Giữ hồn cốt văn hóa truyền thống giữa lòng đô thị

Khơi dậy giá trị di sản trong đời sống đô thị

Những năm gần đây, cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh, các phường ven đô Hà Nội không chỉ thay đổi diện mạo về hạ tầng mà còn đứng trước yêu cầu cấp thiết phải gìn giữ “hồn cốt” văn hóa truyền thống. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam đã trở thành kim chỉ nam, định hướng cho các địa phương phát huy giá trị di sản gắn với phát triển bền vững.

Tại phường Đông Ngạc, một vùng đất cổ nổi tiếng của Thăng Long xưa, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa được triển khai bài bản, có chiều sâu. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, phường có diện tích 8,85km², dân số khoảng 83.544 người với 54 tổ dân phố, trở thành một trong những địa bàn đông dân, quy mô lớn của Thủ đô. Tuy vậy, giữa nhịp sống hiện đại, phường Đông Ngạc vẫn giữ được hệ thống 28 di tích văn hóa có niên đại từ hàng trăm năm như đình, đền, chùa, văn chỉ, nhà thờ… cùng nhiều di vật quý giá như sắc phong, bia đá, chuông đồng, gia phả.

Lễ hội truyền thống đình Chèm thu hút du khách thập phương. Ảnh: MT

Các lễ hội truyền thống như lễ hội đình Đông Ngạc, đình Nhật Tảo, đình Liên Ngạc, đặc biệt là lễ hội đình Chèm - di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ mang giá trị tâm linh mà còn là không gian văn hóa cộng đồng đặc sắc. Cùng với đó là nét riêng trong ẩm thực dân gian “Giò Chèm, nem Vẽ” và các nghề thủ công truyền thống, tạo nên một bản sắc khó trộn lẫn.

Bí thư Đảng ủy phường Đông Ngạc Ngô Văn Nam cho biết, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau sắp xếp đã mở ra nhiều cơ hội để địa phương khai thác hiệu quả các tiềm năng văn hóa. “Đông Ngạc có điều kiện thuận lợi để phát triển toàn diện, trở thành một trong những trung tâm văn hóa truyền thống tiêu biểu của khu vực phía Bắc Thủ đô”, ông nhấn mạnh.

Hội bơi Đăm - một trong những lễ hội nổi tiếng nhất phường Tây Tựu. Ảnh: MT

Không chỉ Đông Ngạc, phường Tây Tựu cũng là một điểm sáng trong việc đưa Nghị quyết 80 vào thực tiễn. Với 16 di tích, trong đó có 9 di tích cấp quốc gia và 5 di tích cấp thành phố, Tây Tựu sở hữu quỹ di sản phong phú. Tiêu biểu là quần thể đình Đăm gắn với dòng sông Pheo, nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa, tâm linh và cảnh quan.

Giữa nhịp sống đô thị, đình Đăm và lễ hội bơi Đăm vẫn được gìn giữ như một phần không thể thiếu trong đời sống người dân. Sức sống của di sản không chỉ nằm ở giá trị lịch sử mà còn ở sự gắn bó, gìn giữ của cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Để văn hóa trở thành động lực phát triển

Nếu trước đây, việc bảo tồn di sản chủ yếu dừng ở gìn giữ, thì nay, dưới tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW, các địa phương đã chuyển sang hướng phát huy giá trị, đưa văn hóa trở thành nguồn lực phát triển.

Người dân hào hứng cổ vũ hội bơi Đăm. Ảnh: MT

Tại Tây Tựu, định hướng này được cụ thể hóa bằng nhiều hoạt động thiết thực. Năm 2026, phường tổ chức Lễ hội Đình - Miếu Tây Tựu quy mô cấp phường trong 4 ngày, dự kiến thu hút từ 20.000 đến 25.000 lượt người tham gia. Bên cạnh phần lễ truyền thống, nhiều hoạt động văn hóa - nghệ thuật, thể thao, trưng bày không gian hoa nghệ thuật được tổ chức, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương.

Đáng chú ý, việc tổ chức cuộc thi “Kể tiếp câu chuyện bản sắc dân tộc, di sản văn hóa trong thời đại công nghệ số” đã mở ra hướng tiếp cận mới. Thông qua các sản phẩm video, người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, được khuyến khích tham gia sáng tạo, kể lại câu chuyện di sản bằng ngôn ngữ hiện đại. Qua đó, giá trị truyền thống không chỉ được lưu giữ mà còn lan tỏa mạnh mẽ hơn trong đời sống.

Phó Chủ tịch UBND phường Tây Tựu Nguyễn Sỹ Thắng cho rằng, tiềm năng phát triển văn hóa của địa phương là rất lớn, song vẫn còn không ít khó khăn. Hạ tầng giao thông, môi trường, hệ thống cấp thoát nước quanh các di tích chưa đồng bộ; việc ứng dụng công nghệ trong quảng bá còn hạn chế; cơ chế phân bổ ngân sách chưa thật sự linh hoạt… là những “nút thắt” cần tháo gỡ.

Từ thực tiễn triển khai, có thể thấy rõ một chuyển biến tích cực: văn hóa không còn đứng ngoài quá trình phát triển mà đã tham gia trực tiếp vào việc định hình nếp sống đô thị, nâng cao chất lượng sống và tăng cường sự gắn kết cộng đồng. Người dân không chỉ là người thụ hưởng mà còn trở thành chủ thể gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa.

Lễ hội truyền thống Đình An Phú - Vạn Long - Đoài Môn phường Nghĩa Đô.

Tại phường Nghĩa Đô, việc thực hiện Nghị quyết 80-NQ/TW cũng được triển khai đồng bộ. Trên địa bàn hiện có 15 di tích trong danh mục kiểm kê của Thành phố, trong đó 9 di tích đã được xếp hạng (2 cấp quốc gia, 7 cấp thành phố). Công tác tu bổ, tôn tạo được chú trọng, tiêu biểu là dự án tu bổ chùa Tăng Phúc đang được triển khai theo lộ trình.

Theo ông Đỗ Việt Hưng - Chủ tịch UBND phường Nghĩa Đô, Nghị quyết 80-NQ/TW có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay, khi đô thị hóa diễn ra nhanh chóng. Việc đưa nghị quyết vào thực tế không chỉ giúp bảo tồn di sản mà còn góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội, trong đó có du lịch văn hóa.

“Văn hóa chính là sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại, là yếu tố tạo nên bản sắc riêng của mỗi địa phương. Khi biết khai thác đúng hướng, các giá trị văn hóa sẽ trở thành nguồn lực quan trọng, góp phần phát triển kinh tế, thu hút du khách và nâng cao đời sống người dân”, lãnh đạo phường Nghĩa Đô chia sẻ.

Thực tế tại các địa phương cho thấy, sự chuyển dịch từ “giữ gìn” sang “phát huy” không chỉ là thay đổi về cách làm, mà còn là bước tiến trong tư duy phát triển. Văn hóa không còn là yếu tố phụ trợ mà đã trở thành trụ cột, đồng hành cùng kinh tế, xã hội.

Giữa lòng đô thị hiện đại, những đình làng cổ kính, lễ hội truyền thống, hay những giá trị văn hóa dân gian vẫn âm thầm được gìn giữ và lan tỏa. Đó không chỉ là ký ức của quá khứ mà còn là nền tảng cho tương lai, nơi bản sắc văn hóa được bảo tồn, phát huy và trở thành động lực phát triển bền vững cho Thủ đô Hà Nội.