Giới toán học "dậy sóng" sau khi OpenAI tuyên bố giải bài toán Thiên niên kỷ bằng AI

OpenAI tuyên bố hệ thống AI nội bộ đã tạo ra lời giải cho bài toán Navier-Stokes. Ảnh: Getty.

OpenAI đang đối mặt với nhiều câu hỏi sau khi tuyên bố một hệ thống AI nội bộ đã giải được bài toán Navier–Stokes, một trong những bài toán nổi tiếng nhất của toán học hiện đại. Trong khi một số nhà nghiên cứu gọi đây là bước tiến đáng chú ý, những người khác yêu cầu kiểm chứng độc lập và đặt câu hỏi về cách OpenAI đạt được kết quả.

Công ty công bố hôm thứ Ba trong tuần rằng một hệ thống AI nội bộ đã giải bài toán Navier–Stokes, một trong 7 bài toán Thiên niên kỷ (Millennium Prize Problems) do Viện Toán học Clay đặt ra. Người giải đúng mỗi bài toán sẽ nhận giải thưởng 1 triệu USD.

Bài toán Navier–Stokes liên quan đến các phương trình mô tả chuyển động của chất lỏng và chất khí. Một trong những câu hỏi cốt lõi là liệu các phương trình này có luôn tạo ra nghiệm phù hợp hay có thể xuất hiện những điều kiện khiến nghiệm trở nên vô hạn hoặc phương trình không còn hoạt động theo cách toán học dự kiến.

OpenAI cho biết khoảng 10.000 tác nhân AI đã cùng làm việc trên bài toán trong khoảng 88 giờ. Các tác nhân trao đổi hàng triệu thông điệp, tạo ra khoảng 130 tỷ token đầu ra trước khi đưa ra một chứng minh được máy tính kiểm chứng.

Công ty cho rằng kết quả đáp ứng cách diễn đạt chính thức của bài toán trong chương trình giải thưởng, dù không có ý định nhận khoản tiền 1 triệu USD. OpenAI cũng xem thành tựu này là bằng chứng cho tốc độ tiến bộ nhanh chóng của các hệ thống AI nội bộ.

Vì sao tuyên bố của OpenAI gây tranh luận?

Phản ứng từ giới toán học khá trái chiều. Một số người coi đây là “một ngày thú vị đối với toán học”, nhưng những người khác cho rằng cần thận trọng trước khi gọi bài toán đã được giải hoàn toàn.

Nhà toán học Tristan Buckmaster của Đại học New York (NYU) cáo buộc OpenAI đã huy động một lượng tài nguyên tính toán khổng lồ sau khi biết ông và nhà nghiên cứu Levent Alpöge của Anthropic đang đạt tiến triển với một hướng tiếp cận liên quan.

Các nhà toán học khác cũng cảnh báo rằng chưa nên tuyên bố bài toán được giải trước khi chứng minh được các chuyên gia độc lập kiểm tra.

Diego Cordoba, nhà toán học có công trình góp phần đặt nền tảng cho hướng tiếp cận mà hệ thống AI sử dụng, cho rằng một lời giải hợp lệ sẽ là “một bất ngờ lớn”.

Điều này phản ánh một vấn đề quan trọng: một chứng minh được máy tính xác minh chưa đồng nghĩa với việc cộng đồng toán học đã chấp nhận nó. Với một bài toán ở cấp độ Navier–Stokes, các chuyên gia cần kiểm tra liệu chứng minh có thực sự giải quyết đúng phiên bản chính thức của bài toán hay chỉ xử lý một trường hợp đơn giản hơn.

Cáo buộc OpenAI dùng sức mạnh tính toán thay vì ‘suy luận’?

Một trong những lời chỉ trích gay gắt nhất đến từ Mehdi, một nhà bình luận công nghệ có lượng người theo dõi lớn trên X.

Trong một bài đăng dài chỉ trích tuyên bố của OpenAI, Mehdi đã trực tiếp công kích CEO Sam Altman trước khi cáo buộc công ty đang tìm cách “tư nhân hóa chính cơ chế tạo ra tri thức của nhân loại”.

Theo Mehdi, OpenAI thực chất đã giải một phiên bản dễ hơn của bài toán và dựa chủ yếu vào sức mạnh tính toán để tìm kiếm trong kho tri thức toán học mà các nhà nghiên cứu con người đã xây dựng, thay vì thể hiện khả năng suy luận toán học hoặc trực giác khoa học thực sự.

Ông cho rằng hàng nghìn AI agent đã được huy động để tìm kiếm trong những hướng nghiên cứu vốn đã tồn tại, từ đó tạo ra điều mà ông gọi là một “khoảnh khắc Sputnik” nhân tạo nhằm gây phấn khích về công nghệ AI.

Mehdi cũng đặt câu hỏi liệu tuyên bố này có thể giúp OpenAI nâng cao mức định giá trước khả năng công ty tiến tới một đợt niêm yết cổ phiếu hay không.

Đây là những cáo buộc của Mehdi, chưa phải kết luận độc lập về phương pháp mà OpenAI sử dụng.

OpenAI thừa nhận biết về nghiên cứu bên ngoài

OpenAI thừa nhận dự án bắt đầu sau khi công ty nghe những tin đồn rằng các nhà toán học bên ngoài đã đạt tiến triển trong những bài toán liên quan.

Tuy nhiên, công ty phủ nhận việc tiếp cận các công trình chưa được công bố của những nhà nghiên cứu đó.

OpenAI đồng thời thừa nhận họ không thể loại trừ khả năng dữ liệu đã được ẩn danh từ quá trình những nhà nghiên cứu này sử dụng các sản phẩm của OpenAI từng góp phần cải thiện mô hình.

Chi tiết này càng làm gia tăng câu hỏi về ranh giới giữa việc AI xây dựng dựa trên tri thức toán học công khai và khả năng vô tình hưởng lợi từ những nghiên cứu đang được phát triển nhưng chưa công bố.

Nếu được xác nhận, đây sẽ là bước tiến lớn của AI

Bài toán Navier–Stokes thuộc nhóm những vấn đề khó nhất của toán học hiện đại. Việc giải quyết nó không chỉ có ý nghĩa đối với lý thuyết toán học mà còn liên quan đến cách con người hiểu chuyển động của chất lỏng và chất khí, vốn xuất hiện trong nhiều lĩnh vực từ vật lý, khí tượng học đến kỹ thuật.

Nếu chứng minh của OpenAI vượt qua quá trình thẩm định độc lập và được cộng đồng toán học công nhận là lời giải cho bài toán chính thức, đây sẽ là một cột mốc đáng kể đối với AI cũng như toán học.

Nhưng ở thời điểm hiện tại, tuyên bố “AI đã giải bài toán Navier–Stokes” vẫn cần được đặt trong bối cảnh: OpenAI đã công bố kết quả của mình, trong khi giới toán học còn phải xác định liệu chứng minh đó có thực sự đáp ứng đầy đủ yêu cầu của bài toán Thiên niên kỷ hay không.

Chính quá trình kiểm chứng này sẽ quyết định liệu đây là một bước đột phá thực sự của AI trong toán học, hay chỉ là một thành tựu tính toán được OpenAI diễn giải theo cách gây ấn tượng mạnh.