Giới chuyên gia hoài nghi về lợi ích kinh tế của World Cup

Tổng thống Donald Trump chụp ảnh cùng chiếc cúp FIFA World Cup sau khi Chủ tịch FIFA Gianni Infantino (bên phải) trao cho ông trong buổi công bố được tổ chức tại Phòng Bầu dục của Nhà Trắng ngày 22/8/2025

World Cup 2026 sẽ bắt đầu từ ngày 11/6 tại Mỹ, Canada và Mexico. Đây là kỳ World Cup lớn nhất từ trước đến nay với 48 đội tuyển quốc gia tranh tài tại 16 thành phố đăng cai, đánh dấu lần đầu tiên giải đấu được mở rộng ở quy mô này.

Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) đã đưa ra những dự báo rất lạc quan về lợi ích kinh tế. Theo đó, giải đấu được cho là sẽ mang lại khoản lợi ích kinh tế lên tới 30,5 tỷ USD cho ba quốc gia chủ nhà và thêm khoảng 40,9 tỷ USD GDP cho nền kinh tế toàn cầu. Bên cạnh đó, tổ chức ước tính khoảng 824.000 việc làm trực tiếp và gián tiếp liên quan đến sự kiện sẽ được tạo ra. Tuy nhiên, khi ngày khai mạc đang đến gần, nhiều nhà phân tích cảnh báo rằng những con số thực tế có thể thấp hơn đáng kể so với các dự báo.

CHI PHÍ TỔ CHỨC KHỔNG LỒ VÀ BÀI TOÁN “VOI TRẮNG”

FIFA ước tính tổng chi phí cho kỳ World Cup lần này, bao gồm chi tiêu của FIFA, các thành phố đăng cai và nhà đầu tư tại Mỹ, Canada và Mexico, sẽ vào khoảng 14 tỷ USD. Riêng Mỹ được dự báo sẽ chi hơn 11 tỷ USD trong tổng số này và dự đoán sẽ nhận về 17 tỷ USD lợi ích kinh tế, nhưng con số này chỉ tương đương chưa tới 0,1% GDP, do vậy có thể thấy World Cup chỉ đóng vai trò rất nhỏ trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Trong khi đó, Mexico được xem là quốc gia hưởng lợi tương đối nhiều nhất từ mô hình đồng đăng cai này.

Tác động kinh tế của World Cup đối với GDP của các quốc gia chủ nhà

Khoản lợi ích kinh tế ước tính khoảng 3 tỷ USD tương đương từ 0,2% đến 0,5% GDP, tùy theo phương pháp tính toán. Lượng du khách đổ về được kỳ vọng sẽ tạo tác động rõ rệt hơn đối với nền kinh tế vốn phụ thuộc nhiều vào du lịch và dịch vụ. Các thành phố đăng cai như Guadalajara, Monterrey và Mexico City được dự báo sẽ cảm nhận tác động kinh tế rõ ràng nhất.

Một nghiên cứu gần đây của Oxford Economics cho thấy 11 thành phố đăng cai tại Mỹ sẽ ghi nhận tăng trưởng GDP tập trung chủ yếu ở các ngành du lịch, khách sạn và dịch vụ giải trí trong mùa hè năm nay. Houston, New York và Dallas được xem là những địa phương hưởng lợi nhiều nhất.

Tuy nhiên, việc làm được tạo ra chủ yếu mang tính tạm thời. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng do hầu như không có công trình hạ tầng mới nào được xây dựng riêng cho World Cup lần này, hoạt động du lịch phát sinh từ giải đấu phần lớn chỉ thay thế dòng khách hiện có thay vì tạo ra giá trị kinh tế mới.

Về phía Canada, quốc gia này được dự báo thu về khoảng 3,8 tỷ CAD. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng cần cân nhắc con số này trong tương quan với các khoản chi tiêu công đáng kể đã bỏ ra.

Thủ tướng Canada Mark Carney và chiếc cúp FIFA World Cup, đứng bên cạnh Chủ tịch FIFA Gianni Infantino

Bên cạnh đó, câu hỏi lớn hơn nằm ở lợi ích kinh tế trung và dài hạn từ các khoản đầu tư khổng lồ phục vụ giải đấu. Nhiều nghiên cứu cho thấy một phần đáng kể cơ sở hạ tầng được xây dựng cho World Cup không tạo ra giá trị bền vững sau khi giải đấu kết thúc. Nhiều sân vận động trở thành những “con voi trắng” - các công trình tốn kém chi phí duy trì nhưng ít được sử dụng.

Nhìn lại World Cup 2014 tại Brazil và World Cup 2022 tại Qatar. Hai giải đấu này để lại hàng loạt sân vận động không có mục đích sử dụng bền vững sau World Cup.

Trong đó, sân vận động Arena da Amazônia tại thành phố Manaus của Brazil vẫn được xem là ví dụ tiêu biểu cho việc phân bổ nguồn lực công kém hiệu quả. Còn World Cup 2022 tại Qatar, với tổng chi phí gần 220 tỷ USD, trở thành kỳ World Cup đắt đỏ nhất lịch sử. Dù góp phần thay đổi đáng kể hệ thống hạ tầng quốc gia, hiệu quả kinh tế dài hạn vẫn là chủ đề gây tranh luận.

CÓ LỢI THẾ NHƯNG VẪN CÒN NHIỀU RỦI RO

So với các kỳ World Cup trước, giải đấu năm 2026 có một số khác biệt quan trọng. Mỹ, Canada và Mexico vốn đã sở hữu phần lớn các sân vận động cần thiết. Hầu hết các địa điểm thi đấu đều đang được vận hành bởi những câu lạc bộ thể thao chuyên nghiệp có lượng người hâm mộ ổn định và hoạt động có lợi nhuận. Vì vậy, nguy cơ xuất hiện các “con voi trắng” thấp hơn đáng kể so với những kỳ World Cup trước.

Tuy nhiên, các quốc gia chủ nhà vẫn được dự báo có khả năng vượt ngân sách ban đầu. Nghiên cứu của Giáo sư Bent Flyvbjerg thuộc Đại học Oxford chỉ ra rằng các sự kiện thể thao quy mô lớn thường vượt ngân sách trung bình tới 172%. Nguyên nhân chủ yếu là vì World Cup không thể trì hoãn. Khi các dự án hạ tầng bị chậm tiến độ, ban tổ chức buộc phải tăng tốc thi công bằng mọi giá để kịp ngày khai mạc. Trên thực tế, phần lớn chi phí phát sinh này thường được ngân sách công gánh chịu.

Ước tính ban đầu (màu xanh) và chi phí thực tế (màu đỏ) của các giải World Cup

Đáng chú ý, mối lo lớn nhất hiện nay là nhu cầu thực tế.

Theo khảo sát của Hiệp hội Khách sạn và Lưu trú Mỹ đối với hơn 200 khách sạn tại 11 thành phố đăng cai, gần 80% cơ sở lưu trú cho biết lượng đặt phòng thấp hơn hy vọng ban đầu.

Các khách sạn cho rằng nhiều yếu tố đang ảnh hưởng đến nhu cầu, bao gồm khó khăn trong việc xin thị thực đối với du khách quốc tế, căng thẳng địa chính trị gia tăng cũng như giá vé và chi phí đi lại quá cao.

Một số khách sạn thậm chí mô tả giải đấu là một sự kiện có cũng như không.

Ngoài ra, ngay cả khi nhu cầu đạt đúng như dự báo, các phân tích dựa trên dữ liệu lịch sử cho thấy những ước tính về tác động thực sự đối với GDP vẫn cần được nhìn nhận thận trọng, bởi kết quả thực tế cuối cùng thường khác xa ước tính.

Trong bối cảnh đó, World Cup 2026 nên được nhìn nhận như một sự tái phân bổ tạm thời các hoạt động kinh tế thay vì động lực tạo ra chuyển đổi kinh tế mang tính cấu trúc.

Theo kết luận của Oxford Economics và Saxo Bank, tăng trưởng GDP nhất định sẽ xuất hiện trong mùa hè này, nhưng tác động chủ yếu mang tính tạm thời, tập trung tại một số địa phương và chủ yếu đến từ hiệu ứng nhất thời. Do đó, lợi ích kinh tế tổng thể vẫn khá hạn chế, đặc biệt đối với những nền kinh tế quy mô lớn như Mỹ. Nói cách khác, sự kiện hội bóng đá lớn nhất hành tinh có thể mang lại hiệu ứng kinh tế khiêm tốn hơn đáng kể so với những gì các nhà tổ chức kỳ vọng và quảng bá.