ích chung của thế kỷ 21.

Các trường đại học, cơ sở nghiên cứu và những chương trình giao lưu nhân dân có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình này. Việc tạo thêm cơ hội để người trẻ hai nước học tập, nghiên cứu và làm việc cùng nhau sẽ giúp hình thành nền tảng xã hội cho quan hệ song phương trong nhiều thập niên tới.

"Quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ trong tương lai cần được xây dựng trên một nhận thức mạnh mẽ về những lợi ích chung của thế kỷ 21", Giáo sư Campbell nhấn mạnh.