Giữ đà tăng trưởng cho gạo Việt

Gạo Việt Nam đang được chào bán cao nhất trong nhóm 5 nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới. Ảnh: Ngọc Yến

Giá gạo xuất khẩu tăng mạnh trở lại

Giá lúa gạo những ngày qua tại Đồng bằng sông Cửu Long và toàn quốc ổn định ở mặt hàng lúa tươi, gạo nguyên liệu và thành phẩm. Giá gạo xuất khẩu tiếp tục duy trì ở mức cao, đặc biệt là gạo thơm 5% tấm và Jasmine của Việt Nam. Động lực tăng giá đến từ nhu cầu cao của thị trường quốc tế, đặc biệt là từ Philippines.

Mặc dù giá lúa đã có dấu hiệu tăng nhẹ, nhưng sức mua vẫn chưa bứt phá, các doanh nghiệp (DN) và thương lái vẫn thận trọng trong việc mua hàng. Nhu cầu tiêu thụ nội địa chưa có biến động lớn, điều này khiến giá gạo vẫn giữ ổn định.

Thị trường xuất khẩu gạo châu Á tuần này ghi nhận diễn biến ổn định sau chuỗi tăng tốc tuần trước. Gạo thơm Việt Nam giữ mức cao nhất khu vực, trong khi Thái Lan, Pakistan, Ấn Độ cũng duy trì giá ổn định nhờ nguồn cung chưa có biến động lớn.

Theo VFA so với cùng kỳ năm ngoái, giá gạo 5% tấm hiện cao hơn khoảng 100 USD/tấn, tương đương mức tăng gần 25%. Các chủng loại gạo 100% tấm và 25% tấm cũng tăng khoảng 15%, trong khi giá gạo Jasmine vẫn thấp hơn so với cùng kỳ năm 2025.

Với mức giá hiện tại, gạo Việt Nam đang được chào bán cao nhất trong nhóm 5 nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới. Theo các DN, lợi thế của Việt Nam không chỉ nằm ở yếu tố giá mà còn ở cơ cấu sản phẩm ngày càng đa dạng, trong đó nhóm gạo thơm và gạo chất lượng cao chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu.

Đà tăng giá hiện nay đến từ nhiều yếu tố. Ngoài nhu cầu nhập khẩu tăng trở lại, xung đột Trung Đông dẫn đến biến động chi phí đầu vào, kéo giá thành sản xuất tăng, giá gạo xuất khẩu buộc phải điều chỉnh theo. Dự báo trong thời gian tới giá gạo có xu hướng ổn định và tăng nhẹ do nhu cầu từ thị trường. Dù vậy, ngành gạo vẫn đứng trước áp lực từ thị trường.

Đề cập về vấn đề này, ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch VFA cho biết, 4 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 3,33 triệu tấn gạo, thu về khoảng 1,5 tỷ USD. Riêng Philippines chiếm khoảng 1,5 triệu tấn. Dù vậy, giá xuất khẩu bình quân chỉ đạt khoảng 468 USD/tấn, giảm khoảng 10% so với mức bình quân năm 2025 và là mức thấp nhất trong khoảng 5 năm trở lại đây.

Nguyên nhân lớn nhất nằm ở yếu tố tâm lý thị trường. Chỉ cần xuất hiện thông tin Philippines giảm nhập khẩu, nhiều DN lập tức bán ra ồ ạt để giữ thị phần và giải phóng hàng tồn kho, kéo giá giảm sâu trong thời gian ngắn.

Hệ quả là DN xuất khẩu gặp khó khăn, nông dân chịu thiệt lớn nhất, trong khi phần lớn giá trị gia tăng lại rơi vào khâu trung gian thu gom. Từ thực tế này, VFA cho rằng điểm yếu lớn nhất của ngành lúa gạo hiện nay là nông dân chưa có khả năng điều tiết thị trường và chưa chủ động được thời điểm bán hàng.

Phát triển thương hiệu cho từng dòng gạo đặc sản

Xuất phát từ thực tế trên, VFA cho rằng để nâng cao vị thế hạt gạo, cần nâng cao vai trò chủ động của người nông dân trong chuỗi giá trị lúa gạo. Theo đó, cần thúc đẩy cơ chế để nông dân có thể trữ lúa thông qua liên kết với hợp tác xã hoặc lưu trữ ngay tại hệ thống kho của DN xuất khẩu.

VFA đề xuất các hợp tác xã và DN phối hợp với ngân hàng xây dựng cơ chế ứng vốn phù hợp cho nông dân sau thu hoạch. Khi có khả năng lưu trữ và chủ động lựa chọn thời điểm bán hàng, người nông dân mới có thể hưởng lợi tốt hơn từ chính sản phẩm mình làm ra. Theo VFA, khi lợi nhuận được cải thiện, nông dân sẽ có điều kiện đầu tư trở lại cho giống, chất lượng và sản xuất sạch, qua đó tạo nền tảng cho ngành lúa gạo phát triển bền vững.

VFA cho rằng, dù Việt Nam đã có nhiều giống lúa thơm chất lượng cao được thế giới công nhận nhưng thương hiệu gạo Việt trên thị trường quốc tế vẫn chưa tương xứng với chất lượng thực tế. Hiệp hội này khuyến cáo, để nâng cao quyền định giá, cần chú trọng bảo đảm tính thuần chủng của giống lúa, kiểm soát chất lượng đồng bộ, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và phát triển thương hiệu cho từng dòng gạo đặc sản Việt Nam.

Ngoài các giải pháp về thị trường và thương hiệu, giới chuyên gia cũng cảnh báo nguy cơ “siêu” El Nino từ nửa cuối năm 2026 có thể tác động mạnh đến sản xuất lúa tại Đông Nam Á. “Trong bối cảnh biến động giá nguyên liệu đầu vào và biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, cần tiếp tục triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, giảm phát thải tại Đồng bằng sông Cửu Long nhằm giảm chi phí sản xuất, tăng khả năng thích ứng và nâng sức cạnh tranh cho hạt gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế” - ông Đỗ Hà Nam đề xuất.