Giới an ninh cảnh báo hoạt động 'chiến tranh vùng xám' của Iran tại châu Âu

Cảnh sát gác phía trước giáo đường Do Thái tại thủ đô Berlin, Đức, sau vụ ném bom xăng, ngày 18/10/2023. Ảnh: AFP/TTXVN

Các vụ tấn công liên tiếp, nhắm mục tiêu cụ thể

“Chiến tranh lai” (hybrid warfare) là khái niệm trong nghiên cứu an ninh quân sự, chỉ việc một quốc gia hoặc tác nhân phi nhà nước kết hợp nhiều phương thức khác nhau để gây sức ép, làm suy yếu đối phương mà không cần tuyên chiến công khai.

Theo tờ The Guardian, một loạt vụ tấn công được mô tả là “chiến tranh lai” này đang diễn ra tại châu Âu và Anh, với đặc điểm chung là quy mô nhỏ, khó truy vết và chủ yếu nhằm vào các mục tiêu liên quan đến cộng đồng Do Thái. Các nhà điều tra và quan chức an ninh cho biết các vụ việc này có dấu hiệu được tổ chức bài bản, dù chưa có bằng chứng trực tiếp xác nhận sự liên quan của Iran.

Làn sóng đầu tiên xuất hiện từ đầu tháng 3, chỉ khoảng 10 ngày sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích vào Iran. Các mục tiêu ban đầu bao gồm địa điểm của cộng đồng Do Thái tại Bỉ, Hà Lan, cùng một số ngân hàng Mỹ. Sau đó, làn sóng thứ hai chuyển trọng tâm sang Anh, với các vụ phóng hỏa và âm mưu phóng hỏa nhằm vào giáo đường Do Thái, tổ chức từ thiện của người Do Thái và cả văn phòng một kênh truyền hình đối lập Iran tại London.

Riêng tại Anh, cảnh sát đã bắt giữ 23 người liên quan đến chuỗi vụ việc này, trong đó có 7 người bị truy tố với các cáo buộc liên quan đến phóng hỏa. Một thiếu niên 17 tuổi gần đây cũng đã nhận tội trong vụ tấn công vào một giáo đường Do Thái ở phía Tây London.

Dấu hiệu từ Tehran

Dù chưa có chứng cứ trực tiếp, nhiều chuyên gia nhận định các dấu hiệu hiện có đều hướng đến khả năng đây là một chiến dịch do Iran hậu thuẫn. Theo ông Julian Lanchès, chuyên gia tại Trung tâm Chống khủng bố quốc tế ở The Hague, việc hàng loạt vụ tấn công có cách thức tổ chức tương tự, nhắm vào các mục tiêu giống nhau cho thấy khả năng tồn tại một cơ chế chỉ huy trung tâm.

“Không có bằng chứng tuyệt đối, nhưng rất khó tin rằng một nhóm khủng bố mới có thể đột ngột xuất hiện và tiến hành các hoạt động đồng loạt như vậy. Nhiều yếu tố cho thấy dấu vết của Iran”, ông nói.

Trước đó, người đứng đầu cơ quan tình báo nội địa Anh MI5, ông Ken McCallum, từng tiết lộ cơ quan này đã theo dõi hơn 20 âm mưu có khả năng gây chết người liên quan đến Iran chỉ trong vòng một năm.

Không chỉ ở Anh, các vụ việc tương tự cũng được ghi nhận tại nhiều quốc gia khác. Tại Australia, cơ quan an ninh cáo buộc Iran đứng sau các vụ tấn công mang tính bài Do Thái trong năm 2025. Trong khi đó, các cơ quan tình báo châu Âu cũng cảnh báo về những âm mưu ám sát nhằm vào các nhân vật đối lập Iran.

Tuyển mộ “tay sai giá rẻ” qua mạng xã hội

Một điểm đáng chú ý là cách thức triển khai các vụ tấn công. Theo các nhà điều tra, Iran được cho là sử dụng các mạng lưới tội phạm trung gian để tuyển mộ những đối tượng trẻ tuổi, thiếu hiểu biết, nhằm thực hiện các hành động phá hoại quy mô nhỏ.

Những tác nhân này thường được chi trả số tiền không lớn và gần như không biết ai là người đứng sau. Một trường hợp tại Pháp cho thấy một cựu tội phạm ma túy được tuyển qua Snapchat với lời đề nghị tham gia một phi vụ lừa đảo và nhận 1.000 euro. Một thiếu niên khác bị bắt tại Paris cũng khai nhận được thuê qua mạng xã hội để thực hiện hành vi đặt thiết bị nổ tự chế.

Bộ trưởng Nội vụ Pháp Laurent Nunẽz nhận định đây là phương thức quen thuộc của Iran: sử dụng các bên thứ ba, thường là tội phạm phổ thông, để tiến hành các hành động có mục tiêu rõ ràng nhưng khó truy nguồn.

Tổ chức bí ẩn và gieo rắc bất an

Một nhóm tự xưng là Harakat Ashab al-Yamin al-Islamia (HAYI) đã nhận trách nhiệm cho một số vụ tấn công, song giới chức cho biết tổ chức này gần như không tồn tại trước khi xung đột bùng phát. Các chuyên gia nhận định hình ảnh và thông điệp của nhóm này có nhiều điểm tương đồng với các lực lượng dân quân thân Iran tại Iraq.

Theo ông Phillip Smyth, chuyên gia về các nhóm vũ trang Shia, đây là chiến thuật quen thuộc mà Iran từng áp dụng tại Trung Đông. “Mục tiêu là tạo ra sự hỗn loạn, khiến đối phương khó xác định chính xác mối đe dọa, từ đó rơi vào trạng thái tê liệt trong phân tích và phản ứng”, ông nói.

Dù gây lo ngại, các vụ tấn công cho đến nay đều được thực hiện theo cách hạn chế thương vong. Giới phân tích cho rằng mục tiêu chính không phải là gây thiệt hại lớn về người mà là tạo ra tâm lý bất an, chia rẽ xã hội và gửi thông điệp răn đe tới các quốc gia phương Tây.

Phó cảnh sát trưởng London Matt Jukes nhận định đây là một diễn biến bất thường, khi một quốc gia bị nghi ngờ tận dụng các yếu tố như tội phạm và cực đoan để gây bất ổn nội bộ tại các nước khác.

Theo đánh giá của các chuyên gia, nếu tình hình Trung Đông tiếp tục leo thang, nguy cơ các hoạt động kiểu này gia tăng là hoàn toàn có thể xảy ra. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, chiến lược dường như vẫn dừng ở mức gây nhiễu và phô trương năng lực, hơn là mở rộng thành các cuộc tấn công quy mô lớn.