Giáo sư ở Nhật bị trường đình chỉ công tác vì gian dối trong nghiên cứu khoa học

Theo báo cáo điều tra, Đại học Iwate đã xem xét một bài báo bị rút lại do 6 nhà nghiên cứu của trường đồng tác giả, trong đó có bà Chunhong Yuan, giáo sư ngành khoa học hệ thống thủy sản. Do nhóm tác giả không cung cấp được các hồ sơ, tài liệu cần thiết liên quan đến thí nghiệm được báo cáo, hội đồng điều tra kết luận rằng bà Yuan cùng hai đồng tác giả khác, gồm một nghiên cứu sinh và một cá nhân hiện đã nghỉ hưu, đã bịa đặt thông tin về điều kiện thí nghiệm.

Theo thông cáo báo chí của nhà trường, bà Yuan bị đình chỉ công tác trong một tháng, kể từ ngày 25/12. Đại học Iwate cũng cho biết sẽ triển khai chương trình đào tạo bổ sung về liêm chính nghiên cứu dành cho các trưởng nhóm và người phụ trách phòng thí nghiệm.

Đại học Iwate, Nhật Bản.

Báo cáo không nêu tên cụ thể bài báo bị thu hồi. Tuy nhiên, đến nay, bài báo duy nhất của bà Yuan bị rút lại xuất hiện vào tháng 10/2025, liên quan đến một nghiên cứu công bố hồi tháng 4/2025 trên Journal of Food Composition and Analysis (Elsevier). Nghiên cứu này so sánh một phương pháp đông lạnh mới dành cho cá hồi sashimi với các phương pháp truyền thống. Theo cơ sở dữ liệu Web of Science (Clarivate), bài báo chưa từng được trích dẫn, ngoại trừ trong chính thông báo thu hồi. Vụ việc được giáo sư danh dự Haklak Rockbill (ĐH Ochanomizu), người theo dõi và viết nhiều về đạo đức nghiên cứu, cung cấp thông tin.

Thông báo thu hồi cho biết bài báo bị rút do lo ngại liên quan đến việc xác minh các chi tiết cụ thể về thiết bị đông lạnh được sử dụng trong nghiên cứu. Một trong những vấn đề được nêu trong quá trình điều tra của Đại học Iwate là tác giả chính, được xác định là nghiên cứu sinh Faria Afrin, cho biết cô đã được người hướng dẫn yêu cầu ghi lại số hiệu của một thiết bị khác, không phải thiết bị thực tế được dùng trong thí nghiệm.

Ngoài ra, nhiều tài liệu thí nghiệm khác cũng bị thiếu. Báo cáo kết luận nhóm nghiên cứu không lập và lưu trữ hồ sơ nghiên cứu theo đúng quy định. Bà Yuan bị phê bình vì không hướng dẫn và giám sát nghiên cứu sinh một cách phù hợp.

Báo cáo cũng xác định Afrin cố ý thực hiện hành vi gian lận, dù trước đó nhận được chỉ đạo không đúng từ người hướng dẫn. Hội đồng điều tra cho rằng nghiên cứu sinh này đã đặt mục tiêu công bố bài báo lên trên chất lượng khoa học, tiến hành thí nghiệm thiếu chuẩn bị và ghi chép không phù hợp.

Cả bà Yuan lẫn Afrin, hiện là nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Iwate, đều không phản hồi các yêu cầu bình luận của phóng viên qua email và LinkedIn.

Giáo sư Chunhong Yuan. Ảnh: Iwate

Theo báo cáo, cuộc điều tra bắt đầu từ tháng 5/2025, tức một tháng sau khi bài báo được công bố và khoảng năm tháng trước khi bị thu hồi. Nguyên nhân xuất phát từ một đơn khiếu nại cho rằng điều kiện đông lạnh mẫu nghiên cứu thực tế không đúng với mô tả trong bài báo.

Đại học Iwate không trả lời các yêu cầu cung cấp thêm thông tin, bao gồm câu hỏi về nguồn gốc của đơn khiếu nại.

Kết luận cuối cùng của hội đồng điều tra cho thấy 3 tác giả đã có hành vi sai phạm, gồm: Tác giả chính Afrin; một nhà nghiên cứu được ký hiệu là “C” (hiện đã nghỉ hưu); và bà Yuan - người hướng dẫn nghiên cứu. Báo cáo cũng cho rằng bà Yuan đã sao nhãng trách nhiệm của chủ nhiệm đề tài (PI). Dù nêu Afrin sẽ bị kỷ luật, báo cáo không nêu rõ hình thức xử lý.

Theo Retraction Watch, bài báo bị thu hồi còn có hai đồng tác giả đến từ các trường đại học khác, gồm Youling Xiong (ĐH Kentucky, Mỹ) và A.K.M. Azad Shah (ĐH Nông nghiệp Bangabandhu Sheikh Mujibur Rahman, Bangladesh). Các tác giả này cũng không phản hồi yêu cầu bình luận.

Hoàng Linh