Giữ hồn Then qua tiếng đàn Tính

Ông Lưu Sùng Đông đam mê hát Then, đàn Tính từ khi còn nhỏ.

Từ nhỏ ông Đông đã được nghe tiếng hát Then, đàn Tính ngân vang trong những ngày hội làng, những dịp lễ, Tết hay các buổi sinh hoạt cộng đồng. Những âm thanh mộc mạc mà sâu lắng ấy đã thấm vào tâm hồn ông lúc nào không hay.

Theo năm tháng, tình yêu với hát Then và đàn Tính ngày càng lớn dần, trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống.

Đối với đồng bào Tày, Nùng, hát Then và đàn Tính không chỉ đơn thuần là một loại hình nghệ thuật dân gian mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử, phong tục tập quán được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Hiểu được giá trị ấy, nhiều năm qua, ông Lưu Sùng Đông luôn tích cực tham gia các chương trình giao lưu, biểu diễn văn nghệ tại địa phương. Những khi tiếng đàn Tính cất lên, hòa cùng lời Then ngọt ngào, người nghe như được trở về với cội nguồn văn hóa dân tộc. Không chỉ biểu diễn, ông còn xem đó là cách góp phần gìn giữ và lan tỏa những giá trị truyền thống.

Điều đáng quý hơn cả là bên cạnh việc tập luyện và biểu diễn, ông Đông còn dành nhiều thời gian nghiên cứu, học hỏi để tự tay chế tác đàn Tính. Trong căn nhà nhỏ của mình, những khúc gỗ, quả bầu khô và các dụng cụ thủ công đã trở thành nguyên liệu tạo nên những cây đàn mang đậm dấu ấn của người nghệ nhân.

Cây đàn Tính đã trở thành người bạn đối với nhiều người.

Theo ông Đông, để làm được một cây đàn Tính đạt chất lượng, khâu lựa chọn nguyên liệu đóng vai trò quan trọng. Cần chọn những quả bầu già, có hình dáng cân đối, vỏ dày vừa phải và được phơi khô tự nhiên để tạo độ vang cho hộp cộng hưởng.

Phần cần đàn thường được làm từ các loại gỗ chắc, ít cong vênh như gỗ dâu, gỗ thừng mực hoặc một số loại gỗ rừng có độ bền cao. Gỗ phải được xử lý, phơi khô kỹ để tránh nứt nẻ, co ngót trong quá trình sử dụng.

Sau khi lựa chọn nguyên liệu, người làm đàn phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ như cắt, gọt, tạo dáng cần đàn, khoét bầu, lắp ghép các bộ phận, căng dây và chỉnh âm. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự cẩn trọng, khéo léo và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm.

Ông Đông chia sẻ rằng, điều khó nhất không phải là tạo ra hình dáng của cây đàn mà là làm sao để tiếng đàn có độ vang, độ ngân và âm sắc chuẩn. Chính vì vậy, mỗi cây đàn hoàn thành đều là kết quả của sự kiên trì, tỉ mỉ và niềm đam mê với văn hóa dân tộc.

“Mỗi khi hoàn thành một cây đàn Tính bằng chính đôi tay mình, tôi cảm thấy rất hạnh phúc. Đó là một sản phẩm thủ công góp phần giữ gìn văn hóa truyền thống của dân tộc”, ông Đông tâm sự.

Đến nay, nhiều cây đàn Tính do ông chế tác đã đến với những người có chung niềm đam mê trong và ngoài địa phương. Tuy nhiên, điều khiến ông luôn trăn trở là sự phát triển mạnh mẽ của các loại hình giải trí mới khiến nhiều làn điệu dân ca, dân nhạc đứng trước nguy cơ mai một nếu không được quan tâm bảo tồn đúng mức. Chính vì vậy, ông luôn mong muốn góp một phần công sức của mình để truyền lửa đam mê cho thế hệ trẻ. Với ông, việc gìn giữ văn hóa cần sự chung tay của cả cộng đồng.

Bằng tất cả tâm huyết, ông sẵn sàng truyền dạy miễn phí kỹ năng hát Then, đàn Tính cho bất kỳ ai yêu thích và mong muốn tìm hiểu loại hình nghệ thuật truyền thống này. Nhiều người sau khi được ông hướng dẫn đã có thể tự chơi những làn điệu cơ bản, từ đó nuôi dưỡng tình yêu với văn hóa dân tộc.

Giữa dòng chảy không ngừng của cuộc sống hiện đại, những con người như ông Lưu Sùng Đông chính là những “người giữ lửa” đáng trân trọng. Họ đang từng ngày góp phần bảo tồn, trao truyền và làm sống mãi những giá trị văn hóa truyền thống.