Gieo mầm tri thức từ trang sách

Nhân viên thư viện Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học - THCS Liên Hội (xã Điềm He) sắp xếp sách tại thư viện để phục vụ học sinh đến đọc

Thực tiễn dạy và học cho thấy, chỉ khi sách gắn trực tiếp với bài học, với nhu cầu học tập cụ thể của học sinh, việc đọc mới trở thành thói quen và phát huy giá trị. Xuất phát từ yêu cầu đó, trong quá trình triển khai Đề án phát triển văn hóa đọc giai đoạn 2021–2025, ngành giáo dục tỉnh đã tổ chức lại việc đưa sách vào nhà trường theo hướng gần với hoạt động dạy và học. Thư viện trường học được củng cố, tủ sách lớp học, góc đọc được hình thành ngay trong lớp, để sách đi cùng bài học hằng ngày.

Ở nhiều cơ sở giáo dục, thư viện không còn là nơi mượn – trả đơn thuần, mà trở thành không gian học tập mở. Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm tài liệu theo chủ đề bài học, đọc để mở rộng kiến thức, chuẩn bị bài, làm bài tập lớn. Theo cô Liễu Thị Thu Hiền, nhân viên thư viện Trường THPT Dân tộc nội trú tỉnh, khi được tự lựa chọn sách và chia sẻ nội dung đã đọc, học sinh chủ động hơn trong việc tiếp cận tri thức, biết đặt câu hỏi và liên hệ kiến thức trong sách với bài học trên lớp. Việc đọc vì thế không tách rời giờ học, mà trở thành một phần của quá trình học tập.

Trên địa bàn tỉnh hiện có hơn 400 trường từ tiểu học đến THPT, các trường đều duy trì thư viện phục vụ dạy và học. Nhiều nhà trường đã chủ động cải tạo không gian đọc, chuyển từ thư viện truyền thống sang mô hình thư viện xanh, thư viện thân thiện, thu hút học sinh đến đọc sách trong giờ ra chơi và ngoài giờ học. Tại nhiều trường, mỗi thư viện được trang bị trên 1.000 đầu sách, sắp xếp theo độ tuổi, giúp học sinh dễ tiếp cận và duy trì thói quen đọc.

Cùng với hệ thống thư viện trường học, Thư viện tỉnh đóng vai trò là nguồn học liệu chung cho nhà trường và người học. Hiện nay, Thư viện tỉnh quản lý trên 205.000 bản sách với hơn 50.000 tên sách; riêng năm 2025 bổ sung thêm gần 5.900 bản sách mới. Thống kê cho thấy, trong năm 2025, toàn hệ thống thư viện đã phục vụ trên 94.000 lượt bạn đọc, chủ yếu là học sinh, với hơn 214.000 lượt sách được luân chuyển. Những con số này cho thấy việc tiếp cận sách trong học sinh đã đi vào thực chất, gắn với nhu cầu học tập thường xuyên.

Để tạo nhịp và duy trì hứng thú đọc sách trong học sinh, các hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam cũng được tổ chức theo hướng gắn với nhà trường, gắn với việc học. Thay vì giới thiệu sách theo cách truyền thống, nhiều trường tổ chức chia sẻ sách theo môn học, theo chủ đề đang học, tạo không gian để học sinh trao đổi, giới thiệu và phản biện nội dung đã đọc. Em Vi Hồng Anh, học sinh lớp 12A1, Trường THPT Chi Lăng chia sẻ: Khi việc đọc sách gắn với hoạt động học tập chung của lớp và của trường, học sinh dễ duy trì thói quen hơn, đồng thời thấy rõ tác động của việc đọc đối với kết quả học tập.

Sự chuyển biến trong cách tiếp cận sách của học sinh thể hiện rõ qua Cuộc thi Đại sứ văn hóa đọc năm 2025 với gần 30.000 bài dự thi của học sinh các cấp. Nhiều bài viết cho thấy khả năng tư duy, cảm nhận và đề xuất giải pháp đưa sách vào đời sống học tập một cách thiết thực. Từ 37 bài đạt giải cấp tỉnh được lựa chọn tham gia cấp trung ương, kết quả đạt 2 giải phản ánh chất lượng thực chất của việc gắn đọc sách với rèn luyện kỹ năng học tập. Việc gieo mầm tri thức từ sách cũng được triển khai sớm ở bậc tiểu học thông qua Hội thi “Thiếu nhi tuyên truyền, giới thiệu sách” năm 2025, do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh tổ chức với chủ đề “Cuốn sách em yêu”, đã thu hút 12 đội thi, hơn 200 học sinh tham gia, tạo nền tảng cho thói quen đọc ngay từ những năm đầu đi học.

Ở những khu vực còn khó khăn, cơ hội tiếp cận sách của học sinh tiếp tục được mở rộng thông qua xe thư viện lưu động. Trong năm 2025, Thư viện tỉnh đã tổ chức 40 chuyến phục vụ tại các điểm trường, đưa sách đến với hơn 10.000 lượt học sinh, luân chuyển gần 25 nghìn lượt sách, báo; đồng thời duy trì 75 điểm luân chuyển sách, trong đó có 6 điểm mở mới. Việc đưa sách đến tận trường học, lớp học đã góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức giữa các vùng.

Thực tiễn từ nhà trường cho thấy, gieo mầm tri thức từ những trang sách không phải là việc làm ngắn hạn. Khi sách được đặt đúng vị trí trong môi trường học tập, việc đọc dần trở thành một phần của quá trình học, giúp học sinh hình thành thói quen tự học và tiếp cận tri thức một cách chủ động. Từ những cách làm cụ thể đó, sách đang góp phần tạo nền tảng cho việc học lâu dài của mỗi học sinh.

THẢO NGUYÊN