Giữ lửa văn hóa đọc trong trường học ở Đông Anh

Mở rộng không gian đọc

Tại Trường THCS Cổ Loa, việc ứng dụng công nghệ vào phát triển văn hóa đọc được xem là một hướng đi trọng tâm. Thư viện nhà trường không chỉ là nơi lưu trữ sách giấy, mà đang dần chuyển mình thành một không gian học liệu số, nơi học sinh có thể tiếp cận tri thức bằng nhiều cách.

Không gian thư viện Trường THCS Cổ Loa với nhiều đầu sách phong phú, thu hút học sinh đến đọc mỗi ngày. Ảnh: Mai Khôi

Theo thầy giáo Nguyễn Quang Anh, Hiệu trưởng nhà trường, mô hình “kép” giữa truyền thống và số hóa đang được triển khai đồng bộ. Bên cạnh hệ thống sách in với hơn 6.000 đầu sách, nhà trường xây dựng thư viện điện tử, số hóa tài liệu, tích hợp mã QR vào từng đầu sách, bảng tin và góc học tập. Chỉ với một thao tác quét mã, học sinh có thể truy cập thêm tài liệu, video minh họa hoặc bài giảng liên quan.

Cách làm này giúp mở rộng không gian đọc, đưa việc đọc vượt ra ngoài khuôn khổ thư viện. Học sinh có thể đọc sách mọi lúc, mọi nơi, trên điện thoại, máy tính bảng hoặc máy tính cá nhân. Việc tiếp cận tri thức trở nên nhanh hơn, thuận tiện hơn, phù hợp với thói quen của thế hệ học sinh trong thời đại số.

Không dừng lại ở việc cung cấp tài nguyên, Trường THCS Cổ Loa còn khuyến khích học sinh tham gia các hoạt động sáng tạo gắn với đọc. Những video giới thiệu sách, bài thuyết trình, poster điện tử hay sản phẩm sân khấu hóa tác phẩm được tổ chức thường xuyên, tạo không khí đọc sách sôi nổi, gần gũi.

Em Nguyễn Bảo Ngọc, học sinh lớp 8A1 chia sẻ: “Trước đây em chỉ đọc sách khi đến thư viện, nhưng từ khi có mã QR, em có thể đọc thêm tài liệu ngay trên điện thoại của bố mẹ vào buổi tối. Nhiều bài học trên lớp em hiểu kỹ hơn, vì có thêm video minh họa”. Còn em Nguyễn Trang Linh, lớp 9A1 bộc bạch: “Em thích làm video giới thiệu sách cùng các bạn. Nhờ đó, em đọc kỹ hơn, nhớ lâu hơn và cũng tự tin khi đứng trước lớp”.

Không gian thư viện Trường THCS Cổ Loa với hệ thống sách và tài liệu số, học sinh tập trung đọc trong giờ tự học. Ảnh: Mai Khôi

Tuy nhiên, cô giáo Nguyễn Thị Thu Liên, nhân viên thư viện cho biết, việc chuyển đổi số trong không gian thư viện nhà trường còn gặp nhiều khó khăn. Do thời gian học trên lớp nhiều, khiến học sinh khó dành thời gian cho việc đọc. Nguồn sách chưa thực sự phong phú, kinh phí đầu tư còn hạn chế. Bên cạnh đó, nếu không có định hướng, việc đọc online dễ rơi vào tình trạng đọc lướt, thiếu chiều sâu.

Vì vậy, nhà trường không đặt mục tiêu thay thế hoàn toàn sách giấy bằng công nghệ, mà hướng tới sự kết hợp. Đọc online để mở rộng, cập nhật thông tin nhanh; đọc sách giấy để đào sâu, suy ngẫm và hình thành tư duy bền vững.

Nuôi dưỡng thói quen đọc

Nếu chuyển đổi số mở rộng “bề rộng” của việc đọc, thì đọc sách truyền thống lại giữ vai trò nuôi dưỡng “chiều sâu” cho học sinh. Đây cũng là hướng đi được Trường Tiểu học An Dương Vương kiên trì thực hiện trong nhiều năm qua.

Thư viện xanh” tại Trường Tiểu học An Dương Vương, nơi học sinh ngồi đọc sách trong không gian thoáng đãng, gần gũi. Ảnh: Mai Khôi

Theo cô giáo Dương Thị Lan Phương, Hiệu trưởng nhà trường, điều quan trọng nhất không phải là học sinh đọc bao nhiêu, mà là đọc như thế nào. Nhà trường chú trọng tạo ra môi trường đọc thân thiện, nơi sách luôn hiện diện trong đời sống học đường.

Ngoài thư viện trung tâm, mỗi lớp học đều có “thư viện góc lớp”. Những “thư viện xanh” ngoài trời được bố trí ở sân trường, hành lang, để học sinh có thể đọc bất cứ lúc nào. Sách không còn nằm yên trên kệ, mà trở thành một phần quen thuộc trong không gian sinh hoạt của các em.

Song song với đó, nhà trường duy trì giờ đọc cố định mỗi tuần. Việc này tưởng chừng đơn giản, nhưng lại tạo nên hiệu quả rõ rệt. Khi giờ đọc trở thành một phần của thời khóa biểu, học sinh dần hình thành phản xạ tự nhiên. Đến giờ đọc, các em tự điều chỉnh tâm thế, bước vào trạng thái tĩnh lặng và tập trung.

Cô Nguyễn Thị Huệ, thủ thư nhà trường cho biết: “Chúng tôi cố gắng truyền cảm hứng, thay vì bắt buộc. Học sinh được tự chọn sách, được chia sẻ, được hóa thân vào nhân vật, được kể lại câu chuyện theo cách của mình”.

Từ những hoạt động, như: “Đại sứ văn hóa đọc”, “Kể chuyện theo sách”, đến “Lưu bút yêu thương”, học sinh không chỉ đọc, mà còn tương tác với cuốn sách. Các em viết lại cảm nhận, ghi lại điều mình học được, chia sẻ với bạn bè. Việc đọc vì thế trở nên sống động, có cảm xúc.

Hiệu quả của cách làm này thể hiện rõ qua từng học sinh. Câu chuyện của em Quỳnh Anh (lớp 5A1) là một ví dụ. Từng không thích đọc sách, thiếu tập trung trong giờ học, nhưng sau một thời gian được khuyến khích và tạo điều kiện, em đã thay đổi. Không chỉ chủ động đọc, em còn tự tin thuyết trình bằng tiếng Anh, sáng tạo câu chuyện, tham gia diễn kịch tại thư viện xanh. Kỹ năng viết và giao tiếp của em cũng tiến bộ rõ rệt.

Với học sinh, việc đọc không còn là nhiệm vụ của các thầy, cô giáo đưa ra, mà đã dần trở thành nhu cầu, thói quen của các em. Em Phùng Bách Thịnh (lớp 5A1) chia sẻ: "Em duy trì thói quen đọc mỗi tối và tranh thủ đọc thêm vào giờ ra chơi. Mỗi cuốn sách giống như một người thầy, giúp em hiểu thêm về thế giới và cảm thấy thoải mái hơn sau giờ học”.

Học sinh Trường Tiểu học An Dương Vương chăm chú đọc sách tại góc thư viện lớp, hình thành thói quen đọc mỗi ngày. Ảnh: Mai Khôi

Dù chú trọng đọc sách giấy, Trường Tiểu học An Dương Vương vẫn không đứng ngoài xu hướng số hóa. Thư viện số, mã QR, nhật ký đọc sách điện tử được triển khai như một “cánh tay nối dài”, hỗ trợ việc đọc trở nên linh hoạt hơn. Tuy nhiên, nguyên tắc vẫn là giữ tỷ lệ hợp lý, ưu tiên đọc sâu để nuôi dưỡng tư duy và cảm xúc.

Theo định hướng chung, đọc giấy để “sâu”, đọc số để “rộng”. Sách giấy giúp học sinh rèn luyện tư duy, nuôi dưỡng trí tưởng tượng, trong khi tài nguyên số hỗ trợ mở rộng kiến thức và cập nhật thông tin nhanh chóng. Sự kết hợp này được xem là “tỉ lệ vàng” để phát triển văn hóa đọc trong bối cảnh mới.

Từ những mô hình cụ thể tại các trường học ở xã Đông Anh cho thấy, văn hóa đọc không hề mai một trong thời đại số, mà đang chuyển mình theo hướng linh hoạt, hiện đại hơn. Khi công nghệ được sử dụng đúng cách và thói quen đọc sâu được gìn giữ, việc đọc không chỉ là tiếp nhận tri thức, mà còn trở thành hành trình nuôi dưỡng nhân cách, mở rộng thế giới nội tâm của mỗi học sinh.