Giữ lửa La Bằng, bồi đắp niềm tin của nhân dân

Di tích lịch sử Quốc gia nơi thành lập cơ sở Đảng đầu tiên của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên tại xã La Bằng, địa chỉ lưu giữ dấu mốc 90 năm xây dựng và phát triển của Đảng bộ tỉnh. (Ảnh: Ngân Hà)

Nơi ngọn lửa được thắp lên

Ngôi nhà lá 3 gian ở xóm Lau Sau hôm nay được phục dựng lại. Nhà lá, vách nứa, gian trong khá tối. Những lối thoát hiểm trên mái nhà, bên vách nhà mà người chủ năm xưa tính toán để bảo vệ mình, bảo vệ tổ chức nay chỉ còn trong ký ức.

Bà Đường Thị Ý, 78 tuổi, con gái cụ Đường Nhất Quý, kể lại: Cha tôi chọn khu vực này vì lính đi tuần khó phát hiện có người lạ trong nhà. Hai bên là bãi nứa, phía sau là bãi lau sậy rồi đến rừng. Nghe tiếng động là theo lối trên mái nhà mà thoát ra, rồi tụt xuống phía sau, chạy vào rừng.

Đó là cách những người cộng sản đầu tiên ở Thái Nguyên bảo vệ tổ chức trong những ngày đầu. Họ không có cơ quan, không có lực lượng vũ trang, chỉ có một mái nhà dân và lòng tin của người chủ nhà.

Ngôi nhà lá trong khu di tích được phục dựng theo nếp nhà xưa, nay là nơi đón các đoàn về nguồn. Trong ảnh: Cán bộ xã La Bằng thường xuyên chăm lo, gìn giữ khu di tích.

Trước đó, nhiều phong trào yêu nước trên đất Thái Nguyên đã nổ ra rồi lần lượt thất bại, bởi chưa có một đường lối cách mạng đúng đắn dẫn đường. Đường lối ấy đến với Thái Nguyên cuối năm 1936, cùng đồng chí Đặng Tùng, tên thật là Đinh Ngọc Đạt, người được Chi bộ Hải ngoại Long Châu cử về gây dựng cơ sở. Ngay từ bước đi đầu tiên, việc lựa chọn địa bàn hoạt động được tổ chức tính toán thận trọng.

PGS.TS Hà Thị Thủy, Trưởng khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Thái Nguyên), nhận định: Việc chọn La Bằng cho thấy sự nhất quán trong quan điểm của Đảng, đó là lựa chọn một địa bàn vừa có vị trí phù hợp, vừa bảo đảm an toàn. Nhưng an toàn ở đây không chỉ là điều kiện địa hình, mà còn là sự tin cậy của người dân.

La Bằng hội tụ cả hai yếu tố đó. Xã nằm dưới chân dãy Tam Đảo, địa hình núi rừng hiểm trở, cách xa các đồn binh của địch. Gia tộc họ Đường vốn có quan hệ với cán bộ cách mạng hoạt động ở khu vực biên giới, từng đùm bọc những người cộng sản trong những năm tháng gian khó. Cộng đồng người Nùng nơi đây sống quây quần, kín đáo, trọng nghĩa, trọng tín. Người cán bộ trở về vì thế có một cộng đồng làm chỗ dựa.

Bắt đầu từ điều dân cần

Có chỗ dựa rồi, đồng chí Đặng Tùng vẫn không bắt đầu bằng những bài giảng lý luận. Trong thời kỳ vận động dân chủ 1936-1939, khi Đảng chủ trương tận dụng các hình thức đấu tranh công khai, hợp pháp, ông vận động bà con lập Hội Tương tế, rồi cùng bà con đọc báo của Đảng, đấu tranh chống sưu cao, thuế nặng.

TS. Hứa Thị Kiều Hoa, Trưởng phòng Lý luận chính trị - Lịch sử Đảng, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, phân tích: Người cán bộ của Đảng về La Bằng, việc đầu tiên không phải là nói những chuyện lớn lao, mà là cùng bà con lo những việc rất thật: mùa cấy, mùa hái, việc hiếu, việc hỉ, những lúc túng thiếu. Hội Tương tế nhìn bề ngoài là hoạt động tương thân tương ái, nhưng bên trong đó là một phương pháp vận động quần chúng, đi từ quyền lợi thiết thân của người dân đến giác ngộ chính trị. Bà con tin người cán bộ trong việc làng, việc nhà thì mới tin điều người cán bộ nói về vận mệnh đất nước. Bài học ấy đến hôm nay vẫn nguyên giá trị: muốn xây dựng Đảng ở cơ sở, trước hết phải bắt đầu từ những việc cụ thể, thiết thực với người dân.

Khu di tích nơi thành lập cơ sở Đảng đầu tiên của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên tại xã La Bằng.

Cuối năm 1936, sau thời gian tuyên truyền, giác ngộ và thử thách, 4 quần chúng ưu tú là Đường Nhất Quý, Đường Văn Ngân, Nông Văn Ái và Hoàng Văn Nghiệp được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Cả 4 người đều là nông dân, đều là người dân tộc Nùng. So với nhiều địa phương trong cả nước, tổ chức Đảng ở Thái Nguyên ra đời không sớm. Tuy nhiên, Thái Nguyên là một trong những địa phương sớm xây dựng cơ sở Đảng trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số, lựa chọn những người có uy tín trong cộng đồng làm hạt nhân. Đây là dấu ấn riêng của La Bằng trong lịch sử Đảng bộ tỉnh.

Lựa chọn ấy sớm phát huy hiệu quả. Chính quan hệ họ hàng thân thuộc của gia đình cụ Đường Nhất Quý đã tạo điều kiện để đồng chí Đặng Tùng lên Võ Nhai giác ngộ quần chúng và xây dựng cơ sở Đảng thứ hai của tỉnh. Một thế liên hoàn Đại Từ, Định Hóa, Võ Nhai dần hình thành. Từ 4 đảng viên cuối năm 1936, đến năm 1939, toàn tỉnh đã có trên 40 đảng viên.

Ngọn lửa nhóm trong ngôi nhà lá ở Lau Sau dần lan rộng, góp phần tạo cơ sở cho phong trào cách mạng phát triển, làm nên thắng lợi của Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 ở Thái Nguyên và những năm tháng tỉnh trở thành Thủ đô kháng chiến.

Biến truyền thống thành hành động

Tròn 90 năm sau ngày ngọn lửa cách mạng được thắp lên ở La Bằng, Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên có 98 đảng bộ trực thuộc với trên 145.000 đảng viên. Con số ấy phản ánh sự lớn mạnh về tổ chức, đồng thời cho thấy quá trình trưởng thành của Đảng bộ qua các thời kỳ cách mạng.

Ngày 1/7/2025, tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn hợp nhất, mở ra không gian phát triển mới cho một tỉnh ở vị thế trung tâm vùng trung du và miền núi phía Bắc. Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I xác định 3 đột phá chiến lược, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026-2030. Những mục tiêu ấy rất lớn. Con đường đi tới, về căn bản, vẫn là con đường được mở ra từ 90 năm trước: hướng về cơ sở, bắt đầu từ những việc thiết thân với người dân và giữ vững niềm tin của nhân dân.

Đồng chí Trịnh Xuân Trường, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên, khẳng định: Giá trị lớn nhất mà lịch sử để lại cho chúng ta hôm nay chính là bài học về niềm tin vào Đảng, sức mạnh đại đoàn kết, tinh thần tự lực, tự cường và bản lĩnh đổi mới, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích của nhân dân. Phát huy truyền thống 90 năm không chỉ là tự hào về quá khứ, mà quan trọng hơn là biến truyền thống ấy thành động lực và hành động cụ thể trong giai đoạn mới.

Ở La Bằng, mảnh đất từng nuôi giấu cán bộ trong những năm tháng gian khó nay là vùng chè có tiếng, con cháu những đảng viên đầu tiên vẫn sinh sống trên chính mảnh đất này. Ông Nông Văn Sỹ, cháu nội cụ Nông Văn Ái, bày tỏ: Tôi rất tự hào vì ông nội tôi đã theo Đảng đến cùng. Tôi thường dặn con cháu noi theo gương ông cha để quê hương mình ngày càng đổi mới, phát triển.

Tại Di tích lịch sử Quốc gia nơi thành lập cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh Thái Nguyên, những lời thề vẫn được đọc lên trong các lễ kết nạp đảng viên mới. Vẫn những lời thề ấy, nhưng 90 năm trước phải đọc thật khẽ, trong một ngôi nhà lá đóng kín cửa. Ngọn lửa từng phải giữ kín trong gian nhà nhỏ ở Lau Sau, hôm nay được thắp lên giữa ban ngày, trước cờ Đảng, cờ Tổ quốc và trước nhân dân.