Giữ bản sắc văn hóa trong quá trình đô thị hóa

Trong quá trình phát triển và đô thị hóa, việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa Đồng Nai trở thành yêu cầu quan trọng, góp phần xây dựng diện mạo đô thị hiện đại, giàu bản sắc và mang dấu ấn riêng của vùng đất phương Nam.

Di tích Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh là điểm đến tìm hiểu văn hóa, lịch sử vùng đất Đồng Nai.

Bảo tồn di sản trong phát triển đô thị

Đồng Nai hiện sở hữu hệ thống di sản phong phú với 121 di tích đã được xếp hạng (gồm 6 di tích quốc gia đặc biệt, 42 di tích quốc gia, 73 di tích cấp tỉnh) cùng gần 1,5 ngàn di tích được kiểm kê. Những địa danh như: Địa điểm thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Phú Riềng (xã Thuận Lợi); Văn miếu Trấn Biên, Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh (phường Trấn Biên); Chiến khu Đ (phường Trị An); sóc Bom Bo (xã Bom Bo); Căn cứ Bộ Chỉ huy Quân giải phóng miền Nam Việt Nam (xã Lộc Thành)… từ lâu đã trở thành những “địa chỉ đỏ” lưu giữ những dấu ấn lịch sử, văn hóa đặc sắc, góp phần làm nên chiều sâu của vùng đất.

Nhiều năm nay, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản ở Đồng Nai đã được các cấp, các ngành quan tâm thông qua việc bố trí kinh phí trùng tu, tôn tạo di tích, đầu tư hệ thống thiết chế văn hóa và duy trì các hoạt động lễ hội truyền thống. Chỉ tính riêng trong giai đoạn 2020-2025, Đồng Nai bố trí hơn 161 tỷ đồng cho công tác trùng tu, tôn tạo di tích. Hằng năm, thành phố duy trì hơn 100 lễ hội truyền thống, phản ánh sinh động đời sống tín ngưỡng của các cộng đồng dân cư.

Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển đô thị và công nghiệp diễn ra mạnh mẽ hiện nay, công tác bảo tồn di sản vẫn còn nhiều khó khăn và thách thức, nhất là đối với các di chỉ khảo cổ học - những địa điểm có giá trị đặc biệt trong việc nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển của vùng đất.

Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Đồng Nai Trần Quang Toại cho biết: Đặc trưng nổi bật của văn hóa Đồng Nai là tính hội tụ. Sự cộng hưởng bản sắc của nhiều dân tộc cùng sinh sống, gắn bó qua các thời kỳ lịch sử đã tạo nên sắc thái văn hóa riêng, đa dạng nhưng thống nhất. Đặc biệt, trên dòng sông Đồng Nai đã phát hiện nhiều di chỉ khảo cổ học có giá trị. Tuy nhiên, việc bảo vệ những địa điểm này gặp không ít khó khăn do điều kiện địa lý và tốc độ phát triển đô thị. Một số di chỉ sau khi được thám sát, khai quật, lấy hiện vật phải lấp lại vì chưa có đủ điều kiện, phương tiện để tiếp tục nghiên cứu, bảo vệ và phát huy giá trị.

“Việc bảo tồn di sản ở Đồng Nai cần được đặt song hành với quá trình phát triển đô thị, nhất là trong bối cảnh gắn với phát triển Sân bay Long Thành. Theo Luật Di sản văn hóa, ngành văn hóa cần đề xuất trong quá trình xây dựng, phát triển, khảo cổ phải đi trước một bước tại những khu vực có khả năng chứa đựng giá trị lịch sử, văn hóa. Đồng thời cần sớm nghiên cứu xếp hạng cho cù lao Phố để bảo tồn trọn vẹn không gian di sản vật thể và phi vật thể, từ đó chuyển hóa thành các sản phẩm du lịch đặc trưng” - ông Toại nhấn mạnh.

Lễ hội Kỳ yên tại di tích đình Tân Lân, phường Trấn Biên. Ảnh: My Ny

Kiến tạo đô thị từ chiều sâu văn hóa

Nếu di sản là ký ức của vùng đất thì kiến trúc, cảnh quan và không gian công cộng chính là những yếu tố góp phần tạo nên diện mạo văn hóa của đô thị hôm nay. Trong quá trình mở rộng không gian phát triển, Đồng Nai đã và đang quan tâm xây dựng những công trình mang dấu ấn riêng, tạo sự kết nối giữa lịch sử, văn hóa với nhịp sống hiện đại.

Theo kiến trúc sư Khương Văn Mười, nguyên Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, Đồng Nai có nhiều lợi thế về hạ tầng giao thông, với sự hội tụ của các phương thức vận tải đường bộ, đường sắt, đường thủy, đường hàng hải và hàng không. Cảng hàng không quốc tế Long Thành cùng các tuyến cao tốc đang và sẽ hình thành mạng lưới kết nối liên vùng, mở ra dư địa phát triển mới cho địa phương. Đặc biệt, không gian ven sông Đồng Nai cần được quan tâm quy hoạch theo hướng phục vụ sinh hoạt cộng đồng, tạo thêm những điểm đến hấp dẫn cho người dân và du khách.

“Khi các công trình giao thông, cảnh quan và không gian công cộng được kết nối hài hòa, đô thị sẽ có thêm những không gian văn hóa giàu trải nghiệm, góp phần nâng cao chất lượng sống của nhân dân” - ông Mười chia sẻ.

Nghệ sĩ Nhân dân Giang Mạnh Hà, Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật Đồng Nai cho hay: Trong dòng chảy hội nhập hôm nay, thành phố đang đứng trước một yêu cầu lớn, không chỉ phát triển nhanh mà phải phát triển có bản sắc, tạo điểm nhấn khác biệt mang thương hiệu Đồng Nai. Việc xây dựng đô thị Đồng Nai vừa mang chiều sâu văn hóa vừa tạo được dấu ấn riêng chính là cốt lõi để kiến tạo không gian sống cho tương lai.

Đồng Nai hôm nay mang tầm vóc của một trung tâm kinh tế cấp quốc gia, nơi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã và đang trở thành động lực của sự phát triển. Việc gìn giữ bản sắc văn hóa trong quá trình đô thị hóa sẽ tạo nền tảng vững chắc để Đồng Nai phát triển nhanh, bền vững, hiện đại và hội nhập quốc tế sâu rộng.