Gìn giữ không gian văn hóa Tày

Từ tình yêu quê hương, chị Lê Thị Ngọc Bích (sinh năm 1990) đã lặng lẽ mở ra không gian trải nghiệm văn hóa dân tộc Tày - nơi những nếp nhà sàn, bếp lửa ấm và sinh hoạt đời thường của bà con trở thành “hồn cốt” của một mô hình bảo tồn văn hóa gắn với sinh kế và giáo dục cộng đồng.

Chị Lê Thị Ngọc Bích, tổ dân phố 32 thôn Tha, phường Hà Giang 1.

Không gian văn hóa sống giữa lòng bản Tày

Không gian trải nghiệm văn hóa dân tộc Tày được hình thành từ chính những sinh hoạt đời thường của cộng đồng người Tày. Ở đó, văn hóa không được “trưng bày” hay sắp đặt cầu kỳ, mà hiện diện sống động trong từng việc làm, từng câu chuyện, từng nếp sinh hoạt quen thuộc của người dân, tạo nên một không gian gần gũi, chân thật và giàu bản sắc. Chị Lê Thị Ngọc Bích vừa cười vừa nói: “Tôi chỉ mong văn hóa của người Tày được giữ lại một cách tự nhiên, gắn với đời sống hằng ngày của bà con”.

Du khách có thể ngồi bên bếp lửa nghe tiếng đàn Tính ngân nga, lắng nghe làn điệu Then mộc mạc, cùng người dân tham gia điệu nhảy sạp rộn ràng hay thưởng thức những món ăn giản dị, đậm hương vị núi rừng. Mỗi trải nghiệm đều gắn liền với đời sống thực của người Tày, tạo cảm giác gần gũi, chân thành.

Chị Bích chia sẻ, chị không mong muốn xây dựng một điểm du lịch hào nhoáng, mà chỉ mong có một không gian để người dân được sống đúng với văn hóa của mình. Đến với không gian văn hóa nơi đây, người dân không phải “diễn” cho du khách xem, mà chính họ là chủ thể văn hóa, tự nhiên thể hiện những gì đã gắn bó với mình qua bao thế hệ.

Những người cao tuổi trong thôn trở thành những “người giữ hồn”, kể cho con cháu và du khách nghe về phong tục, tập quán, về những câu chuyện gắn với bản làng, núi rừng, suối nguồn. Thế hệ trẻ vì thế cũng dần hiểu hơn về cội nguồn, thêm trân trọng những giá trị truyền thống tưởng chừng rất đỗi quen thuộc.

Chia sẻ về ý nghĩa của không gian này đối với cộng đồng, ông Nguyễn Văn Long, Tổ trưởng tổ dân phố 32 thôn Tha cho biết: “Từ khi có không gian văn hóa của dân tộc Tày do chị Bích xây dựng nên, bà con trong tổ phấn khởi lắm. Người già có nơi sinh hoạt, được hát Then, đánh đàn Tính như trước kia; lớp trẻ thì hiểu hơn về văn hóa của dân tộc mình. Quan trọng nhất là văn hóa không bị lãng quên, mà được duy trì ngay trong đời sống hằng ngày”.

Không gian văn hóa dân tộc Tày nơi đây vì thế không chỉ là điểm đến, mà còn là nơi kết nối các thế hệ, để những giá trị văn hóa của người Tày được tiếp nối một cách tự nhiên, bền bỉ.

Du khách tham gia nhảy sạp tại không gian văn hóa dân tộc Tày, thôn Tha, phường Hà Giang 1.

Gắn bảo tồn văn hóa với sinh kế, lan tỏa giá trị cộng đồng

Không dừng lại ở việc giữ gìn bản sắc, chị Lê Thị Ngọc Bích còn trăn trở với bài toán sinh kế cho người dân trong thôn. Chị hiểu rằng, chỉ khi văn hóa mang lại lợi ích thiết thực, người dân mới thực sự gắn bó và chủ động bảo tồn.

Từ suy nghĩ đó, không gian văn hóa dân tộc Tày ở thôn Tha đã tạo việc làm thường xuyên cho 4 lao động địa phương. Mỗi khi có đoàn khách hoặc tổ chức các chương trình trải nghiệm, biểu diễn văn nghệ, không gian lại thu hút thêm 13 - 14 lao động thời vụ. Mỗi buổi biểu diễn đều có thù lao cụ thể, giúp người dân có thêm thu nhập, đồng thời cảm thấy tự hào khi chính văn hóa của mình được trân trọng.

Bên cạnh đó, các sản phẩm nông sản địa phương như rau, gạo, thịt, đặc biệt là vịt suối được đưa vào phục vụ du khách, tạo đầu ra ổn định cho nhiều hộ gia đình. Việc tiêu thụ nông sản ngay tại thôn giúp người dân yên tâm duy trì phương thức sản xuất truyền thống, đồng thời nâng cao giá trị kinh tế cho sản phẩm bản địa.

Nhờ cách làm bài bản và tư duy mở, không gian văn hóa đón lượng khách khá ổn định, trong đó phần lớn là khách quốc tế yêu thích khám phá đời sống văn hóa bản địa. Việc quảng bá được thực hiện linh hoạt qua các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, góp phần đưa hình ảnh thôn Tha và văn hóa người Tày đến gần hơn với bạn bè trong và ngoài nước. Chia sẻ cảm nhận khi tham gia trải nghiệm tại không gian văn hóa dân tộc Tày, chị Nguyễn Thị Thu Hà, du khách đến từ Hà Nội cho biết: “Tôi rất ấn tượng vì văn hóa người Tày ở đây được gìn giữ một cách tự nhiên, gần gũi. Đến đây không chỉ là tham quan, mà còn giúp tôi hiểu và yêu hơn đời sống, con người vùng cao”.

Người cao tuổi ở thôn Tha biểu diễn hát Then, đàn Tính góp phần gìn giữ văn hóa.

Không chỉ dừng ở du lịch, nơi đây còn mở ra những giá trị nhân văn sâu sắc, thường xuyên đón học sinh, sinh viên, tình nguyện viên đến giao lưu, trải nghiệm; duy trì các lớp dạy tiếng Anh miễn phí, dạy chữ 0 đồng cho trẻ em trong thôn. Những lớp học giản dị ấy đã thắp lên niềm tin và ước mơ học tập cho nhiều em nhỏ vùng cao.

Từ một ý tưởng xuất phát bằng tình yêu quê hương, chị Lê Thị Ngọc Bích đã lặng lẽ tạo nên một mô hình hài hòa giữa bảo tồn văn hóa - phát triển sinh kế - giáo dục cộng đồng. Không gian trải nghiệm văn hóa dân tộc Tày hôm nay không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, mà còn góp phần nuôi dưỡng đời sống tinh thần, gắn kết cộng đồng và giữ gìn bản sắc dân tộc.

Trong hành trình ấy, chị Bích không chỉ là người làm kinh tế, mà còn là người “giữ lửa” văn hóa, là cầu nối đưa những giá trị truyền thống của người Tày hòa vào đời sống hôm nay, để văn hóa không chỉ được nhớ đến, mà còn tiếp tục được sống và lan tỏa trong tương lai.

Khánh Huyền