Giữ 'cánh tay nối dài' của chính sách khuyến công

Trước yêu cầu siết chặt cơ chế tự chủ đối với đơn vị sự nghiệp công lập, nhiều địa phương bày tỏ lo ngại hệ thống khuyến công sẽ gặp khó khăn trong duy trì hoạt động. Văn bản số 1278 của Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Cục ĐCK) đã chỉ rõ những bất cập, đồng thời kiến nghị cơ chế đặc thù nhằm bảo đảm tính liên tục của chính sách hỗ trợ công nghiệp nông thôn trong giai đoạn mới.

Áp lực tự chủ và nguy cơ “đứt gãy” hoạt động khuyến công

Trong văn bản gửi Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ Công Thương), Cục ĐCK cho biết nhiều năm qua, các đơn vị sự nghiệp trực thuộc Sở Công Thương tại các địa phương đã đóng vai trò nòng cốt trong triển khai hoạt động khuyến công, hỗ trợ doanh nghiệp và cơ sở công nghiệp nông thôn vượt qua khó khăn, duy trì sản xuất và mở rộng đầu tư.

Hoạt động khuyến công thời gian qua đã góp phần hỗ trợ doanh nghiệp, cơ sở công nghiệp nông thôn đầu tư máy móc, mở rộng sản xuất. (ảnh: Hoàng Dương)

Theo đánh giá của Cục ĐCK, lực lượng viên chức thuộc các đơn vị sự nghiệp đã đồng hành cùng doanh nghiệp trong nhiều giai đoạn khó khăn, đặc biệt là thời điểm đại dịch Covid-19 hay thiên tai, bão lũ kéo dài. Thông qua các hoạt động hỗ trợ ứng dụng máy móc thiết bị tiên tiến, đào tạo nghề, xây dựng mô hình trình diễn kỹ thuật hay phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu (RISEP), hệ thống khuyến công đã góp phần thúc đẩy công nghiệp hóa nông thôn và phát triển kinh tế địa phương.

Tuy nhiên, sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 105/NQ-CP ngày 8/4/2026 về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, các đơn vị sự nghiệp thuộc Sở Công Thương được yêu cầu phải tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên; trường hợp không thực hiện được sẽ phải tổ chức lại.

Theo Cục ĐCK, đây là vấn đề đặt ra nhiều thách thức đối với hệ thống khuyến công hiện nay. Nguyên nhân là hoạt động khuyến công vốn mang tính chất nhiệm vụ chính trị và dịch vụ công ích, không phải hoạt động kinh doanh dịch vụ có khả năng tạo nguồn thu ổn định.

Chính sách khuyến công tại địa phương hỗ trợ phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu (RISEP). (ảnh: Hoàng Dương)

Văn bản nêu rõ, các nhiệm vụ như đào tạo, tập huấn, hỗ trợ ứng dụng máy móc tiên tiến, xây dựng mô hình trình diễn kỹ thuật hay hỗ trợ phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu đều là nhiệm vụ đặc thù được giao hằng năm, “không có khả năng tạo nguồn thu để tự trang trải chi phí bộ máy”.

Nếu buộc phải tự chủ hoàn toàn, nhiều đơn vị sự nghiệp thuộc Sở Công Thương sẽ khó duy trì hoạt động, đặc biệt tại khu vực vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo hoặc địa bàn kinh tế - xã hội khó khăn. Điều này có nguy cơ làm suy giảm hiệu quả triển khai chính sách phát triển công nghiệp nông thôn và hỗ trợ kinh tế tư nhân ở cơ sở.

Khuyến công là dịch vụ công thiết yếu

Một trong những nội dung đáng chú ý trong văn bản số 1278 là Cục ĐCK nhấn mạnh cơ sở pháp lý để duy trì hệ thống đơn vị sự nghiệp thực hiện nhiệm vụ khuyến công.

Theo Nghị định số 60/2021/NĐ-CP của Chính phủ về cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập, khuyến công được xếp vào danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước, thuộc nhóm hoạt động kinh tế công thương cơ bản và thiết yếu.

Cục cũng dẫn nhiều căn cứ chính trị và pháp lý quan trọng như Nghị quyết số 19-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn; Nghị quyết số 29-NQ/TW về tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; Nghị định số 45/2012/NĐ-CP về khuyến công và Nghị định số 235/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung nghị định này.

Đáng chú ý, văn bản cho rằng hiện nay có sự chưa tương đồng giữa khuyến công và một số lĩnh vực khác trong việc áp dụng cơ chế tổ chức đơn vị sự nghiệp công lập. Trong khi nhiều ngành vẫn được duy trì đơn vị sự nghiệp không tính tự chủ hoàn toàn để thực hiện dịch vụ công, đặc biệt là lĩnh vực khuyến nông, thì khuyến công lại chưa có cơ chế tương tự.

Nhiều đề án hỗ trợ ứng dụng thiết bị tiên tiến từ nguồn kinh phí khuyến công đã giúp nâng cao năng suất cho doanh nghiệp nông thôn. (ảnh: Hoàng Dương)

Theo phân tích của Cục ĐCK, khuyến công và khuyến nông đều có vai trò song hành trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn. Nghị quyết số 19-NQ/TW cũng đã đặt ra yêu cầu “đổi mới công tác khuyến nông, khuyến công theo hướng kết hợp giữa Nhà nước với doanh nghiệp; theo chuỗi ngành hàng, chuyển đổi số”.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân, việc duy trì hệ thống khuyến công được xem là cần thiết nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nông thôn đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sản xuất.

Kiến nghị duy trì mỗi địa phương một đơn vị khuyến công

Từ thực tiễn nêu trên, Cục ĐCK đã đề xuất nhiều kiến nghị nhằm bảo đảm tính ổn định của hệ thống khuyến công trong thời gian tới.

Về cơ chế tự chủ, Cục ĐCK đề nghị Chính phủ cho phép các đơn vị sự nghiệp thực hiện nhiệm vụ khuyến công thuộc Sở Công Thương được hưởng cơ chế tương tự lĩnh vực khuyến nông, tức Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên hoặc không bắt buộc tự chủ hoàn toàn nếu nhiệm vụ chính là phục vụ quản lý nhà nước và hỗ trợ cộng đồng.

Hệ thống đơn vị sự nghiệp thuộc Sở Công Thương giữ vai trò quan trọng trong triển khai chính sách khuyến công tại địa phương. (ảnh: Hoàng Dương)

Về tổ chức bộ máy, Cục ĐCK kiến nghị thống nhất mô hình mỗi tỉnh, thành phố tiếp tục duy trì một đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Sở Công Thương để thực hiện nhiệm vụ khuyến công và một số hoạt động kinh tế công thương khác. Theo Cục ĐCK, đây là giải pháp nhằm bảo đảm tính xuyên suốt, đồng bộ từ Trung ương tới địa phương theo tinh thần các nghị định của Chính phủ về hoạt động khuyến công.

Bên cạnh đó, Cục ĐCK cũng đề xuất tiếp tục khẳng định khuyến công là dịch vụ công cơ bản, thiết yếu để được Nhà nước bảo đảm kinh phí hoạt động thường xuyên theo nhóm 4 của Nghị định 60/2021/NĐ-CP. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp đội ngũ cán bộ, viên chức yên tâm công tác, nhất là trong bối cảnh sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính tại nhiều địa phương hiện nay.

Có thể thấy, những kiến nghị từ hệ thống khuyến công không chỉ là câu chuyện về tổ chức bộ máy hay cơ chế tài chính của một đơn vị sự nghiệp công lập. Xa hơn, đây là vấn đề liên quan trực tiếp tới hiệu quả triển khai chính sách phát triển công nghiệp nông thôn, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và hiện thực hóa mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn trong giai đoạn mới.