Giữ lửa truyền thống qua hội thi thổi cơm làng Thị Cấm

Làng Thị Cấm (nay thuộc phường Xuân Phương) là vùng đất có bề dày lịch sử. Theo thần tích lưu giữ tại đình làng, lễ hội thổi cơm nơi đây gắn với truyền thuyết về tướng quân Phan Tây Nhạc thời Hùng Vương. Tương truyền, khi đưa quân đi qua vùng đất này, ông đã chiêu mộ trai tráng trong làng, tổ chức luyện binh và mở cuộc thi nấu cơm để chọn người đảm đang, khéo léo phụ trách hậu cần cho nghĩa quân. Từ đó, tục “thi thổi cơm” ra đời, được gìn giữ suốt nhiều thế kỷ như một cách tưởng nhớ công lao vị tướng và giáo dục con cháu về truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết.

Lễ hội thổi cơm làng Thị Cấm được tổ chức vào mùng 8 tháng Giêng âm lịch hằng năm, thu hút đông đảo người dân địa phương cùng du khách thập phương về dự hội. Phần lễ diễn ra trang nghiêm tại đình làng nơi thờ thành hoàng – với không khí thành kính, mở đầu cho chuỗi hoạt động văn hóa, sinh hoạt cộng đồng đặc sắc của ngày hội đầu xuân.

Điểm nhấn đặc sắc nhất của lễ hội chính là cuộc thi thổi cơm vừa mang ý nghĩa nghi lễ, vừa thể hiện sự khéo léo, thi tài của các đội tham gia. Đại diện cho các xóm trong làng, bốn đội thi năm nay quy tụ những thanh niên khỏe mạnh, nhanh nhẹn và dày dạn kinh nghiệm. Điều làm nên sức hấp dẫn riêng của cuộc thi nằm ở cách thức nấu cơm độc đáo, khác biệt hoàn toàn so với cách nấu thông thường, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng, kỹ năng và cả tinh thần đồng đội.

Trước hết, các đội thi phải tự nhóm lửa bằng phương pháp thủ công truyền thống: sử dụng thanh tre già cọ xát liên tục vào nhau cho đến khi phát ra tia lửa và bén cháy. Công đoạn tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi sự kiên trì, khéo léo và phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên để kịp thời gian quy định.

Cuộc thi thổi cơm thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương đến theo dõi, tạo nên không khí náo nhiệt, rộn ràng khắp sân đình.

Mỗi đội chỉ có khoảng 30 phút, tính từ lúc kéo lửa đến khi cơm chín, nên mọi công đoạn đều diễn ra khẩn trương, gấp gáp; các thành viên phải phối hợp nhịp nhàng để kịp thời gian quy định.

Vì thế, không khí lễ hội luôn sôi động, rộn ràng. Tiếng trống dồn dập, tiếng hò reo cổ vũ hòa cùng làn khói bếp bảng lảng và hương cơm mới thơm lừng, vẽ nên một bức tranh sinh động, đậm sắc màu làng quê Bắc Bộ xưa.

Sau gần nửa giờ tranh tài, ban giám khảo bắt đầu đi vòng quanh sân đình, dùng những cây gậy tre khéo léo vén, chọc từng đống rơm để tìm ra bốn niêu cơm của các đội thi, chuẩn bị cho phần chấm điểm đầy hồi hộp.

Những niêu cơm sau đó được trang trọng đưa vào đình làng để chấm điểm công khai trước sự chứng kiến của đông đảo người dân và các thành viên tham dự, bảo đảm công bằng, minh bạch và tăng thêm phần hồi hộp cho cuộc thi.

Lê Khánh