Giữ lời ca trên vùng cao Nghĩa Tá

Làn điệu Páo Dung được gìn giữ trong đời sống văn hóa của đồng bào Dao ở Nghĩa Tá.

Sau những công việc thường ngày, bà Triệu Thị Chức, ở thôn Hợp Tiến, xã Nghĩa Tá, lại dành thời gian ghi chép những bài Páo Dung mình còn nhớ. Cuốn sổ đã theo bà qua nhiều năm, lưu lại những câu hát giao duyên, những làn điệu bà được nghe và học từ thuở nhỏ. Với bà, đó không chỉ là cách giữ gìn lời ca gắn bó với cuộc đời mình, mà còn là tư liệu để truyền dạy cho những người muốn học hát Páo Dung.

Khi địa phương tổ chức các lớp truyền dạy Páo Dung cho Câu lạc bộ (CLB) Páo Dung Bản Bẳng, cuốn sổ ấy lại được bà mang theo. Bà vui khi thấy người học chăm chú đọc lời, tập ngân nga theo từng giai điệu.

Bà Triệu Thị Chức chia sẻ: Mong muốn của chúng tôi là truyền dạy cho các cháu kế tục văn hóa truyền thống để không cho mai một, chúng tôi quyết tâm để các cháu biết hát và yêu thích cái văn hóa của cha ông để lại.

Ở xã Nghĩa Tá, việc truyền dạy văn hóa truyền thống được thực hiện thông qua các CLB, lớp học dành cho người dân. Trong lớp Then - đàn Tính của Câu lạc bộ Hương sắc ATK Nghĩa Tá, hơn 20 thành viên đều là học sinh Trường Tiểu học và THCS Nghĩa Tá. Sự tham gia của các em tạo nên không khí mới cho lớp học, đồng thời cho thấy văn hóa truyền thống đang được tiếp cận từ lứa tuổi nhỏ.

Từ những bài học đầu tiên, các em có cơ hội tiếp xúc với tiếng Then, cây đàn Tính và những nét văn hóa vốn quen thuộc với người lớn tuổi trong gia đình, bản làng. Tuy nhiên, việc học không thể chỉ dừng lại ở vài buổi sinh hoạt, muốn các em nhớ làn điệu, biết biểu diễn và có thể tiếp tục truyền dạy, CLB cần duy trì luyện tập, tạo điều kiện để các em tham gia những dịp sinh hoạt văn hóa tại địa phương.

Trẻ em tham gia lớp học hát Then, đàn Tính tại xã Nghĩa Tá.

Nghĩa Tá là vùng đất ATK, ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử trong thời kỳ kháng chiến. Đây cũng là nơi đồng bào Tày, Dao sinh sống lâu đời, lưu giữ những phong tục, tập quán và làn điệu dân ca qua nhiều thế hệ. Trong đời sống hôm nay, bảo tồn những giá trị ấy đòi hỏi phải có người tiếp nối, nhất là khi nhịp sống và cách tiếp cận văn hóa của lớp trẻ đã có nhiều thay đổi.

Năm 2026, địa phương tổ chức 4 lớp truyền dạy văn hóa truyền thống, gồm 2 lớp Then - đàn Tính và 2 lớp Páo Dung tại các CLB. Tổng kinh phí thực hiện là 583 triệu đồng, từ Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035, giai đoạn I từ năm 2025 đến năm 2030. Các lớp học hướng đến truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể, tạo nguồn kế cận và hỗ trợ hoạt động của các câu lạc bộ tại cơ sở.

Theo bà Triệu Thị Phòng, Phó Chủ tịch UBND xã Nghĩa Tá, sau khi kết thúc 4 lớp học, xã sẽ mời các CLB tham gia các hoạt động văn hóa tại địa phương, đồng thời khuyến khích duy trì tập luyện, sinh hoạt thường xuyên. Về lâu dài, xã mong muốn kết nối hoạt động của các CLB với du lịch lịch sử, du lịch về nguồn và trải nghiệm văn hóa.  Định hướng này mở ra cơ hội để những làn điệu dân ca được giới thiệu đến nhiều người hơn.