Giữ gìn vệ sinh môi trường sống: Chìa khóa phòng ngừa bệnh truyền nhiễm

Các bệnh truyền nhiễm là một trong những nguyên nhân chính gây bệnh tật và tử vong trên toàn thế giới. Một số nhóm người như trẻ em, người mắc bệnh mạn tính, người có yếu tố suy giảm miễn dịch, người cao tuổi,… khi mắc bệnh truyền nhiễm có thể để lại hậu quả nghiêm trọng.

Vi khuẩn và virus gây bệnh thường phát triển trong giai đoạn thời tiết chuyển mùa hay trong những điều kiện vệ sinh kém. Tác nhân gây bệnh có thể tồn tại ngoài môi trường và xâm nhập cơ thể qua nhiều con đường. Dù vậy, việc phòng bệnh không quá phức tạp. Chỉ cần bắt đầu từ thói quen dọn dẹp, giữ cho môi trường sống sạch sẽ và gọn gàng mỗi ngày, chúng ta đã có thể giảm bớt phần lớn nguy cơ gây bệnh cho bản thân và gia đình.

1. Mối liên hệ giữa môi trường sống và nguy cơ lây nhiễm

Mầm bệnh truyền nhiễm thường lây lan qua 3 con đường chính: giọt bắn hô hấp trong không khí, tiếp xúc qua bề mặt đồ vật và qua nguồn nước hoặc thực phẩm bị ô nhiễm. Không gian sống ẩm thấp, thiếu ánh sáng và thông gió kém tạo điều kiện lý tưởng cho vi sinh vật gây bệnh tích tụ với mật độ cao.

Khi một bề mặt trong nhà bị nhiễm khuẩn, từ tay nắm cửa, bàn ghế, đồ chơi trẻ em đến sàn nhà, mầm bệnh có thể bám vào bàn tay và xâm nhập cơ thể khi vô tình chạm vào mắt, mũi, miệng. Bên cạnh đó, môi trường xung quanh nhà có những vật chứa đọng nước, nhiều rác thải, cũng là nơi sinh sản lý tưởng cho các vật chủ trung gian truyền bệnh như muỗi, ruồi, chuột hay gián, là nguyên nhân gây các dịch bệnh nguy hiểm như sốt xuất huyết, sốt rét hay dịch tả.

2. Làm sạch không gian sống để ngăn ngừa nhiễm bệnh

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, vệ sinh và khử trùng là những biện pháp hiệu quả để ngăn ngừa sự lây lan của bệnh tật. Trong hầu hết các trường hợp, chỉ cần dùng xà phòng và nước để vệ sinh là có thể loại bỏ vi trùng. Việc khử trùng hàng ngày có thể không cần thiết nếu bề mặt và đồ vật được làm sạch cẩn thận sau khi sử dụng.

Để cắt đứt chuỗi lây truyền của vi sinh vật trong môi trường sinh hoạt gia đình, việc giữ gìn vệ sinh cần được thực hiện đồng bộ và định kỳ qua các bước cụ thể:

Vệ sinh bề mặt đúng cách và thường xuyên

Vệ sinh là bước đầu tiên quan trọng để đảm bảo bạn loại bỏ hầu hết vi trùng khỏi các bề mặt trong nhà. Sử dụng các chất tẩy rửa gia dụng có chứa xà phòng hoặc chất tẩy sẽ loại bỏ vi trùng và bụi bẩn trên bề mặt. Chỉ riêng việc vệ sinh cũng loại bỏ hầu hết các loại virus hoặc vi khuẩn gây hại khỏi bề mặt. Các bề mặt nên được làm sạch trước khi khử trùng hoặc diệt khuẩn vì các tạp chất như bụi bẩn có thể khiến hóa chất khó tiếp cận và tiêu diệt vi trùng hơn.

Dùng khăn sạch thấm nước ấm kết hợp với xà phòng hoặc chất tẩy rửa gia dụng thông thường lau kỹ bề mặt. Ảnh: Quỳnh Trang.

Tăng cường thông khí và ánh sáng tự nhiên

Mở cửa sổ đón gió và ánh nắng mặt trời giúp làm giảm mật độ vi khuẩn, virus trôi nổi trong không khí. Ánh nắng chứa tia cực tím tự nhiên có tác dụng hỗ trợ ức chế nhiều loại vi sinh vật gây bệnh đường hô hấp.

Xử lý rác thải và làm sạch nguồn nước đọng

Thu gom rác thải hàng ngày, đậy kín thùng rác và không để nước ứ đọng trong các xô chậu, lốp xe cũ, khay nước quanh nhà. Đây là biện pháp đầu tiên và hiệu quả để loại bỏ nơi sinh sản của lăng quăng/bọ gậy, ngăn chặn hiệu quả nguy cơ bùng phát bệnh sốt xuất huyết.

Đảm bảo an toàn nguồn nước và thực phẩm

Đảm bảo nguồn nước sinh hoạt luôn sạch sẽ, che chắn thức ăn khỏi côn trùng, duy trì thói quen ăn chín, uống sôi để ngăn ngừa các bệnh lây truyền qua đường tiêu hóa. Nhà bếp thường là nơi chứa rất nhiều vi khuẩn. Do đó, cần thực hiện an toàn vệ sinh thực phẩm để phòng chống bệnh truyền nhiễm.

3. Kết hợp các biện pháp trong phòng ngừa bệnh truyền nhiễm 

Theo khuyến cáo của Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), vệ sinh môi trường sống cần được thực hiện đồng thời với vệ sinh cá nhân. Nên tạo thành thói quen thường xuyên rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước sạch trong ít nhất 30 giây, đặc biệt là trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi từ ngoài về nhà, là bước quan trọng để ngăn vi khuẩn từ môi trường xâm nhập cơ thể.

Thiết lập chế độ dinh dưỡng lành mạnh sẽ giúp xây dựng hệ thống miễn dịch tốt hơn. Nên ưu tiên chế độ ăn uống lành mạnh, ăn đủ chất, nhiều rau, củ, quả và trái cây. Hạn chế các thực phẩm dễ gây viêm nhiễm và làm suy giảm sức đề kháng như đồ ăn nhiều đường tinh chế, thực phẩm chế biến sẵn và dầu mỡ chiên rán nhiều lần.

Theo PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, xây dựng thói quen dinh dưỡng có ý nghĩa cả trước mắt và lâu dài không chỉ cho một cá nhân mà còn cho cả gia đình, thậm chí tốt cho cả xã hội.

Để phòng chống bệnh truyền nhiễm, tập thể dục với cường độ vừa phải trong vòng từ 30 đến 60 phút được chứng minh là có hiệu quả tốt nhất để tăng khả năng miễn dịch của cơ thể. Nên tập thể dục đều đặn mỗi ngày hoặc hầu hết các ngày trong tuần để củng cố hệ thống miễn dịch và quá trình trao đổi chất.

Bên cạnh đó, việc chủ động tiêm vaccine đầy đủ và đúng lịch là biện pháp phòng bệnh chủ động, tạo miễn dịch vững chắc bảo vệ cơ thể trước các tác nhân nguy hiểm. Một môi trường sống sạch sẽ, kết hợp với lối sống vệ sinh và miễn dịch sẵn có sẽ tạo nên hàng rào bảo vệ vững chắc cho sức khỏe của từng cá nhân và cả cộng đồng.