Gieo mầm trách nhiệm với đại dương từ thế hệ trẻ

Từ lớp học đến những bài học của đại dương

Dự án “Bảo tồn đại dương của chúng ta: Xây dựng mối quan hệ lành mạnh với đại dương thông qua giáo dục vì phát triển bền vững”, giai đoạn 2024 - 2026 được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) triển khai trong khuôn khổ sáng kiến khu vực bao gồm Indonesia, Thái Lan và Việt Nam, với sự hỗ trợ từ Tập đoàn Fast Retailing Co., Ltd.- công ty mẹ của UNIQLO.

Tại Việt Nam, dự án được thực hiện tại Khu Dự trữ Sinh quyển (Khu DTSQ) Cù Lao Chàm – Hội An và Rừng ngập mặn Cần Giờ, thử nghiệm một cách tiếp cận cụ thể, đưa giáo dục bảo tồn đại dương vào trường học qua học liệu, bài giảng, trải nghiệm thực địa và sáng kiến học sinh.

Lồng ghép nội dung về bảo tồn đại dương trong các chương trình giảng dạy tại nhà trường

Trong khuôn khổ dự án, UNESCO và Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam đã phát triển các tài liệu giáo dục về bảo tồn đại dương dành cho học sinh tiểu học và trung học cơ sở, giáo viên và cộng đồng. Không chỉ là phục vụ giảng dạy trên lớp, những tài liệu này còn đóng vai trò như một cầu nối giữa thanh thiếu niên và đại dương - kết nối việc học tập với các hệ sinh thái biển, tri thức địa phương và các hành động bảo tồn thiết thực.

Khẳng định vai trò của giáo dục trong bảo tồn biển

Tại Khu DTSQ Cù Lao Chàm – Hội An, dự án được triển khai với sự phối hợp giữa Ban quản lý Khu DTSQ thế giới Cù Lao Chàm – Hội An và UNESCO, tập trung vào các nhóm hoạt động trọng tâm, gồm: Đào tạo, tập huấn giáo viên; lồng ghép nội dung giáo dục bảo tồn đại dương trong các tiết học; tổ chức hoạt động dã ngoại, trải nghiệm thực địa gắn với thu gom, khảo sát và phân tích vi nhựa; triển khai ngày hội truyền thông học đường “Khi đại dương là trường học – Hành trình Blue Gen của Khu DTSQ Cù Lao Chàm – Hội An”.

Các học sinh tham gia hoạt động trải nghiệm trong khuôn khổ dự án

Ông Nguyễn Hùng Linh - Phó Giám đốc thường trực BQL Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm - Hội An cho biết, qua hai năm triển khai dự án, một trong những kết quả quan trọng đạt được là việc xây dựng, thử nghiệm và góp ý Bộ tài liệu “Giáo dục bảo tồn đại dương”.

Dự án đã hỗ trợ nhà trường thử nghiệm lồng ghép nội dung giáo dục đại dương vào hoạt động giảng dạy và ngoại khóa của các trường học, kết nối kiến thức trong lớp học với hệ sinh thái biển, tri thức địa phương và các hành động bảo tồn cụ thể. Qua đó, giáo dục bảo tồn đại dương được triển khai theo hướng gần gũi, phù hợp với từng cấp học và không làm gia tăng áp lực chương trình.

Đồng thời góp phần thực hiện chức năng hỗ trợ giáo dục, nghiên cứu và phát triển bền vững của Khu sinh quyển. Các kết quả giảng dạy lồng ghép, chuyến đi thực địa, hoạt động truyền thông và sự tham gia của học sinh, giáo viên, nhà trường đã trở thành những hoạt động có ý nghĩa trong kết nối bảo tồn thiên nhiên với giáo dục cộng đồng.

Lan tỏa trách nhiệm xanh từ thế hệ Blue Gen

Kết quả của dự án cho thấy giáo dục không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn góp phần hình thành nhận thức, kỹ năng và trách nhiệm công dân đối với môi trường biển. 

Đặc biệt, một mạng lưới học sinh nòng cốt “Blue Gen” đã dần được hình thành, lan tỏa thông điệp bảo vệ đại dương trong trường học, gia đình và cộng đồng. Các hoạt động học tập, trải nghiệm, truyền thông, sáng kiến học sinh và sản phẩm tái chế đã khuyến khích học sinh trở thành chủ thể tích cực trong bảo vệ môi trường biển. Nhiều bạn trẻ ở các trường học trên địa bàn Hội An đã được tham gia các diễn đàn khu vực, giới thiệu, chia sẻ những câu chuyện về hành trình bảo tồn biển của thế hệ trẻ.

Các bạn học sinh ở Hội An tham gia hoạt động trải nghiệm, tìm hiểu về bảo tồn đại dương

Tại Khu DTSQ Cù Lao Chàm - Hội An, dự án đã đạt kết quả nổi bật về quy mô tiếp cận, vượt các chỉ số cam kết tối thiểu. 12.385 học sinh, 396 giáo viên được tiếp cận chương trình như tham gia học tập chính khóa trong nhà trường, tham gia trực tiếp các hoạt động trải nghiệm thực địa, khảo sát rác thải nhựa và vi nhựa tại bãi biển.

Thông qua các hoạt động của dự án, Khu DTSQ Cù Lao Chàm – Hội An từng bước trở thành “lớp học mở” về bảo tồn đại dương. Cách tiếp cận này góp phần chuyển quá trình giáo dục từ truyền đạt kiến thức sang hình thành nhận thức, kỹ năng và hành động cụ thể.

“Kết quả của dự án cho thấy giáo dục là giải pháp nền tảng trong bảo tồn đại dương. Khi học sinh được học tập, trải nghiệm và hành động trong chính không gian sinh thái của địa phương, các em có thể trở thành lực lượng tiên phong trong thay đổi nhận thức, hành vi và lan tỏa trách nhiệm bảo vệ biển đến cộng đồng.

Đây cũng là cơ sở quan trọng để Khu DTSQ Cù Lao Chàm – Hội An tiếp tục phát huy vai trò là mô hình trình diễn về sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên, hướng tới phát triển bền vững”, ông Linh cho biết.

Hình ảnh sa bàn Khu sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An theo tiếp cận “từ nguồn đến biển” được xây dựng trong khuôn khổ dự án, đặt tại Trung tâm truyền thông bảo tồn biển Cù Lao Chàm

Bà Miki Nozawa, Trưởng Ban Giáo dục, Văn phòng UNESCO tại Hà Nội chia sẻ: Điều đặc biệt đáng khích lệ là tinh thần đổi mới, sáng tạo mạnh mẽ của các em học sinh. Những sáng kiến như thiết kế thiết bị thu gom rác thải hay đề xuất các giải pháp môi trường thiết thực đã cho thấy các em không chỉ là người học mà còn là những người giải quyết vấn đề và là tác nhân thúc đẩy sự thay đổi tích cực trong cộng đồng.

Trong hai năm triển khai tại Khu DTSQ Cù Lao Chàm - Hội An và Rừng ngập mặn Cần Giờ, dự án đã đạt được những con số ấn tượng: Hơn 10.000 học sinh đã tham gia các hoạt động giáo dục bảo tồn đại dương; hơn 580 tiết học đưa nội dung về biển, rừng ngập mặn, rác thải nhựa và hệ sinh thái ven biển vào lớp học; hơn 70 giáo viên được nâng cao năng lực để tiếp tục lồng ghép chủ đề này trong hoạt động giáo dục nhà trường.

Cùng với đó là hơn 100 sáng kiến do học sinh dẫn dắt và 7.010 tác phẩm gửi tới cuộc thi “Vẽ tương lai biển - Viết tương lai em”. Mỗi sản phẩm, mỗi ý tưởng là một cách các em nhìn về đại dương và bắt đầu hành động từ nơi mình sống, học tập và lớn lên.

“Hy vọng các tài liệu giáo dục được xây dựng với sự hợp tác chặt chẽ của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, cùng những mô hình, kinh nghiệm tốt được hình thành từ dự án này sẽ tiếp tục được nhân rộng.

UNESCO khuyến khích các nhà trường và chính quyền địa phương tiếp tục lồng ghép nội dung hiểu biết về đại dương vào hoạt động dạy và học, để ngày càng nhiều học sinh được hưởng lợi từ những trải nghiệm học tập giá trị này và cam kết tiếp tục đồng hành trong việc thúc đẩy giáo dục vì sự phát triển bền vững và trao quyền cho thế hệ trẻ đóng góp vào một tương lai bền vững, có khả năng chống chịu cao hơn và có trách nhiệm hơn với môi trường”, bà Miki Nozawa nhấn mạnh.