Giống ngựa 'dát vàng' quý hiếm, đẹp thoát tục như tranh vẽ

Vẻ đẹp thanh mảnh cùng bộ lông đặc trưng giúp Akhal-Teke nhiều lần được xếp vào nhóm những giống ngựa đẹp nhất hành tinh. Ảnh: EQUINEST.

Với bộ lông ánh kim lấp lánh như dát vàng, vóc dáng thanh mảnh tựa tượng điêu khắc và mức giá có thể ngang ngửa những siêu xe đắt đỏ, Akhal-Teke từ lâu đã vượt qua định nghĩa của một giống ngựa thuần chủng.

Trong giới sưu tầm quốc tế, chúng được xem như biểu tượng của quyền lực, đẳng cấp và một di sản lịch sử kéo dài hơn 3.000 năm.

Bí ẩn phía sau lớp lông “dát vàng”

Theo tạp chí Pet Keen, Akhal-Teke thường xuyên đứng đầu danh sách những giống ngựa đẹp nhất hành tinh nhờ thân hình mảnh khảnh, chiếc cổ dài thanh thoát cùng lớp lông tạo hiệu ứng ánh kim độc nhất vô nhị.

Có nguồn gốc từ Turkmenistan, quốc gia Trung Á coi giống ngựa này là quốc bảo, Akhal-Teke được xem là hậu duệ thuần chủng cuối cùng còn tồn tại của dòng ngựa Turkmene cổ đại. Theo The Livestock Conservancy, trên toàn thế giới hiện chỉ còn khoảng 6.600 đến 8.000 cá thể Akhal-Teke. Con số khiêm tốn này khiến chúng trở thành một trong những giống ngựa hiếm nhất và đang đối mặt nguy cơ suy giảm quần thể.

Sự khan hiếm kết hợp với vẻ đẹp khác biệt đã đẩy giá trị của Akhal-Teke lên nhóm cao nhất trong thế giới ngựa. Bayequest đánh giá nếu những giống ngựa đua như Thoroughbred nổi tiếng nhờ khả năng sinh lợi trong các trường đua, thì Akhal-Teke lại nắm giữ vị thế áp đảo trong phân khúc ngựa sưu tầm và biểu diễn. Với giới siêu giàu, việc sở hữu một cá thể thuần chủng không chỉ là thú chơi mà còn là cách khẳng định vị thế.

Dấu ấn đặc trưng nhất của Akhal-Teke nằm ở bộ lông sáng bóng như được phủ kim loại mịn. Nghiên cứu từ Đại học Thú y Budapest tại Hungary cho thấy đây không phải hiện tượng quang học ngẫu nhiên. Cấu trúc sợi lông của Akhal-Teke có phần lõi đục bị thu hẹp hoặc gần như biến mất, trong khi lớp vỏ trong suốt chiếm ưu thế.

Khi ánh sáng chiếu vào, từng sợi lông hoạt động như lăng kính siêu nhỏ, phản xạ và khúc xạ ánh sáng thay vì hấp thụ. Nhờ đó, dưới nắng, cơ thể chúng phát ra thứ ánh sáng óng ả tựa lụa satin hay vàng 24K.

Nhiều cá thể Akhal-teke sở hữu bộ lông ánh kim ấn tượng. Ảnh: Equine World UK.

Không chỉ gây ấn tượng bằng ngoại hình, Akhal-Teke còn gắn liền với truyền thuyết “Hãn huyết bảo mã”, tức ngựa chảy mồ hôi đỏ như máu.

Sử liệu từ Bảo tàng Khảo cổ Trung Quốc ghi nhận Hán Vũ Đế từng phát động cuộc chiến Thiên Mã nhằm giành lấy giống ngựa quý từ vùng Đại Uyển ở Ferghana. Trong tâm thức phương Đông cổ đại, đó là những chiến mã thần thánh có thể đổ mồ hôi đỏ khi phi nước đại.

Theo các nhà thú y hiện đại, hiện tượng này có thể bắt nguồn từ nguyên nhân sinh học. Một giả thuyết cho rằng ký sinh trùng Parafilaria multipapillosa sống dưới da gây ra các vết xước nhỏ, khiến máu rỉ ra hòa cùng mồ hôi khi ngựa vận động mạnh.

Giả thuyết khác cho rằng lớp da mỏng đặc trưng của Akhal-Teke khiến các mao mạch hiện rõ dưới ánh nắng, tạo cảm giác cơ thể ánh lên sắc đỏ khi nhìn từ xa. Dù khoa học đã đưa ra lời giải thích, sức hấp dẫn của huyền thoại vẫn khiến giống ngựa này thêm phần huyền bí.

Chiến mã Olympic và biểu tượng của sự quyền lực

Giá trị của Akhal-Teke được định hình bởi ba yếu tố cốt lõi gồm độc bản di truyền, di sản văn hóa và năng lực thể thao.

Trước hết là yếu tố di truyền. Một cá thể thuần chủng gần như giữ nguyên bộ gene qua hàng thiên niên kỷ là điều hiếm có trong thế giới động vật nuôi. Nguồn gene quý này được đánh giá cao trong các chương trình lai tạo nhằm cải thiện tốc độ và sức bền cho những giống ngựa thể thao hiện đại.

Thứ hai là giá trị biểu tượng. Theo SCMP, nhiều đại gia Trung Quốc sẵn sàng chi hàng trăm triệu USD xây dựng trang trại chuyên biệt để nuôi dưỡng Akhal-Teke. Trong mắt họ, sở hữu giống ngựa này tương đương với việc sở hữu một kiệt tác nghệ thuật độc bản, như cách giới sưu tầm tranh săn lùng tác phẩm của Da Vinci.

Yếu tố thứ ba là năng lực thi đấu. Vẻ ngoài thanh mảnh không đồng nghĩa với sự yếu ớt. Chú ngựa Absent thuộc giống Akhal-Teke từng giành huy chương vàng nội dung Dressage tại Olympic Rome năm 1960 và tích lũy tổng cộng 6 huy chương Olympic trong sự nghiệp. Thành tích ấy trở thành minh chứng rõ ràng cho trí thông minh, khả năng huấn luyện và sức bền vượt trội của giống ngựa này.

Akhal-teke là niềm tự hào của người dân Turkmenistan. Ảnh: Shutterstocks.

Akhal-Teke không phải giống ngựa dành cho số đông. Khác với các dòng ngựa công nghiệp hiện đại, chúng nổi tiếng nhạy cảm, thông minh và khó chiều. Truyền thống du mục của bộ tộc Teke tại Turkmenistan góp phần hình thành đặc tính ấy. Người Teke coi ngựa là thành viên gia đình, cho ở chung trong lều yurt và tự tay chăm sóc bằng khẩu phần giàu dinh dưỡng gồm ngũ cốc trộn trứng và bơ.

Theo AskAVet, sự gắn bó mật thiết qua nhiều thế hệ đã tạo nên kiểu ngựa một chủ đúng nghĩa. Akhal-Teke có khả năng thiết lập liên kết tâm lý rất mạnh với kỵ sĩ thân thuộc nhưng tỏ ra dè dặt với người lạ. Nếu chưa có sự tin tưởng, chúng có thể phản kháng quyết liệt. Chính vì vậy, Akhal-Teke phù hợp với những kỵ mã giàu kinh nghiệm, những người xem việc cưỡi ngựa là quá trình giao tiếp tinh tế thay vì chỉ đơn thuần điều khiển.

Ngoài ra, năm 1935, để khẳng định năng lực và sức bền của Akhal-Teke trước chính quyền Xô Viết, một nhóm kỵ sĩ đã thực hiện hành trình từ Ashgabat đến Moscow dài khoảng 4.300 km trong 84 ngày.

Chặng đường khắc nghiệt nhất là 360 km băng qua sa mạc Karakum trong ba ngày liên tục, gần như không có nước uống. Kết quả khiến giới quan sát kinh ngạc khi các dòng ngựa lai kiệt sức, trong khi những cá thể Akhal-Teke thuần chủng vẫn duy trì thể trạng tốt. Sự kiện này góp phần củng cố danh xưng "chúa tể sa mạc" cho giống ngựa có nguồn gốc Trung Á này.

Lê Huyên