Gìn giữ giá trị tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ tại Đền Cô Chín Giếng Thanh Hoá

Bà Lê Thị Thanh Hiền, Giám đốc Trung tâm thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Hà Nội, trong một nghi thức hầu đồng tại Đền Cô Chín Giếng. Ảnh Lê Tú.

Đền Cô Chín Giếng từ lâu là một địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc của nhân dân và những người thực hành đạo Mẫu. Trong hệ thống thần điện của tín ngưỡng thờ Mẫu, Cô Chín là vị Thánh Cô gắn với những truyền tích dân gian về sự che chở, lòng nhân ái và những ước vọng tốt đẹp của con người. Bởi vậy, tháng Chín âm lịch hằng năm không chỉ là dịp những người thực hành tín ngưỡng hướng về cửa Cô mà còn là thời điểm các giá trị văn hóa truyền thống được tiếp nối trong không gian thờ tự, nơi niềm tin tâm linh hòa quyện với đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc.

Sắc vàng của trang phục cùng những họa tiết thêu truyền thống góp phần tạo nên vẻ đẹp thị giác của nghi lễ hầu đồng. Ảnh Lê Tú.

Từ không gian ấy, hoạt động thực hành các giá hầu đồng của Trung tâm thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Hà Nội mang ý nghĩa vượt ra ngoài một nghi lễ tín ngưỡng thông thường, phản ánh quan niệm của người Việt về thiên nhiên, con người và khát vọng hướng tới cuộc sống bình an, tốt đẹp.

Bà Lê Thị Thanh Hiền, Giám đốc Trung tâm thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Hà Nội, thực hành giá hầu Cô Chín tại Đền Cô Chín Giếng. Ảnh Lê Tú.

Những giá trị văn hóa đặc sắc đó là cơ sở quan trọng để năm 2016, UNESCO ghi danh Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Sự ghi nhận không chỉ khẳng định vị trí của tín ngưỡng thờ Mẫu trong kho tàng di sản văn hóa Việt Nam mà còn cho thấy ý nghĩa của việc bảo tồn những thực hành văn hóa đang hiện diện trong đời sống cộng đồng. Bởi khác với các di sản vật thể được lưu giữ qua công trình, hiện vật, di sản văn hóa phi vật thể được duy trì bằng tri thức, kỹ năng, niềm tin và sự trao truyền giữa các thế hệ.

Một hình ảnh trong hoạt động thực hành nghi lễ, thể hiện sự phong phú của trang phục và phụ kiện truyền thống. Ảnh Lê Tú.

Trong bối cảnh đời sống xã hội không ngừng thay đổi, việc thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu cần gắn với ý thức tôn trọng truyền thống, gìn giữ thuần phong mỹ tục, đồng thời tránh những biểu hiện phô trương, thương mại hóa hoặc làm sai lệch bản chất văn hóa của di sản.

Trang phục, khăn đội đầu và chiếc quạt trong nghi lễ cho thấy sự tinh tế của các yếu tố mỹ thuật dân gian. Ảnh Lê Tú.

Đó cũng là yêu cầu đặt ra đối với các tổ chức, cá nhân tham gia thực hành và bảo tồn tín ngưỡng thờ Mẫu hiện nay. Bảo vệ di sản không có nghĩa là giữ nguyên mọi hình thức một cách máy móc, mà cần nhận diện đúng những giá trị cốt lõi để tiếp tục trao truyền trong đời sống đương đại. Khi người thực hành hiểu được ý nghĩa của từng nghi thức, trân trọng mỗi làn điệu Chầu văn và đề cao trách nhiệm với cộng đồng, di sản sẽ không chỉ được duy trì mà còn có điều kiện phát huy giá trị một cách bền vững.